Vingroup có đang đi ngược lại chủ nghĩa Mác – Lênin hay không?

Vingroup có đang đi ngược lại chủ nghĩa Mác – Lênin hay không?

Những ngày gần đây trên các mạng xã hội như Facebook, Threads hay Instagram xuất hiện nhiều ý kiến cho rằng tập đoàn Vingroup của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đang trở thành một "đế chế tài chính độc quyền", từ đó đặt câu hỏi liệu Việt Nam có đang đi ngược lại những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin hay không.

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần nhìn nhận vấn đề dưới góc độ kinh tế chính trị Mác – Lênin thay vì chỉ dựa trên cảm tính.

Theo Karl Marx, trong nền sản xuất tư bản chủ nghĩa, nhà tư bản mua sức lao động của người công nhân thông qua tiền lương. Tuy nhiên trong quá trình lao động, công nhân tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn giá trị sức lao động mà họ được trả công.

Phần giá trị chênh lệch giữa giá trị mới được tạo ra và tiền lương mà người lao động nhận được được Marx gọi là giá trị thặng dư.

Chính giá trị thặng dư là nguồn gốc của lợi nhuận và là động lực để các doanh nghiệp không ngừng mở rộng sản xuất.

Khi doanh nghiệp liên tục sử dụng lợi nhuận thu được để mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư công nghệ, tuyển dụng lao động và mở rộng thị trường thì quá trình đó được gọi là tích tụ tư bản.

Theo Marx, quá trình này diễn ra lâu dài sẽ dẫn đến sự xuất hiện của những doanh nghiệp ngày càng lớn mạnh, trong khi các doanh nghiệp nhỏ hơn có thể bị cạnh tranh hoặc bị sáp nhập. Đây là xu hướng khách quan của nền kinh tế thị trường.

Khác với hai nội dung trên, bảo hộ thương mại không phải là một quy luật kinh tế mà là một chính sách của nhà nước.

Thông qua thuế quan, hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng hoặc các biện pháp hỗ trợ sản xuất trong nước, các quốc gia tìm cách bảo vệ những ngành kinh tế chiến lược trước áp lực cạnh tranh từ bên ngoài.

Ngày nay, ngay cả những nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Trung Quốc hay Liên minh châu Âu cũng vẫn sử dụng nhiều hình thức bảo hộ đối với các ngành công nghiệp quan trọng.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã ký kết hàng loạt hiệp định thương mại tự do với nhiều quốc gia và khu vực trên thế giới. Điều này giúp mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Tuy nhiên, hội nhập quốc tế cũng tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn đối với các doanh nghiệp trong nước. Hàng hóa từ những nền kinh tế có quy mô sản xuất lớn và công nghệ cao liên tục tham gia vào thị trường Việt Nam.

Trong bối cảnh đó, nếu không xây dựng được những doanh nghiệp có đủ năng lực cạnh tranh thì nền sản xuất trong nước sẽ gặp nhiều khó khăn trước sức ép từ các tập đoàn nước ngoài.

Vì vậy, việc hình thành các doanh nghiệp lớn có khả năng đầu tư vào những ngành công nghệ cao, vốn lớn và thời gian thu hồi vốn dài là một yêu cầu khách quan của quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

Trước khi tham gia lĩnh vực xe điện, Vingroup đã là một trong những tập đoàn tư nhân có quy mô lớn nhất Việt Nam.

Ngành công nghiệp ô tô nói chung và xe điện nói riêng đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, công nghệ phức tạp, hệ thống cung ứng rộng và khả năng chịu lỗ trong thời gian dài. Không nhiều doanh nghiệp trong nước có đủ nguồn lực để theo đuổi lĩnh vực này.

Nhờ quy mô vốn, năng lực quản trị và khả năng huy động nguồn lực của mình, Vingroup đã trở thành doanh nghiệp tiên phong đầu tư vào ngành công nghiệp xe điện tại Việt Nam thông qua VinFast.

Dù còn nhiều tranh luận về hiệu quả kinh doanh hay chiến lược phát triển, sự xuất hiện của VinFast đã góp phần thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ, tạo việc làm cho người lao động và nâng cao năng lực sản xuất trong nước ở một số lĩnh vực công nghệ mới.

Theo lý luận của Marx, quá trình tích tụ và tập trung tư bản có thể dẫn đến sự xuất hiện của các doanh nghiệp rất lớn. Tuy nhiên, quy mô lớn không đồng nghĩa với độc quyền tuyệt đối.

Một doanh nghiệp chỉ thực sự trở thành độc quyền khi có khả năng kiểm soát thị trường đến mức loại bỏ hoặc chi phối hoàn toàn các đối thủ cạnh tranh.

Hiện nay, Vingroup dù có quy mô lớn vẫn phải hoạt động trong khuôn khổ pháp luật Việt Nam, chịu sự quản lý của Nhà nước, đồng thời phải cạnh tranh với rất nhiều doanh nghiệp trong và ngoài nước.

Bên cạnh đó, nền kinh tế Việt Nam được xác định là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trong đó Nhà nước giữ vai trò quản lý, điều tiết và định hướng phát triển. Vì vậy, sự tồn tại và phát triển của các tập đoàn tư nhân lớn không đồng nghĩa với việc Nhà nước từ bỏ những nguyên tắc của chủ nghĩa Mác – Lênin.

Sự phát triển của những tập đoàn lớn như Vingroup có thể được xem là kết quả của quá trình tích tụ và tập trung tư bản trong nền kinh tế thị trường. Đây là hiện tượng mà chính Marx đã phân tích từ rất sớm.

Vấn đề không nằm ở việc một doanh nghiệp lớn đến đâu, mà nằm ở việc doanh nghiệp đó có hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, có chịu sự điều tiết của Nhà nước và có đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế hay không.

Do đó, chỉ dựa vào việc Vingroup phát triển mạnh để kết luận rằng Việt Nam đang đi ngược lại chủ nghĩa Mác – Lênin là một nhận định còn đơn giản và chưa xem xét đầy đủ bối cảnh kinh tế cũng như đặc điểm của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.