Trong những hoàn cảnh gian khó và bất thường của đời sống, như dịch bệnh hoặc kinh tế ảm đạm, việc giữ cho mình được thanh thản và cân bằng là rất cần thiết

Chủ nghĩa Khắc kỷ là một trường phái triết học Hy Lạp cổ (Hellenistic) được sáng lập bởi Zeno thành Citium ở Athens vào khoảng thế kỷ thứ 3 trước Công Nguyên nhưng được biết đến nhiều hơn qua sự áp dụng của Epictetus, Seneca và Marcus Aurelius. Sở dĩ Chủ nghĩa Khắc kỷ có tên như vậy là bởi những ai đi theo chủ nghĩa này thường đàm đạo tại Stoa bởi Zeno và các học trò.

Đọc thêm:

Những người theo Chủ nghĩa Khắc kỷ cho rằng triết học là một môn học tư duy để giúp con người trở nên thông thái, làm chủ và biết cách ứng xử trước những khó khăn của cuộc đời. Vì vậy, Triết học không chỉ là một Khoa học mà còn là một phong cách sống, một nghệ thuật sống của con người trong cộng đồng xã hội.
Triết gia Zeno của Ciitum.
Người đặt nền móng đầu tiên cho chủ nghĩa này là triết gia Zeno của Ciitum (nước Cộng hòa Cyprus ngày nay). Ban đầu, Chủ nghĩa Khắc kỷ hứng chịu sự công kích của nhiều trường phái có trước đó như chủ nghĩa hoài nghi (skepticism) hay chủ nghĩa khoái lạc của Epicurus (Epicureanism).
Sau này, Chủ nghĩa Khắc kỷ được đón nhận nhất tại trung tâm của đế chế La Mã là thành Rome, nơi nó bị phản đối và trừng phạt bởi những hoàng đế không đón nhận như Vespasian hay Domitian, và được bảo vệ và đề cao bởi những người như Marcus Aurelius, đại diện lớn của chủ nghĩa này.
Sứ mệnh của Chủ nghĩa Khắc kỷ là rèn luyện tinh thần con người cứng rắn và bình tĩnh hơn khi đối mặt với những nỗi đau và áp lực trong cuộc sống.
Quan điểm của Chủ nghĩa Khắc kỷ cho rằng, sở dĩ ta đau khổ là vì ta đã chọn sai cách trong việc nhận định các vấn đề. “Khắc kỷ” không có nghĩa là nghiêm ngặt hay khổ hạnh. Trái lại, Chủ nghĩa này cho rằng để tiến tới hạnh phúc, chúng ta cần sống hòa hợp với bản chất con người và thế giới.

Thế nào là một cuộc sống tốt, thế nào là hạnh phúc?

Đó là “một cuộc sống trôi đi êm ả ” – Zeno – Điều này có nghĩa là chúng ta không xung khắc với thế giới và với cả chính mình.
Nhưng thường thì cuộc sống của chúng ta hiếm khi trôi chảy, nó được bao phủ bởi những than phiền về tất cả mọi thứ.
Ta không chạy băng băng đua với thời gian ngắn ngủi mà cứ mắc kẹt ở con phố đông người – và thường cuối cùng thì chúng ta cảm thấy nuối tiếc bởi nhiều thứ đã bỏ lỡ. Đã quá muộn.
Tại sao lại có những vấn đề này? Tại sao không lướt đi trên những con đường cao tốc để trải nghiệm muôn vẻ cuộc sống tươi đẹp?
Chủ nghĩa Khắc Kỷ cho rằng tất cả chuyện này bởi chúng ta không sống thuận theo lẽ tự nhiên. Điều này nghĩa là gì?
Sống thuận theo lẽ tự nhiên phải thỏa mãn 2 điều kiện:
– Sống phù hợp với bản chất con người: đó là tính hợp lý. Điều khác biết của chúng ta so với các chủng loài khác là chúng ta có thể sử dụng lí do của mình cho các hành động một cách phong phú.
– Sống phù hợp với thế giới quanh ta: Là tổng hòa của tất cả những gì đang xảy ra và cách nó xảy ra.
Do vậy đó là việc không bất hòa với thế giới và với chính con người bạn.

