BID LÀ GÌ VÀ CÁCH BẠN VUN ĐẮP MỐI QUAN HỆ HÀNG NGÀY

Tiến sỹ John Gottman là chuyên gia trong lĩnh vực tình cảm hôn nhân, gia đình. Ông có 1 phòng thí nghiệm tình yêu - 1 căn hộ bình thường đầy đủ tiện nghi có gắn camera. Các cặp đôi yêu nhau sẽ được mời đến sống và tương tác với nhau trong 1 ngày. Ông John dành vài chục năm cuộc đời quan sát vô số cặp tương tác nhau để tìm hiểu sự khác biệt giữa các cặp đôi hạnh phúc, ở bên nhau lâu dài và các cặp không hạnh phúc, đi đến chia rẽ. Sau đây là một trong những điều mà ông đúc kết được từ những nghiên cứu của bản thân.

Hàng ngày, chúng ta tương tác rất nhiều với mọi người thông qua lời nói, cử chỉ, hành động. Trong các tương tác đó, sẽ có cái được gọi là bid. Nó được định nghĩa như sau:

Ví dụ: - Một người vợ mặc bộ đầm mới mua và hớn hở khoe với chồng "em mặc có đẹp không?". - Một đứa bé bị mất đồ chơi, chạy tới mẹ và khóc. - Một người vợ đi làm về, có chuyện buồn và giận từ công ty, thở dài rõ to. - Chồng hỏi vợ: "ngày hôm nay của em thế nào" - Một người bạn nói: "ê mày, bài post này vui quá trời" - Ôm nhẹ từ phía sau - Nói "anh yêu em" 1 cách bất chợt

Nói chung là hầu như tương tác nào cũng là bid ngoại trừ người nói biểu lộ muốn được yên 1 mình hoặc họ có hành vi cố tình gây sự tiêu cực như chửi mắng, nhục mạ, ....

Khi một người đưa bid, người còn lại có 3 cách phản hồi lại:

+ hướng về (turn toward): phản ứng một cách tích cực. + hướng xa (turn away): phớt lờ hoặc bận rộn không quan tâm. + hướng phản (turn against): tỏ ý thù địch, chống đối.

+ Bid: Một người vợ mặc bộ đầm mới mua và hớn hở khoe với chồng "em mặc có đẹp không?" + Hướng về: "em mặc rất đẹp, cái váy rất hợp với em" - giọng tươi vui. + Hướng xa: im lặng, tiếp tục lướt Facebook/chơi game + Hướng phản: cằn nhằn, cau có - "phí tiền phí bạc, em có cả tủ đồ còn mua thêm đồ mới"

+ Bid: Một đứa bé bị mất đồ chơi, chạy tới mẹ và khóc. + Hướng về: an ủi, dỗ dành đầy yêu thương + Hướng xa: mặc kệ con khóc, để con tự nín + Hướng phản: "chỉ có mất 1 món đồ chơi thôi mà khóc dữ vậy, mày có im không, nhức đầu quá"

+ Bid: Một người vợ đi làm về, có chuyện buồn và giận từ công ty, thở dài rõ to. + Hướng về: Chồng ân cần hỏi thăm, ôm nhẹ vào lòng + Hướng xa: tiếp tục xem TV/chơi game/lướt Facebook, để vợ tự giải quyết cảm xúc 1 mình + Hướng phản: phàn nàn - "chuyện có tí mà em cũng buồn, giận. Bớt nhạy cảm dùm cái".

Thông tin thú vị: các cặp đôi phản hồi hướng về 86% thời gian tương tác sẽ ở lại với nhau trong hôn nhân sau 6 năm. Trong khi các cặp ly dị phản hồi hướng về chỉ có 33%.

Trong bài này chúng ta sẽ chỉ nói về phản hồi hướng về. Còn phản hồi hướng xa và phản hồi hướng phản sẽ đề cập trong bài viết sau.

+ Trẻ em có thói quen hướng về bạn đồng trang lứa sẽ dễ kết bạn hơn. + Anh/chị/em trong nhà hướng về nhau trong khoảng thời gian đầu sẽ có khả năng cao giữ sự thân thiết lâu dài trong đời + Các đồng nghiệp hay hướng về nhau tạo thành nhóm có năng suất cao và tinh thần cao + Các cặp đôi hướng về nhau cảm thấy hạnh phúc, hài lòng với mối quan hệ hơn và ít có mâu thuẫn.

