BID VÀ CÁCH BẠN GIẾT CHẾT MỐI QUAN HỆ TỪ TỪ TỪNG NGÀY

Trong bài viết vừa rồi chúng ta đã tìm hiểu về bid và phản hồi hướng về, cách mà chúng ta vun đắp mối quan hệ thông qua các tương tác nhỏ. Trong bài viết này mình sẽ nói về 2 cách phản hồi còn lại đó là phản hồi hướng xa (turn away) và phản hồi hướng phản (turn against). Lưu ý chung rằng đây là 2 cách phản hồi tiêu cực mà chúng ta nên tránh trong tương tác hàng ngày vì nó sẽ giết chết mối quan hệ một cách từ từ mà bạn không nhận thức được.

Hướng xa là điều xảy ra khi bạn không chú ý đến nỗ lực thu hút sự chú ý của người khác.

Hướng xa xảy ra theo 3 cách

Phản ứng bận rộn: người phản hồi bận rộn 1 chuyện gì đó và có hành vi từ chối. Hoặc là không biết người kia đang đưa bid.

A: Thưa sếp, em có chuyện muốn trình bày. B: (Nhìn chăm chú vào máy tính, vẫy tay như thể không nói được bây giờ).

A: Các con, bữa tối có rồi. B: (nhìn chăm chú TV, không có động thái gì. Im lặng, không trả lời).

A: (ôm vợ, ôm vòng qua eo từ phía sau, hôn vào cổ) B: (đẩy chồng ra. Tiếp tục chuẩn bị bữa ăn trưa).

Phớt lờ: biết người kia đang đưa bid nhưng lựa chọn phớt lờ (im lặng).

A: Đây là chiếc nhẫn của bà em. Em nghĩ anh sẽ thích. B: (im lặng)

A: Anh muốn ăn gì cho bữa tối? Thịt kho hay cá chiên ? B: (im lặng)

Ngắt ngang: người phản hồi đưa ra những vấn đề không liên quan hoặc phản biện lại bid.

A: ai sẽ đọc lời cầu nguyện cho bữa ăn tối nay ? B: đưa chai muối đây.

A: Tôi cảm thấy phiền về cái cách mà các anh quản lý tài khoản của tôi. B: Tháng này chúng tôi khá bận rộn.

A: cha ơi, chú cún Barney lại xổng chuồng. Con không thấy nó đâu cả. B: Nhìn giày của con kìa. Con vấy bùn khắp cả nhà.

Khi bạn lựa chọn phản hồi hướng xa, bạn nói với người đưa bid rằng:

+ Tôi không quan tâm bid của bạn. + Tôi muốn lảng tránh bid của bạn. + Tôi không có hứng thú với bạn. + Tôi có việc quan trọng hơn để bận tâm. + Tôi quá bận để chú ý tới bid của bạn. + Bid của bạn không xứng đáng với thời gian của tôi. + Tôi muốn độc lập hơn.

Khi một người phản hồi hướng xa, họ không cố tình như vậy mà do họ đang bận rộn chuyện gì đó, mất tập trung và hành xử 1 cách tự động. Nhưng điều này không biện minh cho hậu quả tiêu cực mà nó gây ra cho người đưa bid. Người đưa bid sẽ cảm thấy bị tổn thương, và có thể cảm thấy cô đơn, cô lập. Họ mất sự tự tin và lòng tự trọng. John Gottman quan sát trong các video thấy rằng, người đưa bid có vẻ như suy sụp 1 chút, họ không nổi cơn thịnh nộ mà có vẻ hơi co rúm lại.

Nếu họ cảm thấy buồn, phiền lòng họ có thể mắc phải một trạng thái gọi là "negative sentiment override" (NSO), tạm dịch là cảm xúc tiêu cực lấn lướt. Điều này xảy ra khi người đưa bid có cái nhìn quá tiêu cực về mối quan hệ và về người kia. Sự tiêu cực ấy lất át ("ghi đè") lên những điều tích cực hoặc trung tính từ đối phương. Ví dụ, người chồng đi làm về mua bánh kem cho vợ. Đây là 1 hành động tích cực nhưng người vợ bị NSO, cô ấy có thể xem đây là hành động để che giấu lỗi lầm, hay để mua chuộc vợ chuyện gì đó. Ví dụ khác đó là người chồng đơn giản hỏi ai sẽ là người rửa chén. Người vợ bị NSO, cô ấy sẽ nghĩ là chồng lười biếng không muốn rửa nhưng vẫn cứ hỏi như ẩn ý kêu vợ đi rửa chén. Nếu trạng thái NSO xuất hiện trong mối quan hệ của bạn thì có nghĩa là mối quan hệ của bạn đang ở mức đáng báo động và cần có biện pháp cải thiện, nếu không mọi thứ sẽ càng tệ dần.

