Xanh SM và VinFast: "Món nợ tương lai" trong cuộc chơi robotaxi Đông Nam Á

Lời mở đầu : Xanh SM là công ty thuộc hệ thống sinh thái Vingrup , chuyên cung cấp dịch vụ di chuyển tĩnh điện ( đại đa số là điện thoại của hãng Vinfast , tiêu biểu là Vf34 ) được đánh giá rất cao về chất lượng trải nghiệm xanh, sạch, bóng tối và dịch vụ chuyên nghiệp, trở thành lựa chọn hàng đầu của nhiều người (đặc biệt ở Hà Nội, TP.HCM và không lớn). Điểm trung bình đánh giá dịch vụ của người dùng thường dao động xung quanh 4,5-4,8 sao .

Điểm trung bình đánh giá dịch vụ từ người dùng thường dao động quanh 4.5-4.8 sao .

Logo và giao diện dịch vụ từ quảng cáo của Xanh SM

Phần I : Giới thiệu sơ bộ về công ty Xanh SM

Công ty Xanh SM (hay còn gọi là Taxi Xanh SM, GSM - viết tắt của Green–Smart–Mobility) là hãng dịch vụ di chuyển thuần điện đầu tiên tại Việt Nam, thuộc Công ty Cổ phần Di chuyển Xanh và Thông minh (GSM).

Công ty được thành lập vào tháng 3/2023 bởi tỷ phú Phạm Nhật Vượng - Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, với vốn điều lệ ban đầu 3.000 tỷ đồng

Ý nghĩa tên gọi

⦁ Xanh → Đại diện cho môi trường, năng lượng sạch, không phát thải.

⦁ SM → Viết tắt của Smart (thông minh) và Mobility (di chuyển).

⦁ Màu sắc đặc trưng là xanh cyan (xanh lục lam) – kết hợp giữa xanh lá (môi trường) và xanh dương (công nghệ hiện đại), rất dễ nhận biết trên đường phố.

Điểm đặc biệt :

⦁ Xanh SM sử dụng 100% xe điện VinFast (ô tô và xe máy điện), mang lại trải nghiệm:Không mùi xăng dầu, không tiếng ồn động cơ → êm ái, sạch sẽ, tốt cho sức khỏe và môi trường.

⦁ Dịch vụ đạt chuẩn 5 sao: Xe mới, tài xế được đào tạo chuyên nghiệp, thân thiện.

⦁ Giá cước thường cạnh tranh (thậm chí rẻ hơn một số đối thủ ở một số chặng), đặc biệt phù hợp với xu hướng xanh và tiết kiệm.

Các đơn vị chính :

⦁ Xanh SM Car (taxi tiêu chuẩn, màu xanh cyan nổi bật)

⦁ Xanh SM Premium / Luxury (dịch vụ cao cấp, tiện ích nâng cao)

⦁ Xanh SM Bike (xe máy điện)

⦁ Xanh SM Express (giao hàng siêu tốc)

⦁ Xanh SM Limo, Xanh Airport (đưa đón sân bay), Xanh Tour, Xanh Liên Tỉnh, và nhiều dịch vụ khác như Xanh SM Ngon (giao đồ ăn), cho thuê xe...

Quy tắc và phát triển :

⦁ Ra mắt chính thức tại Hà Nội từ ngày 14/4/2023.

⦁ Đến nay đã phủ sóng hơn 59 tỉnh thành tại Việt Nam, với hàng chục nghìn xe (hơn 30.000 xe taxi điện tính đến 2024, chiếm tỷ lệ lớn thị phần taxi Việt Nam).

⦁ Đang mở rộng ra khu vực Đông Nam Á (Lào, Indonesia, Philippines...) dưới tên Green SM hoặc Green GSM.

⦁ Là một phần trong chiến lược điện hóa giao thông của Tập đoàn VinFast/VinFast, góp phần giảm phát thải và cung cấp xe điện tại Việt Nam. Tuy nhiên, liệu đó có phải là 1 kỳ công nghệ mới thành công kết nối phần mềm và phần cứng để kinh doanh hay chỉ là nhân bản bình thường của Vinfast ?