+ Gần như bị động: chẳng hạn như một bình luận ngắn gọn một hoặc hai từ, hoặc một sự thay đổi nhẹ về hành vi mà không có phản hồi bằng lời nói. Người phản hồi có thể không dừng lại để tương tác với bạn, nhưng ít nhất bạn cũng biết rằng mình đã được lắng nghe.

A: Hôm nay em đi làm thế nào? B: ổn

A: Anh nghĩ gì bài thuyết trình của em? B: tốt

A: Trời lại mưa rồi !! B: (lắc đầu nhẹ)

Ít năng lượng: bao gồm một vài từ hoặc một câu hỏi để làm rõ bid

A: Mọi người thích bài thuyết trình của anh. B: vậy là ok rồi

A: Mày làm gì vào thứ 7? B: Ý mày là thứ 7 này?

Ân cần: thường liên quan đến ý kiến, suy nghĩ và cảm xúc

A: Hãy xem này, em mới mua tại gian hàng giảm giá B: Đẹp! Màu sắc khá phù hợp với em

Có giá trị xác thực. A: Quả là 1 ngày bận rộn! Em không có thời gian nghỉ ngơi B: Em chắc cực lắm. Em trong có vẻ đuối sức

Có thể là đùa vui. A: Em mùa dùm anh vài viên kẹo ngọt được không? B: Em chưa đủ ngọt cho anh à - cười vui vẻ

Bao gồm câu hỏi gợi mở. A: Em mới gặp bác sỹ Tuấn sáng này B: Ông ấy nói gì về kết quả kiểm nghiệm của em không?

Có thể là hành động. A: lưng của anh ngứa quá. B: (gãi lưng cho chồng)

+ Nhiều năng lượng: tập trung hoàn toàn, có sự giao tiếp bằng mắt và chứa đựng sự nhiệt tình. Bao gồm những cử chỉ thân mật như ôm chặt, những nụ hôn trịnh trọng, những cái bắt tay nồng nhiệt, hoặc những màn đấu khẩu giả vờ. Nếu người đưa bid kể một câu chuyện cười, người trả lời nhiệt tình sẽ cười sảng khoái. Thực tế, người trả lời có thể tỏ ra sẵn sàng cười ngay khi câu chuyện cười bắt đầu.

A: Mình và Alice sẽ cưới nhau mùa thu tới B: Chúc mừng 2 bạn! Tôi cảm thấy hạnh phúc cho 2 bạn! Quả là tin tốt lành.

Liên quan đến sự hài hước, đùa giỡn hoặc tình cảm. A: Alo, chồng em đây. B: chồng ? Chồng ai ?

Có thể bao gồm sự đồng cảm A: Tao không thể bao giờ hiểu sao sếp sa thải tao B: Đúng là quá bất công. Mày là một người nhân viên tốt. Chắc là có chuyện uẩn khúc gì đó.

A: (ôm nhẹ từ phía sau) B: (xoay lại, ôm chặt và hôn nhẹ)

Khi bạn lựa chọn phản hồi hướng về, bạn nói với người đưa bid rằng:

+ Tôi nghe bạn. + Tôi hứng thú với bạn. + Tôi hiểu bạn (hoặc muốn hiểu). + Tôi ở bên cạnh bạn. + Tôi muốn giúp bạn (cho dù có khả năng hay không) + Tôi muốn ở bên bạn (cho dù có khả năng hay không). + Tôi chấp nhận bạn (cho dù tôi không chấp nhận mọi hành vi của bạn)

Khi bạn phản hồi hướng về, điều đó giúp người đưa bid cảm thấy tốt hơn về bản thân và về sự tương tác mà bạn đang có. Do đó, người đưa bid sẽ hoan nghênh nhiều tương tác hơn, thường dẫn đến nhiều bid hơn và nhiều phản hồi tích cực hơn từ cả hai phía. Mỗi lần bạn phản hồi hướng về bạn sẽ tạo 1 khoản gửi vào "tài khoản cảm xúc" của người đưa bid. Tài khoản càng cao thì sự tin tưởng càng cao, hai bên cảm thấy thỏa mãn, hạnh phúc với các tương tác và mối quan hệ.

Nếu bạn muốn xây dựng một mối quan hệ bền vững, lâu dài, bạn phải sẵn sàng phản hồi hướng về các bid của nhau trong mọi hoàn cảnh. Ví dụ trong lúc đang nướng bánh quy, cậu con trai mười tuổi của bạn với tay lấy một hộp bột mì trên kệ cao nhất và vô tình làm đổ, phủ lên người và gần như cả căn bếp một lớp bột trắng xóa. Thích thú với vẻ ngoài giống người tuyết của mình, cậu bé bắt đầu cười. Giờ thì bạn có sự lựa chọn. Bạn có thể tỏ ra khó chịu trước đống hỗn độn hoặc bạn có thể quay sang nhìn sự ngớ ngẩn của cậu bé và cùng cười.