Hướng phản là phản hồi tiêu cực. Có nhiều cách để làm chuyện này:

Phản ứng khinh thường: bao gồm những lời lẽ xúc phạm, thiếu tôn trọng nhắm vào người đang đưa bid. Những lời hạ thấp như vậy thường được nói với vẻ bề trên, như thể người nói muốn tạo khoảng cách giữa mình và người kia.

A: con không hiểu bài tập toán này. B: tất nhiên mày không hiểu rồi. Mày giống mẹ mày và tất cả họ hàng não quèn của mày.

A: anh có muốn đi ăn trưa không? B: đó là toàn bộ những gì em nghĩ tới sao? Chỉ biết ăn?

Phản ứng hung hăng: mang tính khiêu khích hoặc gây hấn. Bạn có cảm giác người nói đang muốn gây sự. Họ sẽ tranh luận với bất cứ điều gì người đưa bid nói, bất kể nội dung gì. Những phản ứng hung hăng thường bao gồm trêu chọc hoặc thách thức.

A: khi chị đi xuống bếp, chị lấy dùm em cái khăn ăn được không. B: tự mà đi lấy.

A: Mẹ cảm thấy nản về còn quá rồi, mẹ không biết phải làm gì. B: Sao mẹ không đánh con đi. Con biết mẹ rất muốn làm điều đó mà.

A: đây là 1 quyển sách thú vị .... B: em không thấy là anh đang đọc báo sao? - cau có.

Phản ứng độc đoán: liên quan đến việc cố gắng kiểm soát người khác. Mục tiêu của người trả lời là khiến người trả lời rút lui, hoặc đầu hàng. Bạn thường nghe thấy thông điệp mang tính phụ huynh trong những câu trả lời này, bất kể người nói có phải là cha mẹ hay không.

A: mẹ, đừng gọi con là "thiên thần" trước mặt bạn con. B: Nhưng con là thiên thần nhỏ của mẹ. Mãi mãi là như vậy.

A: em thích ăn gà rán KFC. B: không, em không thích KFC đâu. Em thích gà Lotte

Phản ứng chỉ trích: là những cuộc tấn công chung chung vào tính cách của người đưa bid. Chúng khác với khiếu nại, vốn tập trung vào một sự kiện hoặc hành vi cụ thể. Khi chỉ trích, mọi người thường nói theo kiểu chung chung, ví dụ như "bạn luôn luôn..." và "bạn không bao giờ...". Thường thì bạn sẽ nghe thấy những lời chỉ trích hoặc phản bội trong những phản hồi này.

A: em cảm thấy mệt mỏi. Em cần một chút thời gian 1 mình trưa nay. B: Đúng rồi! Em lúc nào cũng lười biếng và ích kỉ. Suốt ngày chỉ nghĩ cho bản thân.

A: ba đậu xe vào chỗ kia được không. Con cần đi vệ sinh. B: Sao con không đi vệ sinh trước khi rời khỏi nhà. Con không bao giờ rút kinh nghiệm gì cả.

Phản ứng phòng thủ: phản hồi như thể mình là nạn nhân bị đổ lỗi nhầm. Hoặc là phản hồi theo cách khác để trốn tránh vấn đề đang bàn.

A: cái đồ sạc pin của tôi bị mất rồi. Có ai thấy không. B: đừng nhìn tôi.

A: sau khi mua xe xong chúng ta không còn tiền chi trả hóa đơn điện, nước. B: đừng nhìn anh, ý mua xe không phải là của anh.

Khi bạn lựa chọn phản hồi hướng phản, bạn nói với người đưa bid rằng:

+ Nhu cần cần sự chú ý của bạn khiến tôi nổi giận. + Tôi cảm thấy thù địch với bạn. + Tôi không tôn trọng bạn. + Tôi không tôn trọng bạn hay mối quan hệ này. + Tôi muốn làm tổn thương bạn. + Tôi muốn xua đuổi bạn.