Đọc thêm:

Chủ động đối mặt khủng hoảng

Có rất nhiều người nổi tiếng từng áp dụng và ca ngợi lối sống khắc kỷ. Nhưng nếu phải nhắc đến một tấm gương thực hành khắc kỷ tiêu biểu thì tôi muốn kể đến cựu thị trưởng Vancouver – Sam Sullivan.
Sam liệt tứ chi sau một tai nạn trượt tuyết thảm khốc năm 19 tuổi. Vì tai nạn đó, ông đã phải vật lộn với căn bệnh trầm cảm và ý muốn tự sát trong suốt 6 năm. Mãi cho đến khi ông tìm thấy chủ nghĩa khắc kỷ và áp dụng nó.
Từ đó, ông coi những khó khăn trong đời mình là cơ hội để rèn luyện bản thân.
Ông bắt đầu liên lạc với chuyên gia để rèn luyện lại cơ thể và tập những cử động đơn giản. Và ông thay đổi tâm thái, từ một nạn nhân bị động đến một người chủ động tìm kiếm thành công.
Lối sống khắc kỷ giúp chúng ta tập chủ động đối mặt với thử thách

Đọc thêm:

Thay đổi cái nhìn về mất mát

Triết gia khắc kỷ Epictetus bị trộm lấy mất cái đèn kim loại trước nhà. Thay vì chửi mắng tên trộm, ông nhận thấy rằng mất một cái đèn không tổn hại quá nhiều đến ông, nhưng tên trộm thì đã phải đánh đổi phẩm cách con người cho việc trộm đồ. Vậy là hôm sau ông đi mua một cái đèn đất nung rẻ hơn, bỏ qua mọi chuyện.
Ông bà ta có một câu tương tự: Của đi thay người
Một triết lý quan trọng của Chủ nghĩa Khắc kỷ là đừng cố kiểm soát những gì xảy đến với bạn, vì đơn giản là bạn không thể. Thay vào đó hãy kiểm soát phản ứng của mình trước những sự việc đó.
Bản thân tôi đã có dịp thực hành lời khuyên này khi bị trộm mất 200 nghìn đồng. Số tiền đó có lẽ không lớn với nhiều người, nhưng đối với một sinh viên chưa thể tự chủ kinh tế thì đó là một khoản tiền lớn.
Phản ứng đau khổ ban đầu là không tránh khỏi, nhưng sau đó tôi nghĩ rằng, việc buồn bã hoàn toàn không có ích gì trong tình huống này.
Nếu không thể vãn hồi được số tiền đó thì hãy xem đó là một bài học (mong không bao giờ lặp lại). Cách nghĩ đó đã khiến tâm trạng tôi nhẹ nhõm hơn nhiều.

Một triết lý quan trọng của chủ nghĩa khắc kỷ là đừng cố kiểm soát những gì xảy đến với bạn, vì đơn giản là bạn không thể. Thay vào đó hãy kiểm soát phản ứng của mình trước những sự việc đó.

