Vladimir Đại đế - vị vua đầy drama của Kiev Rus (phần 2)

Tiếp theo bài tổng hợp trong phần 1, mình sẽ đi vào từng tích truyện về Vladimir Đại đế. Bài đầu tiên, sẽ đi vào xuất thân của Vladimir. Nhưng để cho chắc hơn, về phần xuất thân của Vladimir, mình sẽ kể hẳn về bố của ông ấy - "Siêu phượt thủ" nước Nga - vua Svyatoslav I.

Svyatoslav I có lẽ là một trong những ông vua được nói tới nhiều nhất lịch sử Nga.

Đầu tiên, ông được cho là một trong những người sớm nhất ở Kiev Rus có tên là từ nguyên gốc Slav. Tổ tiên ông, những người cai trị Kiev Rus trước đó, như Rurik, Oleg, Igor,... được cho là từ nguyên gốc Scandinavia.

Tiếp theo, dù mang tiếng là vua Kiev Rus nhưng trong suốt cuộc đời gần như không bao giờ Svyatoslav ngồi ở Kiev quá vài tháng. Đó chính là lý do ông có biệt danh "Siêu phượt thủ" trong lịch sử Nga.

Lý do là ban đầu, bố của Svyatoslav (tức ông nội của Vladimir Đại Đế) - vua Igor cai trị Kiev Rus - đột ngột tử trận năm 945 khi đi đánh người du mục Drevlyan. Năm sinh của Svyatoslav không rõ, nhưng có lẽ lúc đó ông mới chỉ 3-5 tuổi, quá nhỏ để trị vì.

Do vậy, mẹ ông - hoàng hậu Olga - sẽ làm nhiếp chính cai trị Kiev trong 15 năm tiếp theo. Theo phong tục, các trữ vương chờ kế ngôi thường sẽ được "huấn luyện" trước ở Novgorod miền Bắc nước Nga, chờ tới ngày đủ tuổi thì về Kiev cai trị. Do vậy Svyatoslav được coi là dành phần lớn thời gian thiếu niên của mình ở Novgorod, bất chấp danh nghĩa là vua Kiev Rus.

Nhưng tới khi Svyatoslav đủ tuổi cai trị, ông lại sa ngay vào cuộc đời phượt thủ của mình. Năm 960 lên ngôi thì năm 964 Svyatoslav mang đại quân huấn luyện nhiều năm đi đánh Hãn quốc Khazar và chiến thắng, gần như phá hủy hoàn toàn Hãn quốc này, khiến người Khazar phải bỏ nước ra đi, nhưng cũng tạo điều kiện cho làn sóng du mục mới tràn vào thảo nguyên Âu-Á.

Trong 2 năm tiếp theo, biên niên sử nói rằng Svyatoslav đi phượt thảo nguyên Á-Âu, bắt thêm nhiều nước du mục khác như Vyatichi thần phục

Tới năm 967, Svyatoslav quay xe về Tây, đi đánh Bulgaria cùng lúc nước này có chiến tranh với Byzantine (Đông La Mã). Svyatoslav về cơ bản đánh thắng Bulgaria, và đang định sáp nhập nhiều lãnh thổ nước này vào Kiev Rus.

Tuy nhiên cùng thời gian đó có nhiều biến cố. Năm 969, mẹ ông là Olga qua đời ở quê nhà, Svyatoslav quá mải mê phượt không kịp về nhìn mẹ lần cuối. Ông cũng chẳng về Kiev cai trị mà lệnh cho các con của mình tự đặt ra người cai trị thay ông ở Kiev. Hậu quả sau đó là 3 con của Svyatoslav - Yaropolk, Oleg và Vladimir sẽ đấm nhau - cuối cùng Vladimir thắng và lên ngôi (đây chính là lý do mà mình nói ở bài trước, việc Vladimir không phân ngôi Thái tử từ trước lặp lại sai lầm của bố ông - vua Svyatoslav I)

Cùng thời gian đó, người du mục Pecheneg tấn công đe dọa Kiev, thế mà Svyatoslav vẫn mải mê trên lưng ngựa chinh phạt Nam Âu. Biên niên sử Sơ khởi đã ghi lại lời Svyatoslav lúc đấy thể hiện rõ chí chu du không quay đầu:

Và do đó năm 970, ngay sau khi đánh bại người Bulgaria, Svyatoslav bắt những tù binh bại trận này, kéo thêm cả người Hungary, Pecheneg đánh thuê, xuôi Nam định chinh phạt Đông La Mã (Byzantine). Nhưng lần này, Svyatoslav đã không thành công. Đội quân tuy đông nhưng ô hợp của ông bị quân Đông La Mã đánh bại, và năm 971, Svyatoslav buồn bã ruổi ngựa trở về quê nhà.

Lúc này, tình thế rất nguy hiểm. Người du mục Pecheneg vừa bao vây Kiev, vừa có mặt trong đội quân của Pecheneg. Nhiều thuộc hạ lo sợ người Pecheneg làm phản, khuyên Svyatoslav nên đuổi người Pecheneg đi và tìm đường khác an toàn hơn về Kiev. Nhưng Svyatoslav chủ quan, vẫn ruổi thẳng ngựa về Kiev, và trên đường đi, ông đã bị phục kích thiệt mạng. Svyatoslav qua đời, để lại một di sản cho hậu thế bàn luận. Nhiều nhà sử học Nga khen ngợi các cuộc chinh phạt của Svyatoslav, thậm chí so sánh ông là "Alexander đại đế của Nga". Nhưng một nhà sử học rất lớn thế kỷ 19 là Sergei Solovyov có một ý kiến tới nay vẫn được đưa ra bàn luận rằng: 

Thậm chí còn cho rằng các cuộc chinh phạt đó có hại, không thu nhiều lợi ích mà mang lại hình ảnh người Rus hiếu chiến, thích cướp bóc và vô đạo.

Trên kia là câu chuyện về cuộc đời người cha của Vladimir Đại đế - vua Svyatoslav I. Có thể thấy, ông là một người không quan tâm tới gia đình, bỏ mặc mẹ mình là Olga mất trong cô độc, không quan tâm tới các con trai tranh giành nhau,... Do đó, dễ hiểu khi Svyatoslav không có một cuộc sống vợ chồng hoàn chỉnh.

Ủa vậy thế nào lại đẻ ra Vladimir? Câu trả lời ở chỗ vua Svyatoslav không lấy vợ, nhưng ông vẫn kịp có một mối quan hệ chớp nhoáng với một nữ nô tì. Mối quan hệ đó bao gồm cả tình dục, và kết quả đã sinh ra Vladimir Đại đế cho lịch sử Nga. Người nữ nô lệ đó được lịch sử chép tên là "Malusha".

Vấn đề đau đầu ở chỗ, bà Malusha được chép trong lịch sử là em gái của Dobrynya Nikitich. Nếu bạn nào từng đọc sử thi Nga, sẽ biết rằng Dobrynya Nikitich là một nhân vật sử thi của văn học Nga, nửa thực nửa ảo.

Bỏ qua chuyện thực ảo của Dobrynya Nikitich, người ta được biết thêm trong Biên niên sử Sơ khởi - Malusha là một nô tì được Hoàng hậu Olga nhận nuôi. Như đã nói ở trên, vua Svyatoslav trong một mối quan hệ chớp nhoáng đã khiến Malusha có thai. Địa vị thấp kém của Malusha không cho phép cô trở thành vợ của vua Kiev Rus. Một tài liệu nửa lịch sử - nửa văn học của Nga là Biên niến sử Nikon chép số phận bi thảm của Malusha, theo đó khi có thai cô bị Hoàng hậu Olga đuổi đến làng Budutin, nơi cô sinh ra Vladimir. Malusha không được nuôi dưỡng con mình - Vladimir bị đưa về Kiev, do bà nội Olga tự nuôi dưỡng. Thời gian Malusha mất không rõ, chỉ biết sau này tại làng Bodutin, người ta xây ở đó một nhà thờ, gọi là Nhà thờ Thánh mẹ (церкви Богородицы).

Tới đây, ta đã biết được căn bản nguồn gốc xuất thân của Vladimir Đại Đế. Cha ông là vua Svyatoslav - một vị vua phóng túng thích chiến trận; mẹ ông là Malusha - một nữ nô tì với số phận bất hạnh. Đó là nội dung của bài viết phần 2 trong serie về Vladimir Đại đế. Trong phần tới, mình dự định sẽ kể câu chuyện về:

Mong các bạn đón đọc