[Thử thách 100/9] Theo ngành Xuất bản thì học gì? (Phần 2)

Thật ra mình đang cố viết phần 2 vì mình đã viết phần 1, kiểu "You can never do anything by half" ấy :))
--- 
P/s: Bài viết hoàn toàn chỉ là sự chia sẻ kinh nghiệm  trên cương vị là một người bạn đồng hành, có chung khát vọng, cùng mục tiêu, chứ không có tính chất áp đặt.
Ngôn ngữ là gì?/ Là cái roi của không khí.
Muốn làm Xuất bản phải học gì? Học cách đọc và viết, học kiến thức nền, học ngoại ngữ, học kỹ năng biên tập và cuối cùng là học đạo đức trong nghề.
Ở phần 1 mình đã chia sẻ những kinh nghiệm của mình trong việc học đọc và viết. Hy vọng nó giúp ích gì đó cho bạn. Phần 2 này, mình sẽ bàn đến những việc học quan trọng khác như là việc học kiến thức nền và việc học ngoại ngữ. Mà ngoại ngữ có phải là một phần của "kiến thức nền" không nhỉ? Để nhấn mạnh, nên mình đã cố ý tách chúng ra.
Biên tập viên thì không hẳn là người đọc, càng không phải tác giả, nhưng biên tập viên lại là người đại diện cho người đọc thẩm định tác phẩm của các tác giả và ngược lại, đại diện cho tác giả đưa tác phẩm hoàn chỉnh nhất đến tay bạn đọc của mình. Trách nhiệm này là rất lớn. Bạn không chỉ buộc phải suy nghĩ giống như một tác giả, mà còn đặt mình vào tâm trí của người đón nhận những suy nghĩ ấy. Mà những trải nghiệm và cảm xúc của tất cả chúng ta nào có ai giống ai. Như một thông dịch viên chăm chỉ và cần mẫn, biên tập viên cũng phải trải qua những công việc tương tự. Nói chung, nghề biên tập, nhìn qua thì có vẻ dễ nhưng làm tốt nó là chuyện khó vô cùng. Nếu bạn không có một nền tảng vững chắc (như mình) bạn sẽ cảm thấy mình đang lạc trong một ma trận toàn những điều không tưởng vậy. 
Và chỉ có hiểu biết mới kéo bạn ra khỏi ma trận đó. Vậy cái gọi là "hiểu biết" hay "kiến thức nền" ấy bao gồm những gì?
Tất nhiên, kiến thức của nhân loại là vô cùng. Và phần "nền" của nó cũng vĩ đại đến mức chưa chắc cả đời này bạn đã nắm hết được. Nhưng có những lĩnh vực bạn buộc phải quan tâm, vì nó là khởi nguyên của mọi thứ. Ví dụ như triết học, logic, lịch sử, văn hóa, chính trị, xã hội và kinh tế...
Hoặc một số lĩnh vực mang tính chuyên môn hơn cho ngành xuất bản như: Mỹ học, Phương pháp nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, Phê bình văn học, Ngôn ngữ học... Và đặc biệt là Tiếng Việt - phương tiện diễn đạt tuyệt vời của người Việt, hạt nhân phát triển mọi văn minh đất nước xưa nay, nền tảng  vững chắc và thần kì của ngành xuất bản.
Nhớ lại hồi năm nhất năm hai thì mình cũng đã được trải qua rất nhiều môn học nền tảng như vậy. Nó cũng có ích một phần nào đấy nhưng mình lại không được chuyên tâm (đừng hỏi sao không chuyên tâm, mình cũng không biết đâu, thường thì các môn đại cương rất chán) nên cũng chẳng đọng lại gì nhiều trong đầu. Bây giờ hối hận thì đã quá muộn. Nghe có vẻ sáo rỗng, nhưng nếu bạn đang năm nhất năm hai như mình ngày xưa, thì nhớ học hành cẩn thận một chút, không phải vì điểm số hay gì đó, mà là vì những kiến thúc không hoàn toàn lý thuyết (ơ, mà có hoàn toàn lý thuyết không nhỉ?), vô nghĩa và nhạt nhẽo như bạn nghĩ, nếu tiếp thu đủ tốt, nó sẽ giúp ích cho bạn tương đối trong quá trình nghiên cứu sau này.
Nhưng kiến thức trong nhà trường chỉ là một phần quá bé nhỏ thôi. Để có một nền tảng tốt, bạn phải tự học rất nhiều. 
Các truyền thống nhất, bạn học nó trong sách vở. Nhưng thay vì mua về một cuốn sách giáo trình nền tảng rồi cố gắng học thuộc theo nó, bạn hãy xác định mục tiêu của mình trước, càng chi tiết càng tốt (chỉ là đừng đi quá sâu vào chuyên ngành) rồi mới chọn sách mà mua. Hãy chọn những cuốn sách có cách diễn đạt gần gũi và dễ hiểu đối với bạn, đừng tham những sách mà chính bạn còn cảm thấy mâu thuẫn và mơ hồ. Những dạng sách nền tảng này, thường được trình bày rất khoa học, nhưng đừng hoàn toàn tin sách, hãy tin chính mình và khẳng định niềm tin đó bằng nhiều cách, như là tra cứu chẳng hạn. Hãy nhớ bạn mới là chủ nhân của cuốn sách chứ không phải cuốn sách là chủ nhân của bạn. Thay vì nuốt từng lời và cố gắng ghi nhớ mọi thông tin sách nói, hãy tóm tắt những gì mà bạn đọc được sau mỗi lần đọc. Hãy viết ra cuốn sách trong đầu bạn, với tư liệu và cách diễn đạt của bạn, việc học sẽ dễ vào hơn rất nhiều.
Bên cạnh sách vở, bạn còn có thể học chúng từ mọi nguồn khác, chẳng hạn như các phương tiện truyền thông. Đừng coi thường sức mạnh của truyền thông vì chẳng có gì nhanh nhạy hơn nó trong việc nắm bắt những gì diễn ra xung quanh thế giới bạn đang sống. Hơn nữa truyền thông cũng rất đa dạng và phong phú, nó chính là tấm gương nhiều mặt để bạn thấy được nhiều khía cạnh của một sự việc.  Và việc nắm bắt thông tin truyền thông sẽ giúp bạn có được thế chủ động trong mọi tình huống mà bạn gặp phải khi tìm hiểu và biên tập các cuốn sách trong tương lai
Một trong những cách học hỏi nữa mà bạn không thể bỏ qua là học hỏi từ người khác. Đầu tiên là những người đi trước, những người có hiểu biết và đáng tin cậy trong lĩnh vực mà bạn quan tâm. Hãy kết nối với họ ngay khi bạn có thể. Các trang mạng xã hội sẽ trở thành công cụ đắc lực hỗ trợ bạn để bạn có thể thấy được phần nào đó những kiến thức mà họ chia sẻ và những lĩnh vực chuyên ngành thú vị mà họ quan tâm. Bên cạnh đó là những người bạn giống như với bạn, những  người có chung nền tảng, chung sở thích và chung mối quan tâm với bạn. Hãy biến họ trở thành người đồng hành chung với bạn vì có bạn đồng hành thì ta sẽ đi được bền hơn và xa hơn. Và những nhân duyên gặp gỡ như vậy sẽ cho bạn rất nhiều thú vị mà bạn không ngờ tới đâu. 
Một trong những cách tìm ra những điều thú vị ấy nữa, chính là thông qua các diễn đàn, các tọa đàm và các cuộc gặp gỡ chia sẻ. Có thể nó không hoàn toàn nhiều tri thức mới lạ và thú vị như bạn kì vọng nhưng nó sẽ cho bạn cơ hội lắng nghe nhiều câu chuyện khác nhau, nhiều góc nhìn khác nhau và gặp gỡ nhiều người hay ho khác nhau.  Bản thân mình đã có những cơ hội hết sức tốt đẹp nhờ những buổi trò chuyện như vậy. 
Một buổi giao lưu ở Tổ Chim Xanh
Gì thì gì, cách tiếp cận tuyệt vời nhất với thế giới là trực tiếp trải nghiệm nó. Khi bạn còn trẻ thì đừng ngại thử những gì bạn có thể. Trăm hay không bằng một thấy. Trải nghiệm thực tế chính là nguồn nguyên liệu quý giá nhất để bạn đặt mình vào cương vị của người khác (đầu tiên là tác giả và dịch giả rồi đến người đọc) và chỉ có sự đặt mình này mới giúp cho tác phẩm trở nên có giá trị hơn dưới bàn tay của bạn. 
Hãy đi bất cứ đâu bạn có thể và ngại làm những thứ bạn chưa bao giờ làm. Chỉ có thoát ra khỏi vùng an toàn thế giới quan của bạn mới có thể mở rộng và bạn sẽ khám phá ra những điều chưa từng biết về thế giới xung quanh cũng như chính bản thân mình.  Chẳng hạn như đây là một bài viết mà mình nghĩ mình sẽ không bao giờ có đủ khả năng viết nó ra. Nhưng đến khi đọc lại, tôi lại ngạc nhiên vì ít ra mình cũng đã dám thử đi xa đến thế. Minh nói: "Em thấy có ích mà, ít ra cũng có vài thứ em chưa nghĩ đến!", em cũng nói: "Chị có tâm mà" và em cảm ơn mình. Và việc thật sự đặt tay lên bàn phím và gõ ra những dòng này, mình bắt đầu hiểu ra sự khó khăn của một người viết lại những kinh nghiệm, cả những người viết self-help, một dòng mà mình tương đối xét nét. Để có thể diễn đạt nhuần nhuyễn những gì họ suy nghĩ, kể cả chúng không có gì mới mẻ, đằng này lại còn phải "truyền cảm hứng" thì đó cũng là một áp lực không dễ gì vượt qua.
Nói chung học "kiến thức nền" là học tất cả mọi thứ. Liên kết chúng, áp dụng chúng để phục vụ cho công việc của bạn trong tượng lai. 
Tất nhiên trong tất cả mọi thứ ấy có một thứ không thể xem thường nữa là Ngoại ngữ. Ngoại ngữ đặc biệt quan trọng với ngành xuất bản, bởi như bạn viết đấy, bây giờ sách dịch rất nhiều và là một trong những dòng sách chiếm vai trò chủ đạo, then chốt trong chiến lược của các công ty sách và các nhà xuất bản. Mình không nghĩ là nếu bạn thích sách mà bạn lại muốn bỏ qua số sách này đâu. 
Tất nhiên Tiếng Anh sẽ là thứ ngoại ngữ đầu tiên mà bất cứ ai cũng nên học. Đơn giản vì nó là ngôn ngữ toàn cầu, được dùng ở nhiều quốc gia và nhiều lĩnh vực. Sách Tiếng Anh cũng chiếm tỉ lệ cao nhất trong số sách dịch và cũng là loại sách bạn dễ tiếp cận nhất. Mình nghĩ bạn nên học Tiếng Anh một cách có mục tiêu, và tốt nhất là có bằng cấp, kiểu như TOEIC hoặc IELTS gì đó, chỉ để thuận lợi trong việc apply các công việc xuất bản và có nền tảng chắc hơn một chút khi làm việc mà thôi. 
Ngoài ra, nếu có điều kiện hãy học thêm một ngôn ngữ khác. Đặc biệt nếu bạn muốn tiến xa hơn hoặc được thử nghiệm nhiều vị trí hơn chẳng hạn như là giao dịch buôn bán bản quyền. Nói chung học ngoại ngữ không bao giờ là thừa, ở bất cứ đâu và đặc biệt là trong ngành xuất bản.
Đó là tất cả những gì mà mình muốn trình bày ở phần 2 này. Bài viết tiếp theo mình sẽ đề cập đến những công việc chuyên môn hơn. Xin cảm ơn!
5
517 lượt xem
5
0
0 bình luận