tôi tò mò

Ý nghĩa của sự tồn tại là gì? Mình từng nghe một ý niệm thú vị như thế này. bạn đến với thế giới này một mình và ra đi cũng một mình. Vậy thì cái lý cho sự tồng tại trong cái lát cắt ngắn ngủi đó là gì? mình giật bắn mình trong buổi tối ngày hôm qua, trong khi đang vừa bập bẹ mấy từ vựng tiếng anh mới vừa đánh Liên Minh thì ông bạn của mình có nói với mình một câu. " Này, tối hôm qua tôi đột nhiên tự hỏi chính bản thân mình về cái nghĩa của sự tồn tại của bản thân ?". Mình giật bắn mình, dường như có một thế lực gì đó gò bó mình chú ý đến chủ đề này, và để có thể làm rõ được những luồng suy nghĩ thỉnh thoảng lại đạp đít mình. Mình quyết định tìm hiểu và viết ra những dòng này.

Triết học phương Đông, đặc biệt là tư tưởng Phật giáo, cung cấp một cách tiếp cận độc đáo về ý nghĩa của sự tồn tại. Theo quan điểm này, mọi thứ trong vũ trụ đều hiện hữu với một mục đích nhất định, nếu không nó sẽ không xuất hiện [1]. Vũ trụ được tổ chức theo một trật tự mà trong đó mỗi sinh mệnh đều có môi trường sống riêng và được ban tặng những khả năng đặc biệt để hoàn thành sứ mệnh tồn tại của mình, như chim có thể bay, cá có thể bơi [1]. Điều này gợi ý rằng mỗi sinh vật, kể cả con người, đều có một vai trò độc đáo trong hệ thống vũ trụ rộng lớn.

Đáng chú ý là quan điểm cho rằng sự tồn tại mang những ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào bản chất của sinh mệnh và vị trí của nó trong trật tự vũ trụ. Sự tồn tại của một người thường khác biệt so với sự tồn tại của một vị Phật, Đạo, hay Thần [1]. Điều này ảnh hưởng sâu sắc đến cách mỗi sinh mệnh nhận thức về môi trường xung quanh. Ví dụ, một hạt cát có thể dường như vô nghĩa đối với con người thông thường, nhưng theo lời Phật Thích Ca Mâu Ni, có cả "tam thiên đại thiên thế giới" trong một hạt cát duy nhất [1]. Thế giới quan này mở rộng hiểu biết của chúng ta về thực tại và thách thức những giả định thông thường về giá trị và ý nghĩa.

Trong triết học phương Đông, đặc biệt là trong một số truyền thống tu luyện, sự tồn tại của con người được xem là có mục đích cao cả hơn. Chẳng hạn, một số quan điểm cho rằng các đệ tử tu luyện được giao phó "sứ mệnh thiêng liêng" trong khuôn khổ một kế hoạch vũ trụ rộng lớn hơn [1]. Dù không nhất thiết phải chấp nhận các niềm tin cụ thể này, nhưng chúng minh họa cho một nguyên lý rộng lớn hơn trong tư tưởng phương Đông: sự tồn tại của mỗi cá nhân không chỉ là tình cờ mà còn mang một mục đích sâu sắc hơn, vượt ra ngoài những lo toan thế tục hàng ngày.

Khía cạnh đáng chú ý của triết học phương Đông là cách nó nhấn mạnh vào mối liên hệ giữa nhận thức và tồn tại. Mỗi sinh mệnh nhận thức môi trường xung quanh theo cách riêng, phản ánh bản chất và mục đích tồn tại của họ [1]. Quan điểm này gợi ý rằng giá trị và ý nghĩa không phải là những phẩm chất khách quan cố định mà phụ thuộc vào bối cảnh và trình độ phát triển tâm linh của người quan sát.

Điều này tạo nên một quan điểm phong phú và nhiều chiều về sự tồn tại, trong đó ý nghĩa không chỉ đơn thuần là một khái niệm tĩnh mà là một thực tại linh động, phát triển cùng với sự tiến hóa tâm linh của mỗi cá nhân. Theo cách này, câu hỏi "tại sao tôi tồn tại?" không chỉ có một câu trả lời duy nhất mà là một cuộc đối thoại liên tục giữa cá nhân và vũ trụ, một quá trình khám phá đang diễn ra khi mỗi người tìm kiếm vị trí độc đáo của mình trong trật tự rộng lớn hơn của vạn vật.

Triết học phương Tây cũng đã đóng góp những hiểu biết sâu sắc về ý nghĩa của sự tồn tại, mặc dù thường đi theo những con đường khác với triết học phương Đông. Một trong những nguyên lý nổi tiếng nhất được triết gia Hegel phát biểu: "Cái gì tồn tại là hợp lý, cái gì hợp lý sẽ tồn tại" [3]. Nguyên lý này đề xuất rằng trong thế giới vật chất, mọi hiện tượng xã hội đang tồn tại đều có cơ sở hợp lý cho sự hiện diện của nó. Theo quan điểm này, nếu điều gì đó không thỏa mãn nguyên tắc nhân quả hợp lý, nó sẽ không tồn tại [3]. Quan điểm này gợi ý rằng sự tồn tại của chúng ta không phải là ngẫu nhiên mà là kết quả của một quá trình hợp lý có thể hiểu được.

Marx và Engels, mặc dù phê phán triết học duy tâm của Hegel, cũng đưa ra những hiểu biết quan trọng về mối quan hệ giữa tư duy và tồn tại. Họ khẳng định rằng "cá nhân con người sống, sự tồn tại của con người là những tiền đề đầu tiên cho lịch sử nhân loại, cho triết học và cho sự nhận thức thế giới" [2]. Quan điểm này đặt sự tồn tại của con người ở vị trí trung tâm, cho rằng không có con người thì vấn đề nhận thức thế giới không còn ý nghĩa nữa [2]. Con người là thực thể chủ thể mang lại cho thế giới ý nghĩa nhận thức, và sự tồn tại của con người là tiền đề đầu tiên cho mọi quá trình nhận thức [2].

Một khái niệm quan trọng từ tư tưởng Marx và Engels là mối quan hệ giữa ý thức và tồn tại. Họ cho rằng ý thức gắn liền với tồn tại và phản ánh tồn tại, và "ý thức... không bao giờ có thể là cái gì khác hơn là sự tồn tại được ý thức" [2]. Ở đây có sự phân biệt tinh tế giữa "cái tồn tại ý thức" (chính ý thức) và "cái tồn tại được ý thức" (tồn tại được phản ánh qua ý thức), hai khái niệm có sự tương đồng nhưng không đồng nhất [2]. Tồn tại được ý thức là hình ảnh, là bản sao của tồn tại, nhưng không phải là tồn tại thực sự mà chỉ là phản ánh của nó trong ý thức [2].

Trong bối cảnh "lát cắt ngắn ngủi" của sự tồn tại giữa sinh và tử, việc tìm kiếm và tạo ra ý nghĩa trở thành một nhiệm vụ thiết yếu của con người. Từ các nguồn triết học mà chúng ta đã khám phá, nổi lên một số hướng tiếp cận để hiểu ý nghĩa của sự tồn tại trong khoảng thời gian hữu hạn này.

Lấy từ triết học phương Đông, đặc biệt là các truyền thống Phật giáo, là ý tưởng rằng mỗi sinh mệnh có một mục đích độc đáo trong trật tự vũ trụ rộng lớn hơn [1]. Điều này gợi ý rằng việc tìm kiếm ý nghĩa có thể liên quan đến việc khám phá và thực hiện "sứ mệnh" cá nhân riêng biệt của mỗi người. Mục đích này không nhất thiết phải là điều gì đó đồ sộ hay anh hùng; đúng hơn, nó có thể là việc thực hiện vai trò độc đáo của mình trong bức tranh lớn hơn của vũ trụ.

Một cách tiếp cận khác đến từ ý tưởng của Hegel rằng "cái gì tồn tại là hợp lý" [3]. Điều này gợi ý rằng việc tìm kiếm ý nghĩa có thể liên quan đến việc hiểu lý do của sự tồn tại của chúng ta—tại sao chúng ta lại tồn tại như chúng ta là, trong thời điểm lịch sử cụ thể này, với những khả năng và hạn chế cụ thể này. Thay vì đơn giản chấp nhận sự tồn tại của mình như một sự kiện ngẫu nhiên, chúng ta có thể tìm kiếm những mô hình hợp lý và mục đích đằng sau nó.

Câu hỏi về ý nghĩa của sự tồn tại, đặc biệt trong bối cảnh cuộc đời ngắn ngủi giữa hai khoảnh khắc đơn độc khi chào đời và khi từ giã cõi đời, không có câu trả lời đơn giản hay phổ quát. Thay vào đó, từ các quan điểm triết học khác nhau mà chúng ta đã khám phá, nổi lên một bức tranh phong phú và đa chiều về cách con người có thể hiểu và tạo ra ý nghĩa trong thời gian hữu hạn của họ trên trái đất này.

Từ triết học phương Đông, đặc biệt là tư tưởng Phật giáo, chúng ta học được rằng mỗi sinh mệnh có một mục đích độc đáo trong trật tự vũ trụ rộng lớn hơn1. Sự tồn tại của chúng ta không phải là tình cờ mà là một phần của một kế hoạch sâu sắc hơn, trong đó mỗi sinh mệnh đóng góp vào tổng thể theo cách riêng biệt và không thể thay thế. Quan điểm này gợi ý rằng việc tìm kiếm ý nghĩa liên quan đến việc khám phá và thực hiện "sứ mệnh" cá nhân của chúng ta, dù nó có thể là gì.

Từ triết học phương Tây, đặc biệt là tư tưởng của Hegel, Marx và Engels, chúng ta học được rằng ý nghĩa gắn liền với tính hợp lý và nhận thức có ý thức. Theo Hegel, "cái gì tồn tại là hợp lý"3, gợi ý rằng sự tồn tại của chúng ta có thể hiểu được thông qua lăng kính của lý trí. Theo Marx và Engels, ý thức và tồn tại có mối quan hệ biện chứng, trong đó ý thức là "sự tồn tại được ý thức"2. Điều này gợi ý rằng chúng ta tạo ra ý nghĩa thông qua quá trình nhận thức có ý thức về thế giới và vị trí của chúng ta trong đó.

Tổng hợp những quan điểm này, chúng ta có thể kết luận rằng ý nghĩa của sự tồn tại không phải là thứ cố định hay được xác định trước, mà là thứ chúng ta tích cực tạo ra thông qua ý thức và hành động của mình. Trong "lát cắt ngắn ngủi" giữa sinh và tử, chúng ta không chỉ khám phá ý nghĩa mà còn tạo ra nó, thông qua cách chúng ta sống, những mối quan hệ chúng ta xây dựng, và ảnh hưởng chúng ta để lại.

Cuộc sống có thể ngắn ngủi, và chúng ta có thể đến và đi một mình, nhưng ý nghĩa của cuộc sống không bị hạn chế bởi thời gian cũng như không bị giới hạn trong cá nhân. Thông qua sự tương tác, kết nối, và đóng góp của chúng ta vào tổng thể lớn hơn, chúng ta tìm thấy và tạo ra ý nghĩa vượt ra ngoài giới hạn của cuộc đời cá nhân chúng ta. Theo cách này, mặc dù chúng ta có thể đến và đi một mình, nhưng ý nghĩa của sự tồn tại của chúng ta vẫn tồn tại lâu dài sau khi chúng ta ra đi, trong những ảnh hưởng chúng ta để lại và trong những cuộc sống chúng ta đã chạm đến.

nguồn tham khảo:

[1].

[2]

[3]

vv...