Không giống như những phản ứng hướng xa, vốn vô nghĩa hơn là ác ý, việc phản hồi hướng phản lại có phần cay độc. Thật khó để nghe những phản ứng như vậy mà không nghĩ những lời nói này thật tệ hại, xấu xa. Người đưa bid cảm thấy bị tổn thương và bị từ chối. Nếu người phản hồi nắm giữ vị trí quyền lực đối với người đưa bid - ví dụ như sếp, giáo viên, cha mẹ hoặc vợ/chồng có quyền lực - người đưa bid thậm chí có thể trở nên lo lắng hoặc sợ hãi, dẫn đến việc kìm nén cảm xúc và tránh xung đột. Những phản ứng như vậy là hiển nhiên khi bạn đang trong mối quan hệ với một người thường xuyên đáp trả bạn bằng sự khinh miệt, hung hăng và các hình thức tấn công khác; bạn sẽ tìm cách bắt đầu né tránh những đòn tấn công đó. Tương tự như phản hồi hướng xa, nếu mối quan hệ của bạn quá tiêu cực, người trong cuộc có thể mắc phải NSO - khi mà các hành động tích cực, trung tính bị suy nghĩ méo mó thành tiêu cực.

Khi bạn lựa chọn 2 phản hồi nêu trên, bạn thực hiện 1 hành động rút trong tài khoản cảm xúc đối với người kia. Nếu như bạn rút một vài lần thì mối quan hệ vẫn bình thường, chưa chịu hậu quả gì to lớn. Nhưng nếu như bạn thực hiện rút hoài, mỗi ngày một cách đều đặn thì tài khoản sẽ cạn dần và có giá trị âm. Khi điều đó xảy ra, mối quan hệ của bạn trở nên tiêu cực, một trong hai hoặc cả hai sẽ dính tình trạng NSO. Sự cãi vã, ngờ vực luôn xuất hiện trong các tương tác. Bạn cảm thấy thất vọng , mệt mỏi về mối quan hệ, không tìm thấy niềm vui, hạnh phúc khi ở bên nhau.

Lúc này, một chuyện có thể xảy ra đó là ngoại tình. Bạn tìm đến người lạ, đồng nghiệp, bạn bè để giải sầu, để trải lòng, tìm sự an ủi từ họ. Nếu họ là người biết cách lắng nghe, thường xuyên có phản hồi hướng về thì khả năng cao bạn sẽ phải lòng họ. Và nếu họ cũng cảm tình với bạn thì chuyện ngoại tình là khó tránh khỏi. Mình rất thích câu nói của John Gottman, ngoại tình không đơn giản nó một ngày đẹp trời tự dưng xuất hiện mà nó là cả 1 quá trình dài có điểm xuất phát từ những lần phản hồi hướng xa/hướng phản. Điều này lý giải vì sao có những người rất nghiêm túc trong tình yêu, cưới nhau nhưng vẫn đi ngoại tình.

Mình xin chia sẻ tình huống nhỏ cá nhân của bản thân. Cách đây vài năm mình có quen 1 chị bạn khi đi câu lạc bộ tiếng Anh. Hai chị em thân nhau rất nhanh, tâm sự với nhau hàng đêm, đủ thứ mọi chuyện trên trời dưới đất. Qua câu chuyện của chị, chồng chị là người có trí tuệ cảm xúc kém, không biết ứng xử thế nào khi vợ giận, buồn, căng thẳng. Anh này luôn có hành vi phản hồi hướng xa. Ví dụ như có lần chị buồn, chị kể lể cho chồng nghe, nhưng anh này ngồi nghe như cục đá rồi thôi, không biết an ủi gì cả. Hoặc là có lúc chị rất buồn mà anh này cứ cười ha hả bảo vui lên đi. Rồi nhiều lúc anh này nhậu bỏ bê vợ con khiến chị cảm thấy cô đơn, lạc lõng trong ngồi nhà. Khi nói chuyện với mình, mình biết lắng nghe và an ủi chị, phản hồi hướng về chị nên chị rất thích nói chuyện với mình. Dần dần chị phát sinh tình cảm với mình. Mình cũng gặn hỏi chị và chị thừa nhận chuyện đó. Mình thì không có cảm tình với chị. Mối quan hệ của mình và chị hiện tại đã kết thúc, không còn nói chuyện với nhau nữa.

Mong rằng sau 2 bài viết về bid và cách phản hồi của mình, các bạn có thể nhận ra được tầm quan trọng của các tương tác nhỏ hàng ngày và có lựa chọn phản hồi thích hợp. Ông bà ta bảo "nước chảy đá mòn", mối quan hệ cho dù khởi đầu nồng thắm cỡ nào nhưng nếu bị bào mòn từng ngày cũng sẽ có ngày đi đến hồi kết. Mặc khác ông bà ta cũng bảo "tích tiểu thành đại", các mối quan hệ được nuôi dưỡng từ từ rồi sẽ cũng trở nên thân thiết, đẹp đẽ và bền vững.

Bài viết của mình đến đây là kết thúc rồi. Hy vọng các bạn đã học được điều gì đó hữu ích. Cảm ơn các bạn dành thời gian đọc và hẹn gặp lại ở các bài sau.