Dạy ta chấp nhận thực tế

“Nếu bạn đau khổ bởi bất cứ điều gì từ bên ngoài, thì nỗi đau của bạn không do điều đó gây ra, mà do cách bạn nhìn nhận và phản ứng với điều đó. Và bạn hoàn toàn có quyền rút lại sự phản ứng này vào bất cứ giây phút nào.”
Đây là câu nói của hoàng đế La Mã Marcus Aurelius, người đồng thời cũng là một trong những triết gia đại diện lớn nhất của chủ nghĩa khắc kỷ.
Tôi luôn nghĩ một trong những nguyên nhân chính khiến con người cảm nhận sự bất hạnh, là việc họ không chấp nhận cách thực tế đang diễn ra nếu đó là thực tế không như mong muốn của họ, và họ tìm cách chối bỏ hoặc chống lại nó.
Chủ nghĩa Khắc kỷ dạy ta phải tương tác với cách thế giới khách quan đang vận hành theo cách riêng của nó, thay vì bắt nó phải vận hành theo cách ta mong muốn.
Thật vậy, Chủ nghĩa Khắc kỷ ra đời trong một hoàn cảnh khá đen tối, chỉ vài năm sau khi hoàng đế Alexander Đại đế qua đời với rất nhiều biến động và khủng hoảng chính trị, xã hội tác động sâu sắc đến người dân Athens khi đó.
Giữa khung cảnh hỗn loạn như vậy, chủ nghĩa khắc kỷ giúp con người học được cách sống bình yên, mà không cần bám víu vào những điều bên ngoài tâm hồn mình.
Tài khoản ngân hàng của bạn hôm nay đầy, mai lại vơi. Người yêu bạn hôm nay ở bên bạn, nhưng mai đã đi mất. Quốc gia của bạn hôm nay thịnh vượng, mai đã suy vong.
Nếu bạn đặt hạnh phúc của mình vào những điều và những người đến từ bên ngoài (rất tiếc, bao gồm cả chính người yêu của bạn), thì lúc nào đó, khi họ đi mất, bạn sẽ rơi vào bất hạnh.
Vì lẽ đó, Chủ nghĩa Khắc kỷ dạy con người ta phân biệt rõ giữa thế giới của những điều bạn có thể kiểm soát và thế giới của những điều bạn không thể kiểm soát. Số lượng những điều bạn không thể kiểm soát thì nhiều vô hạn, chẳng hạn như thời tiết (không thể kiểm soát hôm nay trời nắng hay mưa), lòng người (không thể kiểm soát ai đó yêu hay ghét bạn), sức khỏe của nền kinh tế…
Trong khi đó, những điều bạn có thể kiểm soát thì ít hơn rất nhiều, chẳng hạn như thái độ của bạn đối với ai đó hay cái gì đó, quần áo chọn mặc hôm nay hay thực phẩm bạn chọn cho vào người…
Và do năng lượng sống của con người là có hạn, Chủ nghĩa Khắc kỷ khuyên ta chỉ nên tập trung năng lượng và sự chú ý của mình vào thế giới ta có thể kiểm soát, thay vì thế giới ta không thể kiểm soát.
Chẳng hạn, nếu người yêu bạn muốn bỏ bạn ra đi, thì tất cả những gì bạn có thể làm, là chúc họ những điều tốt đẹp, cám ơn họ về những gì họ đã cho bạn, không buông lời cay đắng với họ. Chấm hết.
Bạn không thể làm gì hơn được. Bạn không thể kiểm soát được việc họ muốn ở lại hay muốn rời bỏ bạn, vì đó là việc của họ, không phải việc của bạn.

Đọc thêm:

Dạy ta kiểm soát cảm xúc

Hãy tưởng tượng bạn muốn gửi tiền tiết kiệm vào một ngân hàng. Bạn chắc chắn sẽ không chọn ngân hàng treo biển “Ngày mai chúng tôi phá sản” để gửi gắm đồng tiền mồ hôi nước mắt.
Tương tự, chúng ta không nên hành động dựa trên cảm xúc, vì cảm xúc là thứ đến rồi đi trong tích tắc. Cảm xúc nhảy liên tục từ trạng thái này sang trạng thái khác. Chúng như những cơn sóng dữ gào thét rồi lại hóa thành bọt biển trong tích tắc. Cảm xúc khiến ta buồn đấy rồi vui đấy. Khóc đấy rồi cười đấy.
Cảm xúc là thứ không đáng tin cậy, vì thế bạn không nên hành động dựa trên cảm xúc bạn có vào lúc đó, vì gần như 100% bạn sẽ hối hận.
Thay vào đó, Chủ nghĩa Khắc kỷ khuyên ta nên kiểm soát cảm xúc của mình, và chỉ hành động dựa trên đòi hỏi của logic và lý trí.

Dạy ta giá trị của hiện tại

Cùng với việc chấp nhận thực tế theo cách nó đang diễn ra và chấp nhận cách thế giới khách quan vận hành theo cách riêng của nó, Chủ nghĩa Khắc kỷ dạy ta cần phải sống đúng theo những gì hiện tại đang mang đến.
Không nuối tiếc và ám ảnh quá khứ, cũng không lo sợ và đắn đo về tương lai, vì đằng nào thì “quá khứ” lẫn “tương lai” đều thuộc về thế giới ta không thể kiểm soát, Chủ nghĩa Khắc kỷ bảo ta hãy sống ở ngay thì hiện tại, vì hiện tại của ta là thứ duy nhất ta có thể kiểm soát.
Bạn hãy tập trung tâm trí và năng lượng cho ngay lúc này đây, và bạn sẽ hạnh phúc.