Dù số liệu sổ sách và quảng cáo rầm rộ , công ty vẫn có những nhược điểm nghiêm trọng

Phần 2 . Bức tranh thành công " đã vay không tìm thấy trả " tại các công ty mẹ trong hệ sinh thái Vingrup

Chỉ sau 3 năm hoạt động ( 2023-2026 ), Xanh SM đã sử dụng 51,5% thị phần taxi công nghệ tại Việt Nam (tính theo tổng giá trị giao dịch) và là ứng dụng được sử dụng thường xuyên nhất với 52% thị phần người dùng. Tuy nhiên, thành công này không có từ nội lực cạnh tranh tinh khiết, mà là kết quả của sự “lắp nhanh” từ những mảnh ghép đã có sẵn trong hệ sinh thái Group:

Tuy nhiên, thành công này không có từ nội lực cạnh tranh tinh khiết, mà là kết quả của sự “lắp nhanh” từ những mảnh ghép đã có sẵn trong hệ sinh thái Group:

⦁ VinFast cung cấp xe với giá nội bộ, không phải giá thị trường

⦁ V-Green (công ty con Vingroup) lắp đặt trạm sạc, giải quyết bài toán hạ tầng

⦁ Vinhomes, Vincom cho mượn mặt bằng làm bãi đỗ, điểm đón

⦁ VinID/VinPay hỗ trợ thanh toán và tích điểm

⦁ Mô hình này không thể tái lập ở nước ngoài, nơi Xanh SM là doanh nghiệp ngoại quốc phải thuê xe (hoặc nhập khẩu xe chịu thuế), thuê mặt bằng, thương lượng với đối tác sạc, và cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ đã có hệ sinh thái vững chắc như Grab hay Gojek.

Bài toán tài xế: Lợi thế hiện tại, gánh nặng tương lai

⦁ Khi xe tự lái xuất hiện với chi phí biên gần bằng 0 , Xanh SM sẽ không thể cạnh tranh về giá cước dịch vụ và chi phí cố định thường xuyên nếu vẫn duy trì mô hình cũ (chi phí lương và bảo hiểm cho tài xế đã chiếm 38% doanh thu của hãng )

⦁ Đội ngũ tài xế đông đảo đang là "tài sản" nhưng cũng sẽ là "gánh nặng" khi robotaxi bùng nổ.

⦁ Việc sa thải hàng loạt hoặc đào tạo lại hàng trăm nghìn tài xế đạt trình độ chuyên môn kỹ thuật viên, giám sát từ xa, hay chăm sóc khách hàng cho robotaxi là một bài toán giáo dục khổng lồ có hiệu suất thấp .

⦁ Khi Xanh SM bắt đầu đưa robotaxi vào vận hành phương tiện giao thông , chính những tài xế hiện tại sẽ trở thành "kẻ thù" nội bộ , có thể gây ra những tổn thất về thương hiệu khó lường.

Đội ngũ tài xế hùng hậu từng giúp Xanh SM chiếm lĩnh thị trường sẽ trở thành gánh nặng khủng khiếp trong tương lai gần

Phần 3. Thách thức Đông Nam Á và cuộc đua robotaxi

Ngày nay , ôtô tự lái đã trở thành đích đến mặc định mà mọi hãng ôtô khao khát đạt được ( tiêu biểu nhất là Tesla bán câu chuyện xe tự hành từ hàng chục năm trước : Cam kết xe của hãng sử dụng phần cứng tích hợp sẵn , chỉ cần tải phần mềm tự lái vào khi công ty sản xuất được thôi ) , những thương hiệu thất bại hoặc chậm hơn trong cuộc chạy đua công nghệ này sẽ bị thương hiệu thành công tàn sát trên thị trường quốc tế . Các mốc thời gian tiết lộ đang vô cùng hứa hẹn :

Các mốc thời gian tiết lộ đang vô cùng hẹn :

1. Hiện tại ( năm 2026): Giai đoạn của Hỗ trợ hệ thống (Cấp độ 2 & 3) và Robotaxi (Giới hạn cấp độ 4) đã bắt đầu đi vào thử nghiệm

⦁ Xe cá nhân thương mại:

⦁ Các hệ thống Cấp độ 2 (người lái vẫn phải giám sát) như Autopilot/FSD của Tesla, Super Cruise của GM đã rất phổ biến.

⦁ Cấp độ 3 (xe tự lái trong điều kiện nhất định như tắc đường, đường cao tốc, người lái có thể bỏ tay khỏi vô lăng) đã bắt đầu được thương mại hóa ở phân khúc xe sang (ví dụ: Mercedes-Benz Drive Pilot, BMW).

