Các nghi thức phụng vụ chung (thánh lễ), hay còn gọi là các buổi cử hành phụng vụ, là mục đích chính của các nhà thờ Chính Thống giáo. Hằng ngày, Giáo hội Chính Thống cử hành các buổi phụng vụ vào buổi tối, buổi sáng và ban ngày. Mỗi buổi lại bao gồm ba phần chính, tạo thành một vòng tuần hoàn phụng vụ hàng ngày:
Buổi tối: gồm Giờ thứ 9, Kinh chiều (Vesper) và Kinh tối (Compline).
Buổi sáng: gồm Kinh Vọng/Kinh Khuya/Canh Thức? Kinh Giữa Đêm (Midnight Office), Kinh sáng (Matins) và Giờ thứ nhất.
Ban ngày: gồm Giờ thứ 3, Giờ thứ 6 và Phụng vụ Thánh (Divine Liturgy).
Như vậy, toàn bộ chu kỳ phụng vụ trong ngày gồm chín nghi thức.
Nguồn gốc và ý nghĩa của các giờ kinh
Phụng vụ Chính Thống giáo kế thừa nhiều yếu tố từ truyền thống phụng vụ Cựu Ước. Chẳng hạn, trong lịch phụng vụ, một ngày mới không bắt đầu vào lúc nửa đêm mà vào 6 giờ tối hôm trước, vì thế Kinh chiều là giờ kinh mở đầu cho ngày mới.
Kinh chiều tưởng nhớ những sự kiện quan trọng trong Kinh Thánh Cựu Ước: sự sáng tạo của Thiên Chúa, sự sa ngã của tổ tiên loài người, luật pháp Moshe và vai trò của các ngôn sứ. Đây cũng là thời điểm tín hữu dâng lời tạ ơn Chúa vì một ngày đã qua.
Kinh tối (Compline) là lời cầu nguyện chung trước khi ngủ, nhắc nhớ việc Chúa Ki-tô xuống ngục tổ tông và giải thoát những người công chính khỏi quyền lực ma quỷ.
Kinh Vọng cử hành vào lúc nửa đêm, mang ý nghĩa chuẩn bị tâm hồn cho Ngày Quang Lâm của Chúa và ngày phán xét cuối cùng.
Trước lúc bình minh, cộng đoàn cử hành Kinh sáng (Matins)—một trong những giờ kinh dài nhất, tưởng nhớ cuộc đời trần thế của Chúa Ki-tô và chứa đựng nhiều lời kinh thống hối cũng như lời ca ngợi.
Giờ thứ nhất (khoảng 7 giờ sáng) nhắc đến sự kiện Chúa Jesus bị điệu đến trước thượng tế Kaifa để xét xử.
Giờ thứ ba (9 giờ sáng) nhớ đến biến cố Chúa Thánh Thần hiện xuống trên các tông đồ tại phòng Tiệc Ly và phiên tòa của tổng trấn Philatos, nơi Chúa Jesus bị kết án tử hình.
Giờ thứ sáu (12 giờ trưa) là thời điểm Chúa bị đóng đinh trên thập giá.
Giờ thứ chín (3 giờ chiều) là lúc Chúa trút hơi thở cuối cùng trên thập giá.
Trung tâm của đời sống phụng vụ: Phụng vụ Thánh
Cao điểm của chu kỳ phụng vụ hàng ngày chính là Phụng vụ Thánh (Divine Liturgy). Khác với các giờ kinh khác chỉ mang tính tưởng niệm, Thánh Lễ là thời điểm tín hữu thực sự hiệp thông với Chúa Ki-tô qua Nhiệm tích Thánh Thể, được chính Ngài thiết lập trong Bữa Tiệc Ly. Theo luật phụng vụ, Thánh Lễ phải được cử hành vào khoảng giữa Giờ thứ sáu và Giờ thứ chín, tức trước buổi trưa, do đó đôi khi còn được gọi là Obednya (bữa trưa thiêng liêng).
Những thay đổi trong thực hành phụng vụ hiện nay
Theo thực tế mục vụ ngày nay, một số quy định trong luật phụng vụ đã có những thay đổi nhất định:
Kinh tối (Compline) thường chỉ được cử hành trong Mùa Chay, còn Kinh Vọng (Midnight Office) chỉ đọc một lần trong năm vào đêm Vọng Phục Sinh.
Kinh nguyện Giờ chín hiếm khi được cử hành riêng lẻ mà thường được kết hợp vào Phụng vụ Thánh hoặc các giờ kinh khác.
Trong thực tế, sáu giờ kinh chính (Kinh chiều, Kinh sáng, Giờ 1, 3, 6, 9) được gom lại thành hai nhóm:
Buổi tối: gồm Kinh chiều, Kinh sáng và Giờ thứ nhất. Vào đêm trước Chúa Nhật và các đại lễ, những giờ kinh này kết hợp thành một nghi thức long trọng gọi là Vọng Giai Dạ (Vigil Service), kéo dài từ 2 - 4 giờ trong các nhà thờ giáo xứ và có thể lên đến 3-6 giờ trong các tu viện.
Buổi sáng: gồm Giờ thứ 3, Giờ thứ 6 và Phụng vụ. Tại các nhà thờ lớn, vào Chúa Nhật và các lễ trọng có thể có hai Phụng vụ—một vào sớm mai và một vào giữa buổi sáng.
Vào những ngày không có Phụng vụ (ví dụ, Thứ Sáu Tuần Thánh), thay vào đó sẽ có một nghi thức đặc biệt gọi là Izobrazítelnaya (Biểu trưng Phụng vụ)—một nghi thức tóm lược một số bài thánh ca trong Phụng vụ nhưng không phải là một buổi phụng vụ độc lập.
Các nghi thức phụng vụ khác
Ngoài các giờ kinh và Phụng vụ, còn có nhiều nghi thức phụng vụ khác phục vụ đời sống tâm linh của tín hữu:
Các Nhiệm tích: Rửa tội, Hôn phối, Xức dầu bệnh nhân, v.v.
Các nghi thức phụng vụ đặc biệt (treby): Lễ cầu an (moleben), lễ an táng, lễ cầu siêu (panikhida), v.v.
Các giờ cầu nguyện chung: Đọc kinh sáng, kinh tối, kinh chuẩn bị rước lễ (Quy tắc