Dạy ta tiết chế ham muốn

Một trong những trọng tâm quan trọng nhất của Chủ nghĩa Khắc kỷ là nó dạy ta cách giảm bớt ham muốn của mình.
Con người luôn mang trong mình ham muốn có “thêm” điều gì đó. Đó có thể là vật chất như tiền bạc, đất đai, nhà cửa, quần áo. Đó có thể là phi vật chất như danh vọng, địa vị, quyền lực. Vấn đề là chúng ta luôn muốn có “thêm” vì tin rằng càng có “thêm” thì ta càng hạnh phúc.
Thật ra điều này không hẳn là sai. Một người không có quần áo nằm co ro trên đường phố mùa đông rõ ràng sẽ khổ sở hơn một người đang cuộn mình cùng lúc đó trong chăn ấm nệm êm.
Diogenes thành Sinope, người sống bằng việc ăn xin tại một khu chợ và ngủ trong chiếc thùng, là ví dụ của lối sống từ bỏ các ham muốn. Tranh của Jean-Léon Gérôme.
Đọc thêm
Mấu chốt ở chỗ, theo Chủ nghĩa Khắc kỷ, chúng ta thật sự chỉ “cần” rất ít thứ để sống an nhiên, và hầu hết những thứ mà chúng ta nghĩ mình “cần” thật ra là thứ ta “muốn”.
Những gì chúng ta “muốn” là vô giới hạn (có biệt thự lại muốn lâu đài, có xe sang lại muốn máy bay, có một vợ lại muốn thêm nhiều vợ), nhưng những gì chúng ta “cần” lại rất ít (căn nhà nhỏ là đủ che mưa che nắng, quần áo bình dân cũng có công năng tương tự đồ hiệu).
“Muốn” sinh ra từ lòng tham của cái tôi, trong khi “cần” xuất phát từ nhu cầu sinh tồn. Chủ nghĩa khắc kỷ nhắc nhở ta phân biệt đâu là cái ta “cần” và đâu là cái ta “muốn”, từ đó giảm thiểu những bất hạnh gây ra bởi ham muốn sở hữu thế giới bên ngoài.
Hay nói như Epictetus (thầy dạy của hoàng đế Marcus Aurelius) là “Sự giàu có không phải ở có nhiều, mà ở muốn ít”.

Chỉ có tự ta đem lại hạnh phúc

Suy cho cùng, dù khác nhau đến đâu, thì điều mà 7,6 tỷ người trên thế giới đều muốn là được hạnh phúc. Và cũng như mọi trường phái triết học trên đời, Chủ nghĩa Khắc kỷ không tự nhận có tất cả câu trả lời chúng ta cần.
Thay vào đó, Chủ nghĩa Khắc kỷ đơn giản là bộ công cụ dạy ta cách chịu trách nhiệm với bản thân, chấp nhận thực tế như nó đang là, chấp nhận hoàn cảnh hiện tại mà ta đang có mặt, sống thuận theo tự nhiên và những gì đang có, giảm thiểu những ham muốn không cần thiết và đưa ra quyết định dựa trên logic và lý trí thay cho cảm xúc.
Nói ngắn gọn, Chủ nghĩa Khắc kỷ giúp ta bằng lòng với hoàn cảnh hiện tại, hài lòng với những gì đang có, và sống tốt đẹp nhất có thể chừng nào ta còn sống.

Người duy nhất có thể đem lại hạnh phúc cho ta, chỉ là chính ta.

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Zingnews:Tại sao ta cần chủ nghĩa khắc kỷ để sống vui khỏe?
2. Vietcetera:Khắc kỷ (stoicism) là gì? Tại sao nó giúp bạn sống tốt hơn?
3. Vnstoic:CHỦ NGHĨA KHẮC KỶ (STOICISM) LÀ GÌ?

THANK YOU FOR READING !!!