⦁ Dịch vụ vận tải: Ô tô tự lái Cấp độ 4 (không cần người lái nhưng bị giới hạn khu vực địa lý) đã hoạt động thương mại dưới dạng taxi công nghệ (Robotaxi) như Waymo (Mỹ) hay Baidu Apollo (Trung Quốc), nhưng bạn chưa thể mua chúng về làm xe cá nhân.

2. Giai đoạn 2026 - 2030: Chuyển giao công nghệ & phổ thông cấp độ 3

⦁ Xe cá nhân thương mại: Cấp độ 3 sẽ dần trở thành tiêu chuẩn trên các mẫu xe tầm trung, thay vì chỉ dành cho xe hạng sang.

⦁ Sự xuất hiện của Cấp độ 4 cá nhân: Một số hãng có thể tung ra các mẫu xe Cấp độ 4 dành cho khách hàng cá nhân vào cuối thập niên này. Tuy nhiên, giá thành sẽ cực kỳ đắt đỏ do chi phí cụm cảm biến (LiDAR, Radar) và chip AI, đồng thời xe vẫn sẽ bị giới hạn hoạt động (chỉ tự lái ở một số cung đường cao tốc đã được lập bản đồ chi tiết hoặc thời tiết tốt).

3. Giai đoạn 2030 - 2035: Bùng nổ thương mại hóa (Cấp độ 4 phổ biến)

⦁ Đây là mốc thời gian mà hầu hết các chuyên gia và các hãng xe (như Ford, GM, VW, Toyota) dự đoán xe tự lái thực sự bước vào giai đoạn sản xuất thương mại đại trà.

⦁ Công nghệ sản xuất cảm biến rẻ hơn, AI xử lý tình huống linh hoạt hơn sẽ giúp giảm giá thành. Bạn có thể mua một chiếc xe, lên cao tốc, ngủ hoặc làm việc và để xe tự lái đến gần nhà mới phải cầm lái lại.

4. Sau năm 2040: Chính phục Cấp độ 5 (Tự lái hoàn toàn)

⦁ Cấp độ 5 là chiếc xe không cần vô lăng, không cần chân ga, có thể đi đến bất cứ đâu (từ đường cao tốc phẳng lì đến đường đất đá ở nông thôn) trong mọi điều kiện thời tiết (mưa tuyết, sương mù).

⦁ Ước lượng: Rất khó dự đoán. Hầu hết các nhà phân tích tin rằng sẽ mất ít nhất từ 20 đến 30 năm nữa để công nghệ, cơ sở hạ tầng giao thông và đặc biệt là hệ thống luật pháp trên toàn cầu sẵn sàng cho Cấp độ 5.

⦁ Nếu bạn đang chờ đợi một chiếc xe có thể tự lái trên đường cao tốc hoặc trong điều kiện giao thông rõ ràng để bạn rảnh tay, điều đó đang diễn ra và sẽ phổ biến trong vòng 3-5 năm tới.

⦁ Còn nếu bạn muốn một chiếc xe tự đưa bạn về nhà khi bạn đang say xỉn và ngủ gục ở băng ghế sau trên mọi nẻo đường, bạn cơ bản sẽ phải chờ đến năm 2035 - 2040.

5 . Lúc này - tại Đông Nam Á, Xanh SM đang đối mặt với áp lực kép:

· Đối thủ truyền thống:

⦁ Grab đã hợp tác với Momenta phát triển robotaxi

⦁ Pony.ai bắt tay Sunlight Mobility.

⦁ Các hãng Trung Quốc đang ráo riết tìm kiếm thị trường quốc tế, sẵn sàng hợp tác với bên có hạ tầng địa phương.

· Công nghệ robotaxi:

⦁ Baidu (Trung Quốc) đã đạt gần 17 triệu chuyến, giá xe chỉ 35.000 USD/chiếc.

⦁ Waymo (Mỹ) huy động 16 tỷ USD, định giá 126 tỷ USD. Tesla bắt đầu sản xuất Cybercab không vô lăng từ quý II/2026.

⦁ Trong khi đó, Xanh SM chưa có động thái hợp tác rõ ràng với bất kỳ "cá mập" công nghệ nào.

