Vài ghi chú về hiện sinh (Existentialism)

Hôm qua, trong 1 buổi sinh hoạt của CLB Khắc Kỷ, tình cờ bọn mình bàn về chủ nghĩa hiện sinh. Có vài ý khá hay muốn ghi lại.

Có vẻ như triết học hiện sinh đang khá được quan tâm thời gian gần đây.

Lý do có lẽ là vì mọi người đang cảm thấy ngày càng khó sống và đưa ra quyết định trong từng thời điểm. Việc có quá nhiều sự lựa chọn, cộng thêm nhịp độ thay đổi ngày càng nhanh khiến tương lai trở nên mông lung, và sự hoang mang tăng đáng kể. Chúng ta không biết nên dành thời gian để làm gì: trau dồi thêm kỹ năng, kiến thức trong lĩnh vực mình đang học/làm việc chính, hay mở rộng tìm hiểu thêm về những ngành nghề hot và được nhiều người chú ý. Cụ thể hơn, trong từng giờ phút, ta sẽ phải quyết định nên làm task gì, đọc thêm cuốn sách này, hay nghe podcast kia, hay dành thời gian tìm hiểu về tâm lý học, abc xyz, chẳng biết nên chọn cái nào.

Và khi không biết chọn cái nào, thì trớ trêu là lại khiến hoang mang thêm, dễ dẫn đến cái decision fatigue (sự mệt mỏi của việc phải đưa ra quyết định liên tục), và thế là lại buông tất cả và lướt lướt.

Một lý do nữa khiến việc ra quyết định ở thời đại bây giờ trở nên khó khăn, đó là sự xâm lấn của yếu tố công nghệ vào cuộc sống. Một trong những thứ tư bản làm cực tốt là nó xóa mờ đi tất cả ranh giới, và khiến mọi thứ cứ trộn lẫn vào nhau thành 1 đống hổ lốn rất phức tạp. Trước kia, khi hết thời gian công sở, người ta được về nhà và nghỉ ngơi, thì bây giờ luôn có những sự pha trộn kiểu vừa trông con vừa trả lời tin nhắn của sếp lúc 8 rưỡi tối, hay vừa ăn trưa vừa đọc 1 cái email của khách hàng. Dù biết là sai sai, nhưng vẫn cứ bị cuốn theo. Dù biết là không nên, nhưng lại không thể dừng được. Luôn có một sự mâu thuẫn với chính mình trong từng lựa chọn, từng hành động nhỏ một.

Giữa những rối ren ấy, hiện sinh nổi lên như một cứu cánh, với những ý tưởng có thể nói là đơn giản đến bất ngờ, nhưng lại cực kỳ có sức nặng và cuốn hút.

_ Đầu tiên, hiện sinh khẳng định lại, một cách quả quyết và chắc chắn, là chúng ta có toàn quyền lựa chọn - có tự do tuyệt đối trong từng lựa chọn của mình. Tính chủ động này có thể ví như chiếc phao cứu sinh, mà chỉ cần được nghe thôi cũng đã thấy yên lòng hơn rất nhiều rồi.

_ Tiếp đến, hiện sinh giúp ta thừa nhận rằng: thực ra chẳng có quyết định/lựa chọn nào là đúng. Vậy nên thay vì hoang mang, ta hãy thoải mái hơn khi lựa chọn, vì chính việc ta thực hiện 1 lựa chọn/1 hành động mới là điều quan trọng, và nó sẽ quyết định ta là ai.

_ Và cuối cùng, chính vì chẳng có lựa chọn nào là đúng hay sai, nên nó cởi bỏ được cho chúng ta khỏi áp lực xã hội và cộng đồng. Từ đó, ta có thể thoải mái hơn mà đưa ra lựa chọn cho chính mình, dù lựa chọn đó có khác biệt đến đâu đi chăng nữa.

Hiện sinh đã từng rất nổi sau thế chiến thứ 2, khi con người cực kỳ hoang mang về tương lai, với vũ khí hạt nhân có thể kết thúc mọi thứ bất cứ lúc nào, trong khi dư chấn của sự tàn ác chiến tranh vẫn còn đè nặng. Việc nhấn mạnh vào hiện tại, và nhắc mọi người nhớ rằng họ có quyền tự do tuyệt đối để lựa chọn, và chỉ có lựa chọn của họ trong từng giây từng phút mới là quan trọng (vì nó sẽ quyết định họ là ai), đã thu hút hàng vạn người đến nghe những bài nói của Jean-Paul Sartre hay Simone de Beauvoir.

Và có lẽ cũng vì thế mà nó khá là thu hút, trong thời đại VUCA đầy hoang mang, biến động và chiến tranh ngày nay. 

Nếu bạn cảm thấy những bài viết này có giá trị, mình sẽ rất trân trọng nếu bạn có thể ủng hộ mình tại: