Kinh tế 27: Tương lai nền kinh tế số Việt Nam hướng tới năm 2030 và năm 2045


Phần 1: Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Phần 2: SCIRO - Cơ quan chuyên về nghiên cứu về số liệu và công nghệ số thuộc Tổ chức khoa học quốc gia Australia
Báo cáo
Phần 3: 4 kịch bản: kịch bản truyền thống, chuyển đổi số, xuất khẩu số hay tiêu dùng số?
Ngày 15/5/2019, tại Hà Nội, Data61|SCIRO - Cơ quan chuyên về nghiên cứu về số liệu và công nghệ số thuộc Tổ chức khoa học quốc gia Australia cùng với Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã công bố Báo cáo Tương lai kinh tế số Việt Nam: hướng đến năm 2030, 2045. Báo cáo phân tích các xu thế ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế số của Việt Nam đến năm 2045.
Được công bố tại Hội nghị “Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo - Một trụ cột cho Phát triển Kinh tế - Xã hội của Việt Nam” tại Hà Nội, Báo cáo là một hợp phần trong Chương trình Aus4Innovation của Chính phủ Australia tài trợ với trị giá 10 triệu đô la Australia. Chương trình là sáng kiến chiến lược được thiết kế để tăng cường các mối liên kết giữa hệ thống đổi mối sáng tạo của Australia và Việt Nam.
 


Bộ trưởng Bộ KH&CN Chu Ngọc Anh
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Chu Ngọc Anh cho biết, Báo cáo Tương lai kinh tế số Việt Nam đưa ra một bức tranh toàn cảnh giúp Việt Nam hoạch định cho sự phát triển kinh tế số của đất nước. Đây là một ví dụ tuyệt vời về sự hợp tác thành công giữa hai hệ thống đổi mới sáng tạo của hai quốc gia”.
Đại sứ Australia tại Việt Nam Craig Chittick cho biết, Báo cáo này là thành quả quan trọng đầu tiên của Chương trình Quan hệ Đối tác Đổi mới sáng tạo Aus4Innovation giữa Australia và Việt Nam.
 “Báo cáo này sẽ định hướng các hoạt động tiếp theo trong ba năm tới khi chúng tôi xây dựng mối liên kết hợp tác sâu sắc hơn giữa hai quốc gia và giúp tăng cường hệ thống đổi mới sáng tạo của Việt Nam nhằm thích nghi với những thách thức và cơ hội của kinh tế số”, ông Chittick nói.
Tiến sỹ Lucy Cameron, tác giả chính của báo cáo đồng thời là tư vấn nghiên cứu cao cấp tại Data61|CSIRO cho biết, Việt Nam là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới và đã trở thành một trong những quốc gia năng động nhất ở khu vực Đông Á.
 “Làn sóng tiếp theo của các công nghệ số như Trí tuệ nhân tạo, Chuỗi khối, Internet vạn vật và các dịch vụ dựa trên nền tảng và điện toán đám mây - có tiềm năng chuyển đổi Việt Nam thành một nền kinh tế hiệu suất cao tiếp theo của Châu Á. Việt Nam cần phải nắm bắt những cơ hội to lớn này đồng thời hạn chế một số rủi ro”, Tiến sỹ Lucy Cameron cho biết.
 


Tiến sỹ Lucy Cameron, Tư vấn Nghiên cứu cao cấp, CSIRO
Data 61|CSIRO đã phối hợp với nhóm nghiên cứu thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ để xác định bảy xu thế chủ đạo ảnh hưởng đến tương lai kinh tế số của Việt Nam. Những xu thế này bao gồm: tác động của các công nghệ số mới nổi, các thị trường xuất khẩu mới cho Việt Nam, sự phát triển của cơ sở hạ tầng số hiện đại, nhu cầu phát triển thành phố thông minh, sự gia tăng của kỹ năng và dịch vụ số và sự thay đổi hành vi của người tiêu dùng.
Các xu thế chủ đạo này là cơ sở xây dựng nên bốn kịch bản cho tương lai nền kinh tế số của Việt Nam. Các kịch bản này đã phác họa một bức tranh toàn cảnh giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng kế hoạch cho kinh tế số của Việt nam trong tương lai.
 “Tương lai của nền kinh tế phụ thuộc vào vị trí của Việt Nam trong bản đồ số của khu vực và mức độ ứng dụng các sản phẩm và dịch vụ số của chính phủ, cộng đồng và ngành công nghiệp”, Tiến sỹ Lucy Cameron nói.
Đây là báo cáo thứ hai do Data 61|CSIRO xây dựng cho Chương trình Aus4Innovation. Báo cáo thứ nhất, Việt Nam ngày nay, đánh giá tình hình kinh tế vĩ mô và kinh tế số của Việt Nam trong năm 2018.
Được biết, vào tháng 11 năm 2017, Việt Nam và Australia đã công bố Chương trình Đối tác Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Australia. Chương trình nhân thức rõ tầm quan trong của hệ thống đổi mới sáng tạo trong phát triển bền vững và toàn diện ở Việt Nam. Nằm trong Chương trình hợp tác này, Chương trình Aus4Innovation với trị giá 10 triệu đô la Australia có mục tiêu trọng tâm là hỗ trợ Việt Nam tăng cường hệ thống đổi mới sáng tạo, chuẩn bị sẵn sàng để nắm bắt các cơ hội do cuộc cách mạng 4.0 đem lại cũng như giúp Việt Nam định hướng Chương trình nghị sự đổi mới sáng tạo trong khoa học và công nghệ của Việt Nam.
Báo cáo Tương lai kinh tế số của Việt Nam là sản phẩm quan trọng đầu tiên của Chương trình Aus4innovation. Báo cáo được thực hiện với sự hợp tác chặt chẽ từ phía Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhằm xác định các lĩnh vực mới nổi trong công nghệ và chuyển đổi số ở Việt Nam.
Các hợp phần khác của Chương trình tập trung vào thúc đẩy các mô hình hợp tác công tư mới cho thương mại hóa khoa học và trao đổi chính sách về đổi mới sáng tạo nhằm tăng cường hệ thống đổi mới sáng tạo của Việt Nam.
Các kịch bản cho tương lai của kinh tế số Việt Nam:
Kịch bản TRUYỀN THỐNG
  • Cho đến năm 2045, công nghệ số dự kiến đóng góp 196 tỷ đô la Mỹ vào GDP tính theo giá so sánh năm 2020 và theo tỷ giá sức mua tương đương, (61 tỷ đô la Mỹ theo giá so sánh 2005 và tỷ giá hối đoái bình quân)
  • Chuyển đổi số thấp, ngành công nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT&TT) phát triển chậm.
Kịch bản XUẤT KHẨU SỐ
  • Cho đến năm 2045, công nghệ số dự kiến đóng góp 331 tỷ đô la Mỹ vào GDP tính theo giá năm 2020 và theo tỷ giá sức mua tương đương PPP, (103 tỷ đô la Mỹ theo giá so sánh 2005 và tỷ giá hối đoái bình quân)
  • Ngành CNTT&TT phát triển nhanh chủ yếu dựa trên hoạt động gia công xuất khẩu, ứng dụng số trong các ngành còn hạn chế.
Kịch bản TIÊU DÙNG SỐ
  • Cho đến năm 2045, công nghệ số dự kiến đóng góp 216 tỷ đô la Mỹ vào GDP tính theo giá năm 2020 và theo tỷ giá sức mua tương đương PPP, (67 tỷ đô la Mỹ theo giá so sánh 2005 và tỷ giá hối đoái bình quân)
  • Chuyển đổi số mạnh mẽ trong các ngành trong nước nhưng chủ yếu sử dụng sản phẩm dịch vụ CNTT&TT của nước khác, ngành CNTT&TT trong nước phát triển chậm.
Kịch bản CHUYỂN ĐỔI SỐ
  • Cho đến năm 2045, công nghệ số dự kiến đóng góp 544 tỷ đô la Mỹ vào GDP tính theo giá năm 2020 và theo tỷ giá sức mua tương đương PPP, (169 tỷ đô la Mỹ theo giá so sánh 2005 và tỷ giá hối đoái bình quân)
  • Ứng dụng công nghệ số cao trong toàn bộ nền kinh tế và ngành CNTT&TT tăng trưởng mạnh.
 

Phần 2: SCIRO - Cơ quan chuyên về nghiên cứu về số liệu và công nghệ số thuộc Tổ chức khoa học quốc gia Australia

Tải Báo cáo

Phần 3: 4 kịch bản: kịch bản truyền thống, chuyển đổi số, xuất khẩu số hay tiêu dùng số?

25 năm nữa, kinh tế số Việt Nam sẽ

Đến năm 2045, kinh tế số Việt Nam sẽ đi theo kịch bản truyền thống, chuyển đổi số, xuất khẩu số hay tiêu dùng số?

Báo cáo Tương lai nền kinh tế số Việt Nam hướng tới năm 2030 và năm 2045 do CSIRO và Bộ Khoa học Công nghệ thực hiện đã đưa ra các viễn cảnh về kinh tế cho tới năm 2030 và 2045 với 4 kịch bản dự báo về tăng trưởng của nền kinh tế số Việt Nam.
Kịch bản truyền thống
Ở kịch bản truyền thống, nền kinh tế có mức độ chuyển đổi số thấp, năng suất lao động trì trệ, thâm dụng lao động trong sản xuất các sản phẩm chuyên biệt và xuất khẩu chủ yếu là hàng hóa.
25 năm nữa, kinh tế số Việt Nam sẽ nở hoa hay bế tắc? - Ảnh 1.


Để Kịch bản Truyền thống xảy ra ở Việt Nam vào năm 2045, nền kinh tế hoặc chính trị trong nước có thể trở nên bất ổn, hoặc suy thoái kinh tế khu vực hay toàn cầu xảy ra bên ngoài Việt Nam. Mức độ quốc tế hóa cao của Việt Nam khiến đất nước dễ bị ảnh hưởng bởi tình hình kinh tế của các quốc gia khác. 
Việc phân phối các nguồn tài nguyên không thận trọng, chi tiêu quá mức dẫn đến tích lũy nợ cao, bạo động chính trị trong nước, thảm họa thiên nhiên lớn hoặc tham nhũng tràn lan có thể làm suy yếu động lực cho tăng trưởng cao như hiện tại của Việt nam, khiến Việt Nam rơi vào vị thế quốc gia có mức thu nhập trung bình thấp trong nhiều thập kỷ tới. Đây là kịch bản tồi tệ nhất có thể xảy ra.

Kịch bản chuyển đổi số

Với chuyển đổi số, Việt Nam sẽ ứng dụng công nghệ số cao và ngành công nghệ thông tin và truyền thông tăng trưởng nhanh, năng suất lao động ở tất cả các ngành đều tăng.
25 năm nữa, kinh tế số Việt Nam sẽ nở hoa hay bế tắc? - Ảnh 2.


Để Kịch bản Chuyển đổi Số xảy ra, Việt Nam phải đi theo con đường phát triển kinh tế tương tự như Hàn Quốc hay Đài Loan. Cả hai nền kinh tế này đều phát triển từ vị thế quốc gia có mức thu nhập thấp lên vị thế quốc gia có mức thu nhập cao trong 40 năm, hoặc từ vị thế quốc gia có mức thu nhập trung bình lên vị thế quốc gia có mức thu nhập cao trong 10-15 năm. 
Báo cáo “Việt Nam 2035” của Ngân hàng Thế giới cho rằng nếu đi theo con đường tăng trưởng cao, Việt Nam sẽ đạt được vị thế quốc gia có mức thu nhập trung bình cao vào năm 2035, có thể đạt được vị thế quốc gia có mức thu nhập cao trong thập kỷ tiếp theo.
Tuy nhiên, rủi ro của kịch bản này là Việt Nam có thể sẽ mất đi sự độc đáo của mình do mất sự đa dạng văn hóa trong các tập quán, cấu trúc xã hội, ngôn ngữ, lịch sử và tín ngưỡng. Tình trạng bất bình đẳng, đặc biệt giữa khu vực nông thôn và thành thị, có nguy cơ gia tăng. 
Tự động hóa gây ra tình trạng mất việc làm hàng loạt ở một số khu vực nhất định, và tạo ra nhu cầu chuyển đổi nhanh chóng, đặc biệt là ở các khu vực có nhiều nhà máy. Các khoản vay và nợ quá lớn để hiện đại hóa công nghiệp quá nhanh làm tăng nợ công lên mức không bền vững.

Kịch bản xuất khẩu số

Nếu đi theo hướng xuất khẩu số, ngành công nghệ thông tin và truyền thông của Việt Nam phát triển dựa trên hoạt động gia công cho các quốc gia khác, tuy nhiên ứng dụng số trong các ngành còn hạn chế.
25 năm nữa, kinh tế số Việt Nam sẽ nở hoa hay bế tắc? - Ảnh 3.

Kịch bản Xuất khẩu Số sẽ xảy ra nếu Việt Nam có khả năng tập trung đầu tư cho cơ sở hạ tầng và giáo dục để phát triển lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là những lĩnh vực gắn với các trường đại học, trung tâm đô thị và các khu phát triển thay vì tập trung vào giáo dục mở rộng, chính sách và dự án về cơ sở hạ tầng. Có thể thu hút các công ty chế tạo và sản xuất phần cứng số lớn thông qua chính sách khuyến khích của ngành CNTT&TT và giảm thuế. 
Cần tăng cường đầu tư nước ngoài cho ngành CNTT&TT của Việt Nam, tập trung vào sử dụng lập trình viên có mức lương rẻ, dịch vụ với mức giá thấp và các sản phẩm quốc tế. Các công ty chế tạo lớn hoạt động ở Việt Nam có thể chủ động làm giảm mức lương và tốc độ tăng lương trong nước.
Bên cạnh đó, rủi ro của kịch bản này là bất bình đẳng với sự phát triển của một nền kinh tế hai tốc độ. Có nguy cơ tạo ra những khu vực phát triển thuận lợi và không thuận lợi, gây ra sự bất ổn xã hội và sự phát triển mạnh mẽ hơn của nền kinh tế phi chính thức. 
Thiếu đầu tư và đất nước bỏ lỡ cơ hội từ việc tăng năng suất trên diện rộng, mở rộng thị trường, phát triển thị trường nhờ chuyển đổi số ở các ngành, khiến cho Việt Nam rơi vào bẫy thu nhập trung bình trong phần lớn thế kỉ này. Khai thác lao động, tài nguyên và công nghiệp: Việt Nam là mục tiêu của các doanh nghiệp quốc tế nhờ giá nhân công rẻ và chi phí nguyên liệu đầu vào thấp, không phải là nơi cung cấp sản phẩm và dịch vụ giá trị gia tăng. 
Có rất ít chuyển giao công nghệ đi kèm với đầu tư ở Việt Nam. Mất đi các nhân lực có trình độ cao vào tay các nước phát triển do họ có thể mang lại nhiều cơ hội lớn và mức lương cao hơn.
Kịch bản tiêu dùng số
Tiêu dùng số tức là ngành công nghiệp Việt Nam ứng dụng các sản phẩm và dịch vụ công nghệ thông tin và truyền thông của các quốc gia khác, việc này giúp cải thiện năng suất của tất cả các ngành, nhưng trong dài hạn có thể làm tăng nợ công.
25 năm nữa, kinh tế số Việt Nam sẽ nở hoa hay bế tắc? - Ảnh 4.


Kịch bản Tiêu dùng Số có thể diễn ra trong các tình huống như giá cả hàng hóa tăng cao, đặc biệt là hàng hóa từ khai khoáng hoặc nông nghiệp. Việc này có thể khuyến khích tăng hiệu quả trong sản xuất thông qua ứng dụng công nghệ. Điều này cũng có thể làm tăng tỷ giá hối đoái, tăng lương và giảm thị trường của các sản phẩm thâm dụng lao động, bao gồm các sản phẩm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và truyền thông
Để kịch bản này xảy ra cần thực hiện cải cách mạnh mẽ trong việc sử dụng đất và trong ngành nông nghiệp, cũng như thu hút được cơ sở vật chất và công nghệ sản xuất hiện đại từ các quốc gia khác. Đầu tư trong nước cũng tập trung vào cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất.
Nhưng nếu trở thành một quốc gia tiêu dùng số, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội phát triển các thị trường xuất khẩu mới trong lĩnh vực công nghệ cao thông qua sở hữu trí tuệ, nền tảng, dịch vụ và tài sản số. 
Hệ thống thuế không được cải cách để tạo ra được các lợi ích về thuế cho đất nước từ các công ty thu lợi nhờ việc gia tăng thương mại và năng suất tăng ở Việt Nam. Xảy ra hiện tượng xói mòn cơ sở thuế. 
Việt Nam cũng sẽ trở thành đối tượng bị thu thập dữ liệu nhiều hơn từ các công ty nước ngoài hoạt động trong lãnh thổ quốc gia. Hiện đại hóa công nghiệp diễn ra quá nhanh, dẫn đến các khoản vay mượn quá mức, khiến nợ công tăng đến mức không bền vững.
Báo cáo đánh giá: Các kịch bản trên đây đưa ra những tương lai có thể xảy xa trong vòng 25 năm tới do các tác nhân bên ngoài ảnh hưởng đến nền kinh tế số của Việt Nam. Đây là những tác nhân thay đổi nằm ngoài tầm kiểm soát của các nhà hoạch định chính sách cũng như những người đứng đầu các ngành của Việt Nam. Việt Nam nên chuẩn bị cho tất cả 4 kịch bản
9
1108 lượt xem
9
0
0 bình luận