-> Kết luận : Chi phí robotaxi Trung Quốc chỉ bằng 1/3 so với Mỹ - phù hợp hơn với tầng hạ tầng , nền kinh tế và thị trường Đông Nam Á. Nếu Xanh SM không nhanh chóng ký kết hợp đồng hợp tác thành công , Grab sẽ "cưới " mất cơ hội hợp tác chiến lược và khiến công ty bị mòn mòn dưới dòng tiền mỏng – chi phí cố định và thường xuyên thu hẹp thị phần – nhân viên ít hoặc mất việcNếu Xanh SM không nhanh chóng ký hợp đồng hợp tác thành công , Grab sẽ "cưới" mất cơ hội hợp tác chiến lược và tạo công ty bị xói mòn dưới dòng chảy tiện lợi còn khách hàng – chi phí cố định và thường xuyên thu hẹp ngưởng – nhân viên ít việc hoặc mất việc gây rối ảnh hưởng xấu đến thương hiệu .

Ôtô không vô lăng đã xuất hiện trên thị trường quốc tế về phương tiện di chuyển đường bộ

Phần 4. Chiến lược tái cấu trúc cần thiết

Để sống sót trong kỷ nguyên robotaxi, Xanh SM cần thực hiện đồng bộ 6 giải pháp:

1. Giữ một lượng tài xế đặc biệt cho dịch vụ nội bộ hệ sinh thái

- Khi robotaxi chiếm lĩnh thị trường đại trà, phân khúc cao cấp và đặc thù vẫn cần con người.

- Hệ sinh thái Vingroup có nhiều mảnh ghép cần dịch vụ đẳng cấp : đưa đón cư dân Vinhomes, khách hàng Vinpearl, bệnh nhân Vinmec , ...

⦁ Xây dựng thương hiệu "Xanh SM Prestige" với đội ngũ tài xế VIP được đào tạo bài bản.

2. Tiếp cận công nghệ tự lái càng sớm càng tốt

- Thành lập tổ công tác đặc biệt, trực tiếp đàm phán với Baidu, Pony.ai, WeRide , ...

- Mục tiêu: ký kết thỏa thuận hợp tác phát triển thí điểm robotaxi tại Việt Nam hoặc một thị trường Đông Nam Á cụ thể trong năm 2026-2027.

⦁ Đây phải là ưu tiên số một, không phải dự án phụ.

3. Thay vì làm dịch vụ, phải thêm cả hạ tầng để giữ vị thế

Dịch vụ có thể bị sao chép, nhưng hạ tầng là rào cản khó vượt qua :

⦁ Biến trạm sạc V-Green, bãi đỗ, dữ liệu giao thông thành "dịch vụ cho thuê" đối với các công ty robotaxi.

⦁ Tách V-Green thành công ty độc lập và mở rộng hợp tác với các hãng xe điện khác.

4. Không đánh lan tràn, chọn địa điểm có lợi để xây dựng pháo đài

- Tập trung nguồn lực vào một thị trường trọng điểm như Indonesia hoặc Thái Lan : chiếm lĩnh thị phần ở một số thành phố lớn trọng điểm , xây dựng nhận diện thương hiệu , thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với doanh nghiệp và khách hàng bản địa .

- Khi công ty đã đứng vững và sinh lời mới tính đến mở rộng sang các nước khác.

5. Chuẩn bị tái cấu trúc, giảm phụ thuộc của tài xế vào công ty

- Chuyển một phần tài xế sang làm việc cho dịch vụ đặc thù (điểm 1).

- Phần còn lại được đào tạo thành : kỹ thuật viên vận hành, giám sát từ xa, chăm sóc khách hàng cho đội robotaxi.

- Có chính sách hỗ trợ tài chính, đào tạo lại, ưu tiên tuyển dụng tài xế cũ vào các vị trí mới.

- Không tuyển dụng thêm tài xế mới ồ ạt.

6. Đặt kỳ vọng hợp lý vào IPO

- Tránh lặp lại câu chuyện VinFast: từng đạt vốn hóa 85 tỷ USD rồi lao dốc hơn 90 %.

- Chấp nhận mức định giá thực tế hơn (2-3 tỷ USD theo nguồn tin thân cận) thay vì chạy theo "bong bóng" 20 tỷ USD từ quan điểm tư vấn.

- Truyền thông minh bạch về chiến lược dài hạn, bao gồm kế hoạch chuyển đổi robotaxi và tái cấu trúc.

Liệu XanhSM có thể vượt qua vực thẳm robotaxi sắp tới hay sẽ lao xuống đáy thị trường ôtô

Phần 5. “Món nợ tương lai” giữa Xanh SM và VinFast

Mối quan hệ giữa Xanh SM và VinFast đang trở thành vòng luẩn quẩn "nợ lẫn nhau về tương lai":

· VinFast nợ Xanh SM:

⦁ Nếu không có Xanh SM ôm xe những năm đầu, VinFast đã không thể có doanh số để duy trì sản xuất và hoàn thiện sản phẩm.

⦁ Năm 2023, Xanh SM chiếm hơn 70% doanh số ô tô điện VinFast.

Xanh SM nợ VinFast:

⦁ Toàn bộ mô hình kinh doanh của Xanh SM được xây trên nền tảng xe và hạ tầng của VinFast.

⦁ Không có VinFast, Xanh SM chỉ là hãng taxi thuần túy, không có lợi thế cạnh tranh đặc biệt.

-> Cả hai cùng đặt cược vào một tương lai bất định :

⦁ Nếu VinFast thất bại trong cạnh tranh toàn cầu, Xanh SM mất nguồn cung xe giá rẻ và hạ tầng độc quyền.

⦁ Nếu Xanh SM không thể chuyển đổi sang robotaxi kịp thời, VinFast mất đi kênh tiêu thụ nội địa lớn nhất và "phòng thí nghiệm" dữ liệu vận hành thực tế

Vinfast bao trọn thị trường nguồn cung của XanhSM , XanhSM là đối tác lớn mua ôtô từ Vinfast

PhẦN 6. Rủi ro từ cơ cấu quản trị tập trung

Với 95% vốn do ông Phạm Nhật Vượng nắm giữ, Xanh SM bị chi phối mạnh mẽ bởi mục tiêu phục vụ VinFast.

Điều này tạo ra rủi ro chiến lược quản trị công ty :

⦁ Ban lãnh đạo trẻ (CEO Nguyễn Văn Thanh 34 tuổi, từng được Forbes vinh danh) có thể trở thành "người thừa hành"- thiếu không gian để quản lý sáng tạo và quyền lực để quyết định độc lập.

⦁ Mọi chiến lược mở rộng, đầu tư, kế hoạch IPO đều phải đặt trong bối cảnh hỗ trợ VinFast, khó đưa ra những quyết định "tàn nhẫn" nhưng cần thiết (ví dụ: hợp tác với robotaxi Trung Quốc nếu điều đó ảnh hưởng đến VinFast).

⦁ Khi thị trường thay đổi quá nhanh, sự tập trung quyền lực trở thành gánh nặng, không phải lợi thế

Việc chủ tịch Vinfsat nắm đại đa số cổ phần công ty là rào cản lớn cho sự thay đổi sắp tới của XanhSM

Phần 7. Kết luận: Cần "buông" để "bắt"

- Thành công tại thị trường nội địa chỉ là "ảo ảnh" nếu không có chiến lược chuyển đổi phù hợp cho cuộc chơi robotaxi tại Đông Nam Á.

- Các giải pháp tái cấu trúc nêu trên ( mục 4 ) là điều kiện kiên quyết cần có để tồn tại và phát triển trong thị trường di chuyển đường bộ đang ngày càng cạnh tranh khốc liệt và có xu hướng bão hòa .

-> Xanh SM đang ở ngã rẽ lịch sử.

<i> CEO XanhSM ( Nguyễn Văn Thanh ) và cổ đông lớn nhất XanhSM ( Phạm Nhật Vượng ) liệu có thể lựa chọn và thay đổi chiến lược hoạt động cho công ty trong cuộc chạy đua công nghệ robotaxi ?</i>

CEO XanhSM ( Nguyễn Văn Thanh ) và cổ đông lớn nhất XanhSM ( Phạm Nhật Vượng ) liệu có thể lựa chọn và thay đổi chiến lược hoạt động cho công ty trong cuộc chạy đua công nghệ robotaxi ?

Nhưng điều kiện đủ nằm ở quyết định của người đứng đầu :

- Trao quyền thực chất cho ban lãnh đạo trẻ,

- Tách bạch vai trò chiến lược giữa VinFast và Xanh SM,

- Chấp nhận "buông" để cả hai có thể "bắt" kịp tương lai.

-> Nếu không, cả hai sẽ cùng kéo nhau xuống vực khi robotaxi ập đến, và "món nợ tương lai" sẽ phải trả bằng sự suy tàn của cả một hệ sinh thái tỷ USD .