Hoặc là bạn và một đồng nghiệp đang thảo luận về một vấn đề nghiêm túc liên quan đến công việc thì cô ấy nhận ra rằng, một cách vô tình, cô ấy vừa nói một câu đùa rất buồn cười. Đây có vẻ như không phải là thời điểm cho những chuyện phù phiếm, vậy mà cô ấy lại có vẻ đang khá vui vẻ với câu nói đùa của mình. Bạn có thể dừng làm việc một lát và cười cùng cô ấy. Hoặc bạn có thể nghiêm túc tiếp tục, tập trung hoàn toàn vào vấn đề đang bàn. Lựa chọn hướng đến nhau trong các tình huống hàng ngày sẽ củng cố mối quan hệ của bạn đồng thời khiến cuộc sống cùng nhau trở nên thú vị hơn rất nhiều.

Lý do đa số đến từ việc người đưa bid không rõ ràng.

Mình hỏi các bạn nhé, khi các bạn thích một ai đó các bạn có bước tới, đứng trước mặt người đó và nói "Mình yêu bạn, hãy làm người yêu mình nhé" không? Chắc chắn là không rồi, lỡ người ta từ chối mình thì sao. Lúc đó sẽ rất buồn, xấu hổ. Thay vào đó bạn sẽ có cử chỉ "ra ám hiệu" ví dụ như xuất hiện những chỗ bạn đó thường xuyên lui tới, ân cần hỏi thăm hơn mức bình thường. Nếu người ta nhận được tín hiệu và từ chối tế nhị thì bạn cũng đỡ xấu hổ, tổn thương.

Điều này cũng tương tự như việc đưa bid. Hầu hết chúng ta sẽ thường không nói thẳng bid của mình mà sẽ nói vòng vo, tế nhị. Ví dụ một người cha muốn cùng con chơi thể thao, tâm sự cuối tuần nhưng có thể ông sẽ không nói thẳng: "Lâu rồi 2 cha con mình chưa tâm sự, cuối tuần này chúng ta chơi thể thao rồi kiếm quán trò chuyện nha". Ông sợ nói ra mà con từ chối thì sẽ bị buồn và có chút xấu hổ. Thay vào đó ông sẽ nói bóng gió "Thời tiết cuối tuần này đẹp thật, thích hợp cho việc chơi thể thao". Mặt trái của cách tiếp cận này là người kia có thể sẽ không nhận ra bid của chúng ta và phản hồi như mong đợi. Trong ví dụ vừa rồi, người con có thể không nhận ra được bid của người cha, chỉ cười xác nhận và dừng tại đó.

Đôi lúc người đưa bid không cố tình mơ hồ về bid của mình mà chỉ đơn giản là vì họ giao tiếp kém. Ví dụ người chồng muốn có khoảng thời gian riêng với vợ, thay vì nói "anh muốn có thời gian riêng với em", anh ta lại nói "hãy cùng nhau lên kế hoạch cho kì nghỉ". Người vợ sẽ có thể không hiểu được bid mà tưởng lầm rằng chồng đang nói về kì nghỉ hè của đứa con. Hoặc là người nhân viên rất muốn tham gia vào 1 dự án mới của công ty. Thay vì nói thẳng rằng "Em muốn tham gia vào dự án đó", người đó nói "Em muốn có thêm thử thách". Điều này có thể khiến sếp hiểu lầm và giao thêm công việc khó cho người đó.

Một ví dụ điển hình là các bạn nữ đôi lúc sẽ nhõng nhẽo với người yêu: "Em đang rất khó chịu, anh đừng lại gần em". Nhưng thật ra là các bạn đang muốn được người yêu quan tâm, chiều chuộng. Trong những trường hợp như vậy, người kia cần thấy được việc đưa bid phía sau hơn là những hành vi khó chịu trước mặt.

Câu chuyện của cặp vợ chồng Rick và Sarah sẽ minh họa rõ cho điều này. Sarah lớn lên trong 1 gia đình có 7 người con, cô nghĩ rằng nhu cầu của mình nên đặt sau cùng, dành tài nguyên, sự chú ý cho những người khác. Cô mang tư tưởng đó vào cuộc hôn nhân với Rick. Mỗi lần cô muốn nhận được sự triều mến, chú ý từ chồng, cô không nói ra mà giữ trong lòng. Mặc dù cô cảm thấy bực bội khi Rick làm thêm giờ và về nhà quá mệt mỏi không nói năng gì, cô vẫn im lặng. Mỗi lần anh ta đi chơi với đồng nghiệp vào tối thứ sáu mà không mời cô, cô càng thêm tức giận. Tuy nhiên, cô vẫn cố gắng kìm nén cảm xúc của mình. Cô cố gắng không phàn nàn vào những ngày cuối tuần khi anh ta đến sân tập đánh golf, ngồi xem bóng chày, hoặc ngồi vào máy tính. Nhưng cứ vài tuần, sau khi đã chịu đựng đủ đau đớn, cuối cùng cô lại trút giận.

"Tôi phải chịu đựng đến mức nào đây?" cô ấy hét lên. Vô cùng phẫn nộ, cô ấy kể lại toàn bộ những lời than phiền của mình trong vài tuần qua - tất cả những lần cô cảm thấy bị coi thường, tất cả những lần Rick gạt cô ra ngoài. Choáng ngợp trước những lời công kích bất ngờ của cô, Rick rút lui, im lặng. Đôi khi anh ta rời khỏi căn hộ. Nhưng nếu không thể, anh ta chỉ cần sang phòng khác, bật tivi, hoặc đeo tai nghe - bất cứ điều gì để thoát khỏi cơn thịnh nộ. Tất nhiên, sự rút lui của Rick càng khiến Sarah tức giận hơn, khiến cô cảm thấy việc mình nổi giận là có lý.

Điều Sarah không nhận ra ở đây là nếu cô muốn nhận được sự triều mến, chú ý từ chồng thì cô nên đưa bid để chồng biết và phản hồi. Cô không nên giữ trong lòng. Rick vì không biết nỗi lòng của vợ mình nên sống rất hồn nhiên mà không suy nghĩ gì kết nối với vợ. Cơn tức của Sarah (hay nói đúng hơn là bid) dồn ứ trong người và nó biểu thị thành sự phẫn nộ - 1 hình thức đưa bid tiêu cực khiến người kia khó có thể nhận ra và phản hồi cho tốt.

Bài luyện tập này dành cho các cặp đôi nhưng nó cũng áp dụng cho các mối quan hệ khác. Hai người ngồi xuống cùng nhau, mỗi người chuẩn bị 1 tờ giấy trắng, chia tờ giấy thành 2 phần. Bên trái liệt kê bid bản thân đã đưa, bên phải liệt kê cách mà người kia phản hồi với bid bên trái. Sau khi ghi xong, cả 2 thảo luận với nhau. Những lần phản hồi hướng về xem như điểm cộng cho cả 2. Những lần phản hồi hướng xa và hướng phản thì cần tìm hiểu vì sao nó lại xảy ra. Người bị phản hồi như vậy cảm nhận thế nào. Lần tiếp theo nên thay đổi gì để không xảy ra nữa.

Các mối quan hệ chất lượng, bền vững không phải được xây bởi các hành động, cử chỉ lớn như tỏ tình siêu lãng mạn, đi du lịch hâm nóng tình yêu hay là kỉ niệm ngày cưới rình rang. Nó được xây từ những vô số tương tác nho nhỏ hàng ngày bằng việc đưa bid và phản hồi hướng về nhau. Một lần tương tác nhỏ xây 1 viên gạch nhỏ cho mối quan hệ. Nhiều viên gọp lại theo năm tháng xây thành lâu đài vững chắc và hạnh phúc.

Nếu như hằng ngày bạn không phản hướng về mà là lựa chọn 2 phương án xấu còn lại thì mối quan hệ của bạn sẽ bị bào mòn từ từ. Một lần bào mòn tạo 1 ảnh hưởng nhỏ, vô số lần bào mòn qua năm tháng sẽ khiến mối quan hệ lạnh nhạt, chết dần và đi đến kết thúc. Bạn cũng không thể dựa vào các dịp đặc biệt để cứu tình yêu. Ví dụ như bạn muốn hâm nóng tình yêu trong lễ tình nhân. Nhưng bạn đã quen với việc phản hồi tiêu cực với người yêu, chắc gì trong dịp đặc biệt bạn không làm như vậy nữa. Và một lần hâm nóng như vậy có bù lại được cho những lần hao mòn trước đó? Chưa kể là mối quan hệ đi đến mức quá tệ khiến bạn không còn muốn hâm nóng, cứu vãn.

Vậy là mình vừa trình bày xong khái niệm bid và phản hồi hướng về. Hy vọng bạn học được điều gì đó thú vị, hữu ích. Bài tiếp theo nói về phản hồi hướng xa và hướng phản. Các bạn đón đọc nhé.