Vì sao lại ra quán cà phê để học tập, làm việc?

Lúc lướt mạng, ta có thể bắt gặp những câu chuyện như:

Hay

“Ra cà phê tám chuyện với bạn thì bị người mang laptop làm việc nhắc im lặng”

Những chuyện như vậy hiển nhiên sẽ gây tranh cãi. Bởi lẽ ngày này ai cũng ít nhiều dùng không gian chung (quán nước, thư viện,…) cho mục đích riêng (nói chuyện, làm việc, học tập,…) và không ai muốn bị ảnh hưởng đến công sự của chính mình cả.

Song, vấn đề trên lại dẫn đến một câu hỏi theo tôi là khá thú vị và đáng lưu tâm: Vì sao lại ra quán cà phê để học tập, làm việc trong khi bản thân bạn lại muốn sự riêng tư?

Mất đi một phần riêng tư là cái giá hiển nhiên cho việc đem việc riêng ra làm ở không gian chung. Nếu ta tám chuyện cá nhân với bè bạn ở quán cà phê thì những người ngồi quanh sẽ ít nhiều biết đến drama trong cuộc sống của mình. Nếu đem laptop đến quán nước chạy deadline thì ta có thể bị mất tập trung, mất thoải mái, thậm chí là hỏng hóc đồ dùng, bài làm,… khi sự cố không may xảy ra.

Cách bố trí không gian, bàn ghế quán nước quyết định không nhỏ đến hoạt động của khách hàng tại quán. Nếu bàn ghế của quán đủ thoải mái cho việc tập trung, nằm ở không gian (thường là góc phòng) tạo sự riêng tư, kín đáo cũng như có ổ cắm giống gần đó thì khách hàng sẽ có xu hướng ngồi lại làm việc hơn và ngược lại. Cũng bởi lẽ đó mà The Coffee House chọn che ổ cắm lại nhằm hạn chế lượng khách hàng đến quán để làm việc hoặc học tập⁰. Trong khi đó một vài quán cà phê nhỏ lẻ, tệp khách hàng hướng tới người trẻ thường có bàn ghế thoải mái, hợp để làm việc, học tập.

Thông thường, thư viện sẽ là nơi người ta nghĩ đến đầu tiên khi nhắc tới việc ra ngoài để học, để làm. Song, hệ thống thư viện ở Việt Nam hiện nay chưa đáp ứng đủ nhu cầu của người dân. Bởi vậy mà các quán nước trở thành lựa chọn của hầu hết người khi muốn ra ngoài để làm việc, học tập.

"Third place" chỉ những không gian công cộng nằm giữa nhà (first place) và nơi làm việc (second place). Ở đó, con người có thể tụ họp, giao tiếp và xây dựng cộng đồng một cách tự nhiên và không chính thức¹.

Kể cả khi chúng ta đến quán nước để làm việc riêng và không thật sự tương tác nhiều với nhau, việc được bao quanh bởi một nhóm người có cùng hoạt động với mình có thể đem đến cảm giác "được thuộc về" một nhóm người nào đó. Điều này tương tự như khi ta đứng chờ đèn đỏ. Dù không nói chuyện, việc cùng nhau làm một việc (chờ đèn chuyển xanh) giúp tạo ra một khoảnh khắc “đồng hành” ngắn ngủi. Một ánh mắt, một cái gật đầu, đôi lúc là tiếng thở dài đồng cảm cũng có thể mang lại cảm giác kết nối giữa người với người.

Không ít video essays của các nhà sáng tạo nước ngoài đã bàn về hiện trạng thiếu hụt Third place cũng như sự liên kết của nó với tình trạng cô đơn ở người trẻ² ³. Trong chương “The Society of Tirdness” (The Burnout Society)⁴, triết gia người Hàn Byung-Chul Han cũng phần nào giải thích tác động và vai trò của “không gian chung” đối với tâm lý con người. (Nếu không có thời gian đọc, mọi người có thể tham khảo ⁵ )

Trong một xã hội bộn bề, hối hả như ngày nay, nhiều người chọn hy sinh một phần riêng tư, đến quán cà phê để làm việc, học tập có lẽ là để tìm đến cảm giác “kết nối ngầm”, cảm giác “được thuộc về” một cộng đồng nào đó.

Bên cạnh những nguyên nhân mà tôi đánh giá là ít người nhắc đến ở trên thì còn đó các lý do phổ biến, cũng góp phần thúc đẩy con người ta chọn quán cà phê làm nơi học tập, làm việc như:

Nhà nói chung và phòng mình nói riêng có lẽ là nơi thoái mái nhất của không ít người. Khi ở trong môi trường thoải mái, ta rất dễ thả lỏng. Mà thả lỏng chính mình trong lúc cần tập trung thì rất dễ dẫn đến sao nhãng, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng làm việc và học tập.

Đến nơi công cộng tăng khả năng bản thân được nhìn thấy, bị giám sát bởi người khác. Từ đó, ta có xu hướng cố gắng, tỏ tập trung, làm việc năng suất hơn khi đến những không gian chung như các quán cà phê. Một số người nhận thức được xu hương này ở bản thân mà chủ động tìm đến các quán nước nhằm ép mình vào guồng làm việc, học tập.

Trên mạng, ta thấy video người khác học tập, làm việc tại quán cà phê hết sức thuận mắt và truyền động lực. Ngoài đời, đôi lúc bạn bè lại rủ nhau ra quán nước để học nhóm, làm việc chung. Đến quán ngồi rồi, ta lại thấy một vài người, đôi khi là rất nhiều người cũng đến đây với mục đích giống mình. Tất cả các trải nghiệm này dần dần gieo dắt ý niệm cũng như thúc đẩy ta đến các quán nước để làm việc các nhân thường xuyên hơn.

Cảm quan mà nói, tôi ủng hộ việc này. Song, vì là những công dân gương mẫu, chúng ta cũng cần những giới hạn, quy luật rõ ràng khi làm việc riêng ở không gian chung. Là một người thường xuyên đến quán nước học tập, tôi gợi ý việc:

Dựa vào cách bày trí chỗ ngồi của quán (mà tôi đã bàn luận ở trên), ta có thể ngầm xác định xem quán hợp cho việc gì, tụ tập hay làm việc, tám chuyện hay học tập,…

Một khi đã chọn đến quán cà phê để làm việc, học tập thì ta nên chuẩn bị tinh thần cũng như giải pháp cho trường hợp không gian quán trở nên náo nhiệt hơn khả năng tập trung của bản thân.

⁰ The Coffee House chính thức lên tiếng về ồn ào bịt ổ điện để ‘đuổi khéo khách ngồi lâu’

¹ "The Great Good Place" bởi Ray Oldenburg

² "Nowhere to Go: The Loss of Third Places" bởi Elliot Sang

³ "third places, stanley cup mania, and the epidemic of loneliness" bởi Mina Le

⁴ "The Burnout Society" bởi Byung-Chul Han

⁵ "Why Modern Life Feels So Empty" bởi Unsolicited advice