Điển tích, điển cố (kỳ 1)

1, Nhất tự thiên kim (Một chữ nghìn vàng)
Vào cuối thời Chiến Quốc, Lã Bất Vi là thừa tướng nước Tần tập hợp môn khách soạn cuốn “Lã Thị Xuân Thu”. Sách soạn xong treo ở cửa thành, Lã Bất Vi treo thưởng một ngàn lượng vàng cho ai có thể thêm, bớt hay sửa một chữ. Thật ra sách không phải là hoàn hảo tới mức không thể thêm bớt hay sửa chữa, nhưng đây là bài kiểm tra của Lã Bất Vi đối với uy quyền của ông ta tại Tần. Người Tần cũng sợ thế của Bất Vi nên không có ai sửa sách.
Sau này, nhất tự thiên kim ám chỉ văn từ có sự tinh luyện cao, có giá trị lớn.
2, Phá kính trùng viên (Gương vỡ lại lành)
Đây là một điển cố dân gian Trung Quốc, không có tài liệu lịch sử xác thực.
Trung Quốc, đời nhà Trần, người hầu cận Thái Tử (Thái tử xá nhân) là Từ Đức Ngôn có tình với Nhạc Xương công chúa.
Khi nhà Trần suy loạn, Từ bảo công chúa:
- Nước mất, nàng tất lọt vào nhà quyền quý. Nếu tình duyên chưa dứt thì còn có ngày được gặp nhau.
Đoạn, bẻ tấm gương làm đôi, mỗi người giữ một mảnh hẹn nhau đến ngày thượng nguyên sẽ đem gương đến kinh đô bán để tìm nhau.
Bấy giờ, giặc đánh vào đế đô (trong lịch sử là quân Tùy). Từ chạy thoát, còn công chúa bị tướng giặc là Việt Công bắt ép làm vợ.
Đến ngày rằm tháng giêng, Từ đem mảnh gương ra chợ bán, thấy có người cùng bán một mảnh gương giống của mình. Lấy hai mảnh gương ghép lại thì liền nhau như một. Từ bèn gởi cho người bán gương, nhờ đem về cho chủ mảnh gương ấy và kèm theo một bài thơ:
Cảnh dữ nhơn câu khứ,
Cảnh quy nhơn vị quy
Vô phục Hằng Nga ảnh,
Không lưu minh nguyệt huy.
Dịch nghĩa: Người đi gương cũng đi,
Gương về người chưa về.
Chị Hằng đâu chẳng thấy,
Chỉ thấy ánh trăng lòe.
Nhạc Xương công chúa đọc thơ khóc rống lên. Việt Công hỏi, công chúa thuật lại cả. Việt công lấy làm cảm động, thương tình bèn cho cả hai người tái hợp.
Trong tác phẩm "Đoạn trường tân thanh" (Truyện Kiều) của cụ Nguyễn Du có câu:
Bây giờ gương vỡ lại lành,
Khuôn thiêng lừa lọc đã dành có nơi.
(Câu 3071 và 3072)
Câu này ám chỉ sự chia ly có ngày đoàn tụ.
3, Đông Sơn Tái Khởi
Đời Đông Tấn, Tạ An từ quan về ẩn ở Đông Sơn, triều đình nhiều lần mời ra nhậm chức song ông đều từ chối. Ông là danh sĩ bậc nhất của Trung Nguyên lại nổi tiếng phong lưu nên được nhiều người đương thời hâm mộ. Do đó, người đời sau thường dùng điển cố Đông Sơn để chỉ nơi ẩn cư hoặc việc ẩn cư của các bậc danh sĩ.
Về sau Tạ An lại xuất chính, làm quan đến chức Tư đồ. Do đó, câu “Đông Sơn tái khởi” được dùng như một điển cố văn học để chỉ những người thất thế mà trùng hưng được thanh thế; hoặc nói theo ngôn ngữ hiện nay thì đó là chuyện quay trở lại vũ đài chính trị và tạo dựng sự nghiệp.
Tạ An về sau tiến cử người cháu là Tạ Huyền làm tướng, người đánh trận Phì Thủy vô cùng nổi tiếng.
4, Gá Duyên Tần Tấn (Nên duyên Tần Tấn)
Câu thành ngữ này có xuất xứ từ “Tả truyện”. Trong Đông Chu Liệt Quốc cũng có nhắc tới
Thời Xuân Thu, nhằm tăng cường mối quan hệ láng giềng tốt đẹp với nước Tần, Tấn Hiến Công đã đem con gái của mình gả cho Tần Mục Công. Về sau, Tấn Hiến Công khi tuổi về già rất ân sủng Hoàng phi Ly Cơ, bức chết Thái tử Thân Sinh. Ly Cơ lại còn muốn bức hại hai vị công tử là Di Ngô và Trùng Nhĩ, khiến hai người đành phải trốn khỏi nước Tấn.
Sau khi Tấn Hiến Công qua đời, con trai của Ly Cơ lên làm vua, nhưng ít lâu sau bị hai vị đại phu trung thành với công tử Di Ngô giết chết. Họ còn cử người đi đón công tử Di Ngô đang sống lưu vong ở nước Lương về làm vua. Công tử Di Ngô được Tần Mục Công cử quân hộ tống trở về nước Tấn. Mấy năm sau, nước Tấn xảy ra nạn đói phải cầu cứu với nước Tần, được Tần Mục Công giúp cho khá nhiều lương thực. Nhưng mặc dù nước Tấn nhiều lần nuốt lời hứa và nói nước Tần những lời dị nghị, Tần Mục Công vẫn rất khoan dung độ lượng, giữ mối bang giao với nước Tấn.
Bấy giờ, công tử Trùng Nhĩ đang sống lưu vong tại các nước chư hầu, cuối cùng lưu lạc đến nước Tần. Tần Mục Công rất mến mộ và gả Công chúa Hoài Doanh cho chàng. Về sau, Tần Mục Công cử người hộ tống Trùng Nhĩ về nước. Cuối cùng Trùng Nhĩ trở thành vua nước Tấn, rồi cũng cho con trai mình lấy con gái vua nước Tần làm vợ. Hai cha con đều thông gia với nước Tần.
Câu này vốn nói về hai nước thông gia hữu hảo. Nhưng ngày nay người ta vẫn thường dùng nó để chỉ về hôn nhân nam nữ có mối lương duyên tốt đẹp.

Ủng hộ mình thông qua :Chủ tài khoản: DO DINH TIEN
Số tài khoản: 150336694
Tên NH: VPBank (NH Viet Nam Thinh Vuong (VPBank))
5
550 lượt xem
5
0
0 bình luận