Việt Nam và Thái Lan trong cuộc đua hạ tầng AI và chip bán dẫn

Chúng ta đều biết rằng kể từ năm 2025 thì chính phủ Việt Nam đã quyết tâm đưa quốc gia vào kỷ nguyên vươn mình với nền kinh tế tăng trưởng hai chữ số mỗi năm trong suốt 10 năm. Có nhiều chiến lược để đạt được mục tiêu này, một trong số đó là bằng đầu tư vào hạ tầng gồm đường cao tốc, sân bay, bến cảng, kho vận, các hệ thống đường sắt đô thị cũng như liên tỉnh.

Một trong những lĩnh vực cũng được Chính phủ dồn lực rất mạnh vào là hạ tầng số cho trí thông minh nhân tạo (AI) và nền công nghiệp bán dẫn. Không chỉ riêng Việt Nam, hai lĩnh vực này được xem là xương sống cho giai đoạn phát triển tiếp theo của toàn bộ nền văn minh nhân loại.

Tôi chọn so sánh với Thái Lan vì Singapore và Malaysia đều đã bỏ xa Việt Nam, Thái Lan gần hơn về mức xuất phát điểm cũng như quy mô ngành này.

Bài viết này sẽ đi sâu vào chiến lược mà Chính phủ Việt Nam chọn để phát triển hai lĩnh vực này, so sánh với cách Thái Lan triển khai và những đích đến trong tương lai của hai quốc gia.

Nhưng trước khi đi vào chi tiết, chúng ta hãy tìm hiểu về cơ bản về hạ tầng AI.

Để hiểu tại sao Việt Nam và các nước Đông Nam Á đang chọn con đường mình đang đi, trước tiên ta cần phân biệt rõ ba thứ thường bị gộp chung với nhau: mô hình AI, trung tâm dữ liệu, và chip bán dẫn. Ba thứ này liên quan mật thiết với nhau, nhưng không phải là một — và hiểu sự khác biệt đó là chìa khóa để hiểu bức tranh địa chính trị phía sau.

Hãy tưởng tượng bạn muốn dạy một đứa trẻ chơi cờ vua. Bạn cho nó xem hàng triệu ván cờ, để nó tự rút ra quy luật, tự học cách thắng. Mô hình AI cũng vậy, đó là một chương trình được "huấn luyện" trên lượng dữ liệu khổng lồ cho đến khi nó có thể tự suy luận, viết văn, dịch ngôn ngữ, hay phân tích hình ảnh. ChatGPT, Claude, Gemini, DeepSeek và Qwen đều là những mô hình như thế.

Vấn đề là để huấn luyện một mô hình lớn, chi phí không phải tính bằng chục triệu đô hay trăm triệu đô mà bằng hàng trăm tỷ đô la. Tiêu biểu như OpenAI đang tiêu hàng tỷ USD mỗi năm chỉ cho nghiên cứu và phát triển. Ngay cả các công ty Trung Quốc như Alibaba hay ByteDance, vốn nổi tiếng với các mô hình giá rẻ, cũng đã chi tổng cộng 124 tỷ USD từ 2023 đến 2025. Con số to lớn thế vẫn chỉ bằng 18% so với tổng chi phí mà các đối thủ Mỹ đã bỏ ra. Đây là một cuộc chơi mà chỉ những quốc gia có nền công nghiệp công nghệ siêu lớn, hệ sinh thái dữ liệu khổng lồ, và chính sách nhà nước hỗ trợ mạnh mẽ mới có thể tham gia.

Chính vì đắt đỏ như thế nên không có bất kỳ quốc gia Đông Nam Á nào, bao gồm cả Việt Nam, đủ sức tham gia vào cuộc chơi này. Thay vào đó các công ty ở Việt Nam sẽ tận dùng các mô hình mã nguồn mở miễn phí của Mỹ và Trung Quốc như Llama, Mistral hay Qwen, lấy về tinh chỉnh cho phù hợp với nhu cầu của người Việt rồi đưa vào sử dụng.

Nếu mô hình AI là bộ não, thì trung tâm dữ liệu (TTDL) là tòa nhà chứa bộ não đó, cùng toàn bộ hệ thống điện, làm mát và hàng kilomet dây cáp kết nối để nó hoạt động ngày đêm không ngừng. Một trung tâm dữ liệu quy mô lớn có thể chiếm diện tích bằng vài sân bóng đá Mỹ Đình, tiêu thụ điện năng tương đương một thành phố nhỏ, và chạy hàng nghìn máy chủ được trang bị chip xử lý GPU đắt tiền.

Một thước đo quan trọng về quy mô và năng lực hoạt động của TTDL AI là công suất của nó, thường được tính bằng megawatt và gigawatt. Tại sao lại chọn tiêu chí công suất? Để nói một cách dễ hiểu, công suất điện của một AI Data Center chính là lượng điện tối đa mà trung tâm đó có thể “ăn” và sử dụng cùng lúc để vận hành toàn bộ hệ thống máy móc bên trong. Bạn có thể hình dung thế này:

- Với một ngôi nhà, công suất điện là tổng số thiết bị bạn có thể bật cùng lúc (máy lạnh, tủ lạnh, lò vi sóng…). Nếu vượt quá, cầu dao sẽ nhảy để tránh gây chập mạch và xảy ra hiện tượng cúp điện.

- Với một trung tâm dữ liệu AI, công suất điện cho biết bao nhiêu máy chủ, GPU, hệ thống làm mát và hạ tầng mạng có thể chạy ổn định cùng lúc.

Mỗi trung tâm dữ liệu AI cần hàng chục, thậm chí hàng trăm nghìn GPU để giúp các mô hình AI hoạt động trơn tru. Mỗi GPU AI (ví dụ Nvidia H100 hay AMD MI300) tiêu thụ từ 300–700 W điện. Một cụm vài chục ngàn GPU có thể cần hàng chục đến hàng trăm MW điện. Không chỉ mỗi GPU ngốn điện, các thiết bị hỗ trợ khác như thiết bị làm mát cũng tốn rất nhiều điện. Một trung tâm AI 50 MW có thể sinh ra lượng nhiệt tương đương một nhà máy công nghiệp nặng. Do đó, công suất càng lớn thì yêu cầu về hệ thống làm mát bằng chất lỏng hoặc khí càng phức tạp. Đây cũng là yếu tố then chốt để duy trì độ ổn định 24/7.

Đến đây chúng ta cần hiểu một chút về lượng điện tiêu thụ trong xã hội. Chúng ta hãy ôn lại 1 chút kiến thức vật lý:

- 1 kilowatt (kW) = 1,000 watt (W)

- 1 megawatt (MW) = 1,000 kW

- 1 gigawatt (GW) = 1,000 MW

Ở Việt Nam hay gọi kilowatt là “kí điện”.

Mức tiêu thụ điện ước tính trong một ngày theo quy mô:

- Một gia đình 4 người dùng máy lạnh, tủ lạnh, máy giặt và vài bóng đèn: 3-5 kW

- Một tòa nhà văn phòng có vài trăm người: 500 kW - 1 MW

- Một nhà máy thép hoặc nhà máy chế biến thực phẩm: 5 MW - 10 MW

- Một thị trấn nhỏ khoảng 10,000 người: 20 MW - 30 MW

- Đại đô thị như TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội: 5 GW - 6 GW, tương đương với việc có hơn 1 triệu hộ gia đình sử dụng điện cùng lúc.

Khi chúng ta đã có bảng ước tính tiêu thụ điện trên, chúng ta sẽ thấy công suất để vận hành một TTDL AI khủng khiếp tới mức nào. Ví dụ như một trung tâm dữ liệu của Microsoft tại bang Wisconsin, Hoa Kỳ vừa đưa vào sử dụng hè năm 2025 đã có công suất khoảng 300 MW. Một trung tâm dữ liệu của Alphabet (Google) tại bang Iowa đang hoạt động với công suất khoảng 200 MW. Còn OpenAI đang phối hợp cùng Softbank xây dựng trung tâm dữ liệu công suất lên đến tận 1 GW tại Ấn Độ.

Các TTDL AI có quy mô đến hàng trăm MW sẽ được gọi là “hyperscaler”. Chi phí để xây dựng một TTDL AI công suất 100 MW rơi vào khoảng hơn 1 tỷ USD, còn TTDL AI công suất 1 GW thì rơi vào khoảng 20 - 40 tỷ USD, tùy vào giá thuê đất, loại phần cứng sử dụng và nguồn điện (nếu dùng điện hạt nhân thì sẽ rẻ hơn).

Đây là lĩnh vực Việt Nam cũng như các quốc gia láng giềng tập trung phát triển. Nếu không tự phát triển TTDL riêng, Việt Nam sẽ rơi vào tình trạng phụ thuộc vào TTDL của nước ngoài, và nếu trong những tình huống xấu các quốc gia đó không cho phép doanh nghiệp Việt Nam dùng nữa thì cả hệ sinh thái AI trong nước coi như đóng băng.

Bên cạnh đó việc phụ thuộc vào TTDL AI nước ngoài đồng nghĩa với việc dữ liệu nhạy cảm của quốc gia có rủi ro bị chính phủ nước khác nắm giữ.

Chip bán dẫn chính là linh hồn của toàn bộ hệ thống. Không có chip, không có mô hình AI, không có trung tâm dữ liệu, không có smartphone, không có xe điện. Chip là những tấm silicon mỏng hơn sợi tóc người hàng nghìn lần, khắc trên đó hàng tỷ bóng bán dẫn - mỗi bóng nhỏ đến mức phải dùng ánh sáng cực tím mới vẽ ra được.

Chuỗi cung ứng chip toàn cầu là một trong những thứ phức tạp nhất mà loài người từng xây dựng. Để tạo ra một con chip tiên tiến, cần có: thiết kế từ Mỹ (ARM, Nvidia, AMD), máy móc sản xuất từ Hà Lan (ASML), vật liệu từ Nhật Bản, các nhà máy đúc chip tại Đài Loan (TSMC) hoặc Hàn Quốc (Samsung) cũng như các mỏ tài nguyên đất hiếm ở Trung Quốc và Úc. ​

Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á đều cố gắng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng này vì đây là hạ tầng quyền lực của kỷ nguyên AI. Những nước đứng ngoài sẽ bị phụ thuộc vào công nghệ, dễ tổn thương trước biến động địa chính trị và không hình thành được nền kinh tế công nghệ cao.

Tham gia chuỗi cung ứng chip giúp thu hút dòng vốn nước ngoài (FDI) chất lượng cao, tạo việc làm kỹ thuật và nâng chuẩn công nghiệp nội địa. Đồng thời, nó mở ra vị thế chiến lược mới: trở thành mắt xích mà các cường quốc buộc phải phụ thuộc vào. Với Việt Nam, đây là cơ hội hiếm để bước vào sân chơi công nghệ toàn cầu thay vì chỉ đứng ở vòng ngoài.

Các thông tin được công bố cho thấy Chính phủ Việt Nam đặt mục tiêu phát triển hạ tầng trung tâm dữ liệu (TTDL) đạt tổng công suất 870 MW vào năm 2030 để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số và phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI). Quy mô thị trường khi đó ước đạt khoảng 1,72 tỷ USD.

Các thống kê cũng cho thấy đến hết năm 2025, tổng công suất TTDL ở Việt Nam mới đạt khoảng 182 MW, tập trung chủ yếu ở các doanh nghiệp lớn như Viettel IDC, VNPT, CMC Telecom, FPT Telecom, và VNG Cloud. Như vậy nếu mục tiêu đạt được thì Việt Nam sẽ ghi nhận tăng trưởng về công suất tới khoảng 400% trong 5 năm.

Mặc dù con số tăng trưởng trông rất ấn tượng nhưng nó lại cho thấy Việt Nam đang đi sau rất nhiều so với các quốc gia khác trong khu vực. Ví dụ chỉ xét riêng thời điểm hiện tại, thành phố Jakarta của Indonesia đã có tổng công suất TTDL lên tới 250 MW, tức bằng cả nước Việt Nam. Thành phố Kuala Lumpur của Malaysia thì khiêm tốn hơn với chỉ 149 MW nhưng cũng đã gần bằng của cả nước.

Bây giờ nếu so sánh ở cấp độ quốc gia giữa Thái Lan và Việt Nam đang xuất phát rất muộn và tốc độ phát triển nhanh cũng chưa chắc bù kịp. Cụ thể theo tờ W.Media của Thái thì:

Bloomberg đưa tin rằng các TTDL AI ở Thái Lan khả năng cao sẽ đạt tổng công suất đến 1 GW vào năm 2027, tăng gấp 3 lần so với mức 350 MW trong năm 2024. Ngoài ra Thái Lan cũng đã thu hút thành công các tập đoàn lớn như Alphabet, Microsoft, Amazon và Nvidia đầu tư hàng tỷ đô la xây dựng hạ tầng AI.

Như vậy chúng ta thấy rằng Thái Lan không chỉ có công suất TTDL lớn gần gấp đôi Việt Nam ở thời điểm hiện tại, mà họ còn dự tính đạt cột mốc 1 GW sớm hơn cả Việt Nam ba năm. Tức họ đang đi trước và đi rất nhanh.

Bây giờ chúng ta sẽ đi kỹ vào những điểm khác nhau trong hai con đường phát triển TTDL của hai quốc gia này.

1. Khác biệt về mục tiêu cốt lõi: Tự chủ Trí tuệ nhân tạo vs. Trung tâm số của khu vực

Chính phủ Việt Nam phát triển trung tâm dữ liệu với mục tiêu tối thượng là tự chủ hạ tầng AI (từ chuyên ngành là Sovereign AI). Chính vì mục tiêu này cho nên cách tiếp cận của Việt Nam mang tính phòng thủ và nội địa hóa cao độ. Mục tiêu tối thượng không phải là hút hàng chục tỷ USD FDI bằng mọi giá, mà là nắm quyền kiểm soát.

Đầu tiên là chính phủ dựng lên các hành lang pháp lý đóng vai trò rào chắn. Thông qua Luật An ninh mạng và đặc biệt là Nghị định 53/2022/NĐ-CP, Việt Nam thiết lập một quy tắc cứng rắn là dữ liệu của người dùng Việt Nam phải được lưu trữ tại Việt Nam.

Chúng ta không nên coi chính sách Tự chủ AI chỉ là khẩu hiệu. Nó là một yêu cầu mang tính an ninh quốc gia. Việc phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) nội địa (như các dự án của Viettel, VinBigData, FPT) nhằm đảm bảo AI được đào tạo trên tập dữ liệu sạch, phản ánh đúng văn hóa, lịch sử và không đi ngược lại các nguyên tắc chính trị của quốc gia.

Nhưng cái giá của chính sách này là việc khó thu hút được các tập đoàn nước ngoài tham gia thị trường, dù quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Viễn thông 2023, có hiệu lực từ 01/07/2024, cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu cổ phần không giới hạn tại TTDL của Việt Nam. Các gã khổng lồ công nghệ hyperscalers như AWS, Google, Microsoft hoạt động dựa trên nguyên tắc kinh tế quy mô (economies of scale). Họ xây dựng các siêu trung tâm dữ liệu công suất lên đến hàng trăm MW để phục vụ cho cả một khu vực bao gồm nhiều quốc gia, chứ không chỉ một thị trường đơn lẻ. Khi Việt Nam yêu cầu phân mảnh dữ liệu và cô lập thị trường, các hyperscalers mất đi động lực xây dựng hạ tầng lõi quy mô lớn tại đây. Kết quả là họ chỉ đặt các điểm biên (edge node) nhỏ lẻ hoặc thuê lại một phần hạ tầng của các doanh nghiệp nội địa.

Ngược lại với Việt Nam, Thái Lan không muốn xây hệ sinh thái kín mà muốn trở thành một thương cảng số cho khu vực, sẵn sàng nhượng bộ để lấy dòng vốn và công nghệ lõi.

Đầu tiên là họ chớp thời cơ chính trị. Chính phủ Thái Lan đã nhìn thấy một khoảng trống khổng lồ tạo ra vì Singapore (trung tâm dữ liệu truyền thống của châu Á) bị quá tải về quỹ đất và năng lượng, dẫn đến việc phải ban hành lệnh tạm ngưng xây dựng TTDL mới trong vài năm qua. Do đó họ, cùng với Malaysia (khu vực Johor), đã nhảy vào tranh giành phần bánh mà Singapore không "nuốt" được.

Để làm điều này, Chính phủ Thái Lan không quá cứng nhắc về việc dữ liệu phải nằm ở đâu. Ủy ban Đầu tư Thái Lan (BOI) đưa ra các chính sách ưu đãi "khủng" chưa từng có: miễn thuế thu nhập doanh nghiệp lên đến 8 năm, miễn thuế nhập khẩu thiết bị, và quan trọng nhất là tạo điều kiện về quỹ đất và năng lượng. Họ chấp nhận hạ chuẩn kiểm soát để các Big Tech bên Mỹ thoải mái bơm hàng tỷ USD vào hạ tầng.

Chính vì thế chúng ta thấy Thái Lan có sự hiện diện của rất nhiều ông lớn như Microsoft, Google, Amazon, trong khi sân chơi của Việt Nam tuy đông người nhưng chủ yếu toàn cây nhà lá vườn như Viettel, FPT hay CMC. Nói vậy không có nghĩa rằng chính phủ Việt Nam không kêu gọi Big Tech Mỹ đầu tư, chỉ là việc kêu gọi này chưa hiệu quả.

Nhưng chính sách của Thái Lan không phải là không có nhược điểm. Đến hiện tại có thể thấy họ đang thành công rực rỡ trong việc thu hút vốn, nhưng xét ở góc độ sâu xa, họ đang trở thành những "chủ đất" cho các đế chế công nghệ Mỹ. Họ có hạ tầng tỷ đô trên lãnh thổ của mình, nhưng họ không làm chủ công nghệ lõi, và luồng dữ liệu của khu vực chảy qua Thái Lan vẫn nằm dưới sự chi phối của các thuật toán từ Thung lũng Silicon. Chúng ta cần chờ thêm vài năm nữa để xem người Thái có thể vươn lên tầm cao hơn trong cuộc chơi này không.

Như đã giải thích ở trên, các TTDL AI đòi hỏi một lượng điện khổng lồ để hoạt động. Nhưng mọi thứ không chỉ dừng ở khả năng cung cấp điện mà còn là nguồn điện. Các gã khổng lồ này đang bị trói buộc bởi các cam kết ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) cực kỳ khắt khe, với mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2030. Họ rất ưu tiên nguồn điện tái tạo và không chấp nhận việc chi hàng tỷ USD xây dựng một TTDL công suất hàng trăm MW để rồi cắm phích vào lưới điện chạy bằng than đá. Để giải quyết vấn đề năng lượng này, chiến lược của Việt Nam và Thái Lan rẽ sang hai hướng hoàn toàn khác biệt, một bên tận dụng sự dồi dào về tự nhiên và một bên là sự linh hoạt của thể chế. Việt Nam: Tài nguyên dư thừa nhưng rào cản lớn

Tình thế của Việt Nam là một nghịch lý gây nhức nhối cho các nhà đầu tư nội lẫn ngoại. Quốc gia sở hữu tiềm năng năng lượng tái tạo khổng lồ và đã trải qua một thời kỳ bùng nổ điện mặt trời, điện gió vào năm 2019. Người Việt Nam có rất nhiều "hàng", nhưng lại không có cách nào bán trực tiếp cho người cần mua với khối lượng lớn.

Đầu tiên họ bị vướng ở cơ chế Mua bán điện trực tiếp (Direct Power Purchase Agreement - DPPA). Trong nhiều năm, các tập đoàn công nghệ đã liên tục vận động Chính phủ Việt Nam thông qua cơ chế Mua bán điện trực tiếp – cho phép họ mua điện sạch trực tiếp từ các nhà máy điện tư nhân. Nếu không có cơ chế này, điện mặt trời hay điện gió từ các nhà máy tư nhân phải hòa vào lưới điện quốc gia trước rồi mới chuyển tới Trung tâm dữ liệu. Điều này khiến các chủ đầu tư TTDL không kiểm soát được giá điện, nguồn điện và độ ổn định nguồn cung. Họ không thể ký hợp đồng mua điện 10-20 năm trực tiếp được với các bên cấp phát điện. Bên cạnh đó, khi hòa điện như vậy, điện sạch cũng sẽ bị trộn chung với điện than, khiến họ khó chứng minh TTDL của họ đạt chuẩn xanh theo yêu cầu.

Mặc dù Nghị định 80/2024 về DPPA cuối cùng cũng được thông qua vào giữa năm 2024, nhưng sự chậm trễ nhiều năm trời này đã khiến dòng vốn tỷ USD cạn kiên nhẫn và chuyển hướng sang các quốc gia láng giềng.

Nhưng ngay cả khi đã có DPPA trên giấy, thì rào cản vật lý lại xuất hiện. Hạ tầng truyền tải điện của EVN đến hiện tại chưa đủ sức chịu tải và điều tiết sự thiếu ổn định của năng lượng tái tạo, nhất là khi phải gánh thêm một lượng tiêu thụ điện khổng lồ, liên tục 24/7 của các TTDL AI. Các nhà đầu tư cực kỳ e ngại rủi ro "cắt giảm công suất" – tức là đang vận hành thì bị ngắt điện để "cứu lưới". Với một TTDL AI, mất điện vài phút là thảm họa hàng triệu đô la.

Nhận diện được nút thắt này, Chính phủ Việt Nam đã can thiệp mạnh tay trên cả hai mặt trận vật lý và thể chế từ nhiêu năm trước.

Đầu tiên là chính phủ giải quyết điểm nghẽn truyền tải điện bằng việc thi công thần tốc đường dây 500kV mạch 3 chỉ trong chưa đầy 1 năm trong giai đoạn 2023 - 2024. Dự án này là một cam kết chính trị rõ ràng nhằm xóa bỏ "bóng ma" thiếu điện ở miền Bắc. Đồng thời, chính phủ đã ban hành Quy hoạch Điện VIII rẽ hướng mạnh sang điện khí LNG để cung cấp nguồn "điện nền" sạch hơn điện than nhưng vẫn đảm bảo độ ổn định 24/7 cho máy chủ AI.

Bên cạnh đó chính phủ cũng thực hiện đại phẫu thể chế bằng việc sửa đổi Luật Điện lực để mở cửa cho tư nhân đầu tư vào lưới điện truyền tải là một bước ngoặt. Một mình Tập đoàn điện lực Việt Nam EVN không thể tự mình gánh vác chi phí nâng cấp "lưới điện thông minh", nên huy động vốn tư nhân là cách duy nhất để hệ thống đủ sức điều tiết dòng điện tái tạo phập phù.

Tuy nhiên các chính sách này phải mất nhiều năm nữa mới giúp ổn định hạ tầng điện ở Việt Nam, và do đó chưa đủ để thuyết phục nhiều nhà đầu tư nước ngoài đổ tiền vào ngay trong thời gian ngắn.

Xét một cách công bằng về điều kiện khí hậu và địa lý, Thái Lan hoàn toàn không có tiềm năng năng lượng tái tạo (NLTT) dồi dào bằng Việt Nam. Tuy nhiên, chính phủ Thái cực kỳ nhạy bén khi nhận ra rằng: Big Tech không cần trực tiếp tiêu thụ điện từ nắng và gió, họ chỉ cần một cơ chế pháp lý để chứng minh nguồn điện họ dùng là điện sạch.

Ngay từ năm 2022, Thái Lan đã triển khai Biểu giá điện xanh (Utility Green Tariff - UGT). Chính sách này cho phép các doanh nghiệp - bao gồm nhà đầu tư nước ngoài - mua điện từ lưới quốc gia nhưng được gắn trực tiếp Chứng chỉ Năng lượng Tái tạo (RECs) do Tập đoàn điện lực Thái Lan (EGAT) phát hành. Cơ chế này giúp các tập đoàn như AWS, Google hay Microsoft chứng minh được mức tiêu thụ điện sạch mà không cần ký DPPA riêng với từng nhà máy.

UGT cũng đi kèm cam kết về tính minh bạch nguồn điện, ổn định giá, và khả năng mở rộng công suất, khiến Thái Lan trở thành điểm đến hấp dẫn hơn trong khu vực cho các dự án trung tâm dữ liệu quy mô lớn.

Không dừng lại ở UGT, Thái Lan còn tung ra cơ chế DPPA (mua bán điện trực tiếp qua lưới – TPA) mang tính chiến lược. Giữa năm 2024, họ phê duyệt chương trình thí điểm 2.000 MW, nhưng không mở tràn lan: đây là “làn đường VIP” dành riêng cho các siêu trung tâm dữ liệu và các tập đoàn cam kết net‑zero. Điểm then chốt là dù điện sạch hòa vào lưới quốc gia, Thái Lan vẫn truy xuất được nguồn gốc nhờ EGAT phát hành và gắn RECs cho từng MWh điện tái tạo. Nhờ vậy, doanh nghiệp dùng điện từ lưới nhưng vẫn chứng minh được tiêu thụ điện sạch, điều mà Việt Nam chưa làm được khi chưa có DPPA và cơ chế gắn RECs tương ứng.

Còn để giải quyết bài toán hợp đồng dài hạn 10-20 năm và độ ổn định nguồn cung mà Việt Nam đang chật vật, Thái Lan không đẩy rủi ro cho thị trường tự do. Họ dùng sức mạnh của Tập đoàn Điện lực Thái Lan làm "người bảo lãnh tối thượng".

Khi Amazon hay Google muốn ký hợp đồng mua điện xanh trong 20 năm, họ không cần phải đi đàm phán mệt mỏi và gánh chịu rủi ro với từng nhà máy điện mặt trời hay điện gió tư nhân – những nơi phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết.

Thay vào đó, họ ký thỏa thuận thông qua EGAT. Với tư cách là một gã khổng lồ độc quyền sở hữu cả nguồn phát điện nền và hệ thống truyền tải, EGAT đứng ra xử lý toàn bộ sự thiếu ổn định của năng lượng tái tạo. EGAT cam kết rằng dù chuyện gì xảy ra, họ vẫn có thể linh hoạt cung cấp một sản lượng điện cố định, xuyên suốt 10-20 năm với mức giá đã được neo trước (thông qua UGT hoặc TPA), giúp các nhà đầu tư dễ dàng lập mô hình tài chính dài hạn.

Bên cạnh đó hệ thống hạ tầng điện của Thái Lan rất khỏe và đảm bảo không xảy ra vụ cắt giảm công suất.Khác với cảnh hạ tầng truyền tải luôn trong trạng thái căng thẳng ở Việt Nam, lưới điện Thái Lan từ lâu đã duy trì tỷ lệ dự phòng công suất rất cao (thường ở mức trên 30%, thậm chí có lúc dư thừa đến 40%). Sự dư thừa này (phần lớn đến từ các nhà máy điện khí tự nhiên) tạo ra một hệ thống cực kỳ bền bỉ. Do đó các nhà đầu tư TTDL hoàn toàn không phải lo lắng về rủi ro sập nguồn hay "cắt giảm công suất" bất thình lình như khi đầu tư tại Việt Nam.

Như vậy tổng kết lại có thể thấy phía Việt Nam tuy rất quyết tâm trong việc phát triển hạ tầng TTDL AI nhưng những điểm nghẽn về cấu trúc của nhiều năm trước đã khiến họ đi sau và đi chậm hơn Thái Lan. Có thể nói tới năm 2030, tuy thị trường hạ tầng AI của Việt Nam sẽ tốt hơn bây giờ nhưng vẫn khó để vươn tầm khu vực, mà khả năng cao sẽ chỉ đủ để đáp ứng nhu cầu trong nước.

Nếu trong cuộc đua trung tâm dữ liệu, Việt Nam đang bộc lộ sự hụt hơi rõ rệt trước người Thái về hạ tầng và thể chế, thì trên bàn cờ bán dẫn, cục diện lại có phần đảo chiều. Bù đắp cho những điểm nghẽn về vật lý, người Việt đang tận dụng triệt để sự linh hoạt của nguồn kỹ sư dồi dào để tăng tốc thâm nhập sâu vào chuỗi cung ứng vi mạch.

Khác với mảng Trung tâm dữ liệu với đích đến là xây các ngôi nhà cho mô hình AI phát triển, trong cuộc chơi bán dẫn Thái Lan và Việt Nam lại đang chọn cưỡi trên hai con sóng công nghệ hoàn toàn khác biệt. Trong khi Thái Lan dựa dẫm vào di sản công nghiệp cũ, định vị mình là trạm trung chuyển cho các dòng chip trưởng thành (mature nodes) phục vụ hệ sinh thái xe điện (EV) và linh kiện ô tô, thì Việt Nam lại đang nỗ lực len lỏi vào huyết mạch của Thung lũng Silicon – tập trung vào hệ sinh thái chip logic, điện toán và AI. Hai con sóng này chắc chắn sẽ dẫn đến hai vị thế địa chính trị hoàn toàn trái ngược trong thập kỷ tới

Để thâm nhập vào chuỗi giá trị vi mạch khắt khe, ban đầu Việt Nam chọn cách lách qua rào cản chí mạng về hạ tầng (điện, nước tinh khiết) bằng chiến lược "kẹp hai đầu": đánh mạnh vào khâu đầu là thiết kế chip và khâu cuối gồm đóng gói, kiểm định chip (ATP). Đây là một nước đi lấy ngắn nuôi dài phù hợp với năng lực sản xuất trong nước.

Khâu cuối (ATP) - Vươn lên bằng quy mô và nâng cấp công nghệ: Nhờ tận dụng triệt để làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng (China+1), Việt Nam đang từ từ xây dựng vị thế của mình là "trạm kiểm soát" cuối cùng của thế giới vi mạch. Từ cú đầu tư lịch sử của Intel năm 2006, năng lực ATP của Việt Nam đang trải qua một cuộc lột xác về chất. Người Việt giờ không chỉ làm những công đoạn lắp ráp thủ công giá trị thấp.

Ví dụ điển hình nhất là việc công ty Mỹ Amkor Technology đưa vào vận hành nhà máy 1,6 tỷ USD tại Bắc Ninh vào năm 2023 với định hướng tập trung vào công nghệ đóng gói tiên tiến (Advanced Packaging) và System-in-Package (SiP) – những công nghệ cốt lõi trong kỷ nguyên chip AI.

Cũng vào năm 2023, tập đoàn Hana Micron (Hàn Quốc) cũng khánh thành nhà máy thứ hai tại Bắc Giang, đồng thời nâng tổng mức đầu tư lên 1 tỷ USD để mở rộng khâu gia công và kiểm định các dòng chip nhớ (DRAM, NAND Flash). Những dự án tỷ đô này đang biến Việt Nam từ một công xưởng lắp ráp thuần túy thành một mắt xích công nghệ cao không thể thiếu trước khi con chip được tung ra thị trường toàn cầu.

Khâu thiết kế chip - Vươn lên bằng chất xám và làm chủ IP: Đây là nơi Việt Nam đang bứt tốc với gia tốc lớn nhất. Khác với đúc chip, việc thiết kế bản vẽ vi mạch trên phần mềm không đòi hỏi lưới điện phải đạt độ ổn định tuyệt đối 99.99%. Bằng cách tận dụng nguồn kỹ sư trẻ dồi dào, giỏi toán và chi phí tối ưu, Việt Nam đang trở thành "cứ điểm" R&D vi mạch mới. Các gã khổng lồ như Marvell đã nâng cấp trung tâm tại TP.HCM thành một trong những trung tâm thiết kế lõi tầm cỡ thế giới của họ, trong khi Synopsys và ARM liên tục mở rộng R&D.

Đáng chú ý hơn, cuộc chơi thiết kế không chỉ nằm trong tay khối ngoại. Sự trỗi dậy của các doanh nghiệp nội địa đã chứng minh Việt Nam bắt đầu làm chủ được Quyền sở hữu trí tuệ (IP) trong thương mại bán dẫn. Điển hình là FPT Semiconductor, doanh nghiệp này đã tự chủ thiết kế thành công các dòng chip nguồn (PMIC) và vi mạch ứng dụng cho IoT. Đến hết năm 2025, FPT đã thương mại hóa và xuất khẩu hàng triệu con chip này sang các thị trường có tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe bậc nhất thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan. Dù đây chưa phải là những con chip cao cấp nhất, nó vẫn là một cột mốc quan trọng trong lịch sử công nghệ bán dẫn ở Việt Nam.

Nhưng nếu khâu đóng gói và thiết kế vẫn là lĩnh vực trong vùng an toàn thì việc Tập đoàn Viettel chính thức động thổ nhà máy đúc chip (Fab) đầu tiên vào tháng 1/2026 tại khu Công nghệ cao Hòa Lạc, Hà Nội, lại là một cú "tất tay" mang đậm tính liều lĩnh và tham vọng của giới lãnh đạo Việt Nam.

Cần nhìn thẳng vào sự thật rằng đúc chip là "đấu trường sinh tử" tàn khốc nhất thế giới công nghệ. Nó bắt doanh nghiệp phải đốt hàng tỷ USD tiền vốn, tiêu ngốn lượng nước tinh khiết khổng lồ và đòi hỏi lưới điện phải đạt độ ổn định tuyệt đối (không được phép sụt áp dù chỉ một phần nghìn giây). Nhảy vào khâu lõi vật lý này khi nền tảng hạ tầng năng lượng quốc gia vẫn còn đang chật vật "chữa cháy" là một ván cược đi trên dây cực kỳ rủi ro.

Mặc dù liều lĩnh là thế nhưng đây là bước đi cần thiết cho việc tự chủ hạ tầng thiết yếu. Một quốc gia không thể nói về tự chủ công nghệ hay an ninh quốc gia nếu con chip, "trái tim" của các trạm phát sóng viễn thông, máy chủ AI hay radar phòng không vẫn phải đi đúc thuê ở nước ngoài.

Bằng việc trao ấn kiếm cho Viettel, một tập đoàn công nghiệp quốc phòng, để quyết tâm làm chủ tiến trình 32nm, các lãnh đạo ở Việt Nam cho thấy họ sẵn sàng chấp nhận những rủi ro vật lý và tài chính lớn nhất để đổi lấy phần thưởng cao nhất: quyền tự quyết công nghệ lõi. Nước cờ này nếu thành công sẽ kéo Việt Nam thoát khỏi vùng an toàn của một mắt xích gia công thương mại, bước chân vào câu lạc bộ vô cùng khép kín của những quốc gia có năng lực tự sản xuất vi mạch vật lý như Mỹ, Hàn, Đài Loan hay là Nhật Bản.

Trái ngược với sự dịch chuyển mang tính mạo hiểm của Việt Nam, quỹ đạo bán dẫn của Thái Lan được định hình bởi một sức hút từ tính khổng lồ mà họ không thể (và cũng không muốn) thoát ra: danh xưng "Detroit của Châu Á". Lịch sử nhiều thập kỷ làm trung tâm sản xuất ô tô cho Nhật Bản và nay là bệ phóng cho các hãng xe điện (EV) Trung Quốc đã khóa chặt định hướng vi mạch của người Thái vào hệ sinh thái của những phương tiện di chuyển.

Do đó, thay vì tranh giành miếng bánh chip logic hay AI tiên tiến đầy khốc liệt, Chính phủ và dòng vốn FDI tại Thái Lan chọn một nước đi an toàn, thực dụng và hái ra tiền ngay lập tức dựa trên hai trụ cột:

1. Thủ phủ của Bảng mạch in (PCB) Đông Nam Á Trong khi thế giới đổ dồn sự chú ý vào các con chip nanomet, Thái Lan lại âm thầm gom trọn dòng vốn khổng lồ từ làn sóng dịch chuyển sản xuất bảng mạch in (PCB) khỏi Trung Quốc và Đài Loan. PCB là nền tảng vật lý không thể thiếu để gắn kết mọi linh kiện điện tử.

Từ 2022 đến 2024, làn sóng rời Trung Quốc và Đài Loan đã đổ về Bangkok và Chonburi, nơi Ủy ban Đầu tư Thái Lan tung ra gói ưu đãi thuế 8 năm và hạ tầng khu công nghiệp chuyên biệt cho điện tử.

Đến giai đoạn 2024-2025, Ủy ban này xác nhận đang xử lý khoảng 70 dự án bán dẫn và PCB, với tổng vốn đăng ký 300 tỷ baht (tương đương 8,4 tỷ USD) - con số lớn nhất Đông Nam Á trong mảng này. Các nhà sản xuất PCB lớn từ Đài Loan, Hàn Quốc và Trung Quốc (như Zhen Ding, Tripod, Unimicron, Meiko) đều đã mở rộng hoặc đặt nhà máy mới tại Thái Lan, biến quốc gia này thành điểm trung chuyển PCB cho cả điện tử gia dụng, ô tô, và đặc biệt là xe điện (EV).

PCB không phải phần “thông minh” nhất của thiết bị điện tử, nhưng nó giống như bộ xương mà mọi con chip phải bám vào để hoạt động. Không có PCB thì chip cũng chỉ là những hạt silicon rời rạc. Một chiếc xe điện hiện đại cần tới 2–3 mét vuông PCB để kết nối hàng nghìn linh kiện bên trong. Vì vậy, khi Thái Lan trở thành nơi sản xuất PCB lớn nhất khu vực, họ gần như nắm trong tay nút giao hạ tầng mà mọi hãng điện tử và xe hơi trên thế giới đều phải đi qua.

2. Làm chủ dòng chip trưởng thành (Mature Nodes) và Vi điều khiển
Một chiếc xe điện hiện đại không cần đến chip 2nm hay 3nm như smartphone; thứ nó cần là hàng nghìn vi điều khiển (MCU), cảm biến, và đặc biệt là chip công suất (power semiconductors) – loại chip chịu được nhiệt độ cao, dòng điện lớn và hoạt động bền bỉ trong môi trường rung lắc của xe. Đây chính là nhóm chip mà Thái Lan đang dọn sẵn “mâm cỗ” để thu hút nhà đầu tư.

Từ 2022 đến 2024, Ủy ban đầu tư Thái Lan liên tục mở rộng ưu đãi cho các dự án phát triển các dòng chip này và kết quả là dòng vốn FDI vào ngành điện tử – bán dẫn của họ tăng 35% trong năm 2024 (theo 3DInCites). Các tập đoàn như Rohm, Infineon, Nidec, Delta Electronics đã mở rộng dây chuyền sản xuất chip công suất tại Bangkok và Chonburi, phục vụ trực tiếp cho các nhà máy của các hãng ô tô BYD, GWM, SAIC, Toyota, Honda vốn chỉ nằm cách đó vài chục cây số.

Theo Mordor Intelligence (2025), 26% thị trường bán dẫn Thái Lan đến từ ngành ô tô, và nhóm tăng trưởng nhanh nhất đến 2030 chính là chip công suất và các chip cảm biến. Đây đều là các sản phẩm sản xuất trên tiến trình cũ – 40nm, 90nm, 180nm – nhưng có biên lợi nhuận cao và nhu cầu tăng mạnh nhờ sự đi lên của xe điện.

Như vậy Thái Lan không liều lĩnh tham gia vào lĩnh vực đúc chip khó ăn như Việt Nam. Họ chọn phần ít hào nhoáng nhưng chắc ăn: gia công và sản xuất hàng loạt các vi mạch bền bỉ, rồi đưa thẳng vào dây chuyền lắp ráp xe nằm ngay cạnh khu công nghiệp. Khi mỗi chiếc EV cần 1.000–3.000 MCU, hàng chục cảm biến, và một loạt chip công suất để điều khiển pin, động cơ, phanh tái tạo…, việc Thái Lan trở thành trung tâm sản xuất nhóm chip này đồng nghĩa họ đang nắm đúng “động mạch” của ngành xe điện toàn cầu.

Sau khi đã hiểu rõ hướng đi mà Việt Nam và Thái Lan chọn riêng cho mình, chúng ta có thể đoán về kết quả của các lựa chọn ấy và cái giá mà mỗi quốc gia phải đánh đổi.

Việt Nam: Sự đắt đỏ của pháo đài số Bằng việc siết chặt quy định lưu trữ dữ liệu và theo đuổi khát vọng Tự chủ Trí tuệ nhân tạo (Sovereign AI), Việt Nam đang theo đuổi việc xây dựng một "Pháo đài dữ liệu". Về mặt an ninh, đó là lựa chọn dễ hiểu: dữ liệu công dân, tài chính, hạ tầng số không thể phó mặc cho Mỹ hay Trung Quốc. Nhưng trong khi “tường thành dữ liệu” được xây khá nhanh, thì nền móng phía dưới gồm điện nền ổn định, cơ chế mua bán điện trực tiếp, quy hoạch lưới điện cho trung tâm dữ liệu, lại vẫn còn chưa vững vàng.

Bên cạnh đó chính sách này lại tạo ra một điểm nghẽn khác cho phía Việt Nam là bị hạn chế công nghệ. Để các trung tâm dữ liệu AI trong nước phát huy được hết sức mạnh, các nhà đầu tư phải cung cấp cho chúng một lượng sức mạnh tính toán khổng lồ. Nhưng chính hàng rào "pháo đài" về thể chế và hạ tầng lưới điện đã vô tình chặn đứng dòng vốn từ các Hyperscaler – những kẻ duy nhất có khả năng mang hàng vạn GPU tân tiến của Nvidia hay AMD và hạ tầng điện toán tối tân đến nhanh nhất. Các doanh nghiệp Việt Nam rất khó được cấp phép mua những con chip này số lượng lớn. Việt Nam do đó đang giữ chặt được "dữ liệu", nhưng lại đang thiếu hụt "động cơ" để xử lý chúng.

Để phá vỡ điểm nghẽn này đòi hỏi chính phủ Việt Nam phải thực hiện các biện pháp ngoại giao rất khéo léo với phía Mỹ để được phép tiếp cận chip tân tiến.

Thái Lan: Sự hào nhoáng của một "Chủ nhà trọ" số Ngược lại, Thái Lan dẹp bỏ rào cản chủ quyền để mở toang cửa, biến mình thành một "Thương cảng số" của ASEAN. Nhờ sự nhạy bén cực độ về chính sách (tung ra cơ chế UGT và làn đường VIP cho DPPA), họ đã giải quyết hoàn hảo bài toán ESG để mang về hàng tỷ USD từ AWS, Google và Microsoft. Lợi ích của chính sách này có thể nhìn thấy ngay: thu hút được dòng vốn FDI lớn, nhu cầu lao động kỹ thuật tăng, và một hệ sinh thái dịch vụ – hạ tầng phụ trợ phát triển theo.

Nhưng chiến lược “thương cảng số” này cũng đi kèm những thách thức dài hạn. Nguồn điện tái tạo giá rẻ – vốn quan trọng cho quá trình chuyển đổi năng lượng trong nước – đang bị cạnh tranh mạnh bởi các trung tâm dữ liệu tiêu thụ điện lớn. Nếu không cân bằng tốt, Thái Lan có thể đối mặt với áp lực giá điện cho công nghiệp nội địa.

Bên cạnh đó, dù sở hữu hạ tầng trung tâm dữ liệu trên lãnh thổ, Thái Lan không nắm công nghệ lõi và cũng không kiểm soát luồng dữ liệu chạy qua đó. Điều này khiến họ phụ thuộc vào chiến lược toàn cầu của Big Tech nước ngoài – một rủi ro nếu chu kỳ đầu tư thay đổi hoặc nếu tiêu chuẩn ESG bị siết chặt hơn.

Cuối cùng, mô hình “chủ nhà trọ số” mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt, nhưng không tự động chuyển hóa thành năng lực công nghệ nội sinh. Nếu không có chiến lược phát triển nhân lực, R&D và doanh nghiệp nội địa đi kèm, Thái Lan có thể bị kẹt ở vai trò cung cấp đất, điện và hạ tầng – trong khi giá trị gia tăng cao nhất vẫn nằm ở các tập đoàn nước ngoài.

Có thể thấy trong lĩnh vực bán dẫn, Việt Nam đang chọn một lộ trình đầy tham vọng: thay vì đi theo mô hình “thu hút FDI – làm linh kiện – lắp ráp” quen thuộc, người Việt đang cố chen vào những phân khúc có giá trị cao nhất của chuỗi: thiết kế chip, đóng gói – kiểm định cao cấp, và thậm chí cả đúc chip. Đây là con đường hẹp, nhưng nếu thành công, phần thưởng là năng lực công nghệ lõi mà rất ít quốc gia đang phát triển có được.

Chính phủ Việt Nam chấp nhận bước vào một cuộc chơi đòi hỏi hạ tầng vật lý cực kỳ khắt khe và đội ngũ kỹ sư trình độ cao vì mục tiêu cuối cùng không chỉ là có thêm vài tỷ đô la xuất khẩu, mà còn là sự tự chủ công nghệ lõi – thứ quyết định vị thế quốc gia trong kỷ nguyên AI và điện toán.

Nhưng đây cũng là con đường nhiều rủi ro nhất. Nếu các điểm nghẽn về hạ tầng điện nước siêu sạch, logistics, và chất lượng nhân lực không được tháo gỡ đủ nhanh, tham vọng đúc chip có thể trở thành một dự án đốt tiền khổng lồ, gây lãng phí một nguồn lực lớn tương đương với việc bỏ hoang một sân bay mà không tạo ra lợi thế cạnh tranh thực sự.

Thái Lan: Tối ưu hóa "vùng an toàn" nhưng đánh mất quyền lực mặc cả Ngược lại với người Việt, người Thái chọn con đường an toàn hơn là cố gắng tối ưu hóa lợi thế sẵn có. Bằng cách neo chặt sinh mệnh vào danh xưng "Detroit của Châu Á", họ đang biến mình thành trạm trung chuyển khổng lồ cho hệ sinh thái xe điện (EV). Họ tập trung vào những thứ ít hào nhoáng nhưng mang lại dòng tiền ngay lập tức: Bảng mạch in (PCB) và chip công suất.

Tuy nhiên, sự thực dụng này chính là chiếc lồng nhốt vị thế của người Thái. Khi tập trung gần như toàn bộ năng lực vào gia công phần cứng cho ngành xe hơi – dù đã phát triển lên xe điện và xe tự lái – họ tự khóa mình vào phân khúc giá trị gia tăng trung bình, nơi biên lợi nhuận ổn định nhưng không bứt phá. Đây là mô hình phù hợp với cấu trúc công nghiệp hiện tại, nhưng khó tạo ra bước nhảy vọt về công nghệ.

Quan trọng hơn, các dòng chip trưởng thành như MCU, cảm biến, power semiconductors tuy thiết yếu cho xe điện, nhưng không mang lại quyền lực mặc cả trên bàn cờ địa chính trị. Những quốc gia sở hữu công nghệ lõi – từ thiết kế kiến trúc chip đến tiến trình tiên tiến – mới là những người có khả năng định hình tiêu chuẩn, chuỗi cung ứng và luật chơi toàn cầu.

Điều này khiến Thái Lan đối mặt với một rủi ro cấu trúc: khi phương Tây áp thuế lên xe điện Trung Quốc, hoặc khi thị trường ô tô toàn cầu dư thừa công suất, chuỗi cung ứng vi mạch của Thái Lan sẽ lập tức chao đảo, bởi họ phụ thuộc quá lớn vào một ngành duy nhất. Và vì không nắm giữ công nghệ lõi mang tính răn đe hay độc quyền, Thái Lan khó có khả năng “neo” các tập đoàn toàn cầu ở lại nếu chu kỳ đầu tư thay đổi.

Nói cách khác, Thái Lan đang làm rất tốt vai trò nhà cung ứng công nghiệp, nhưng để bước lên vai trò nhà sáng tạo công nghệ, họ sẽ cần một chiến lược khác – dài hơi hơn, rủi ro hơn, và đòi hỏi đầu tư vào những năng lực mà hiện tại họ chưa sở hữu.

-------------------------------------------------------------------------------------------------

Link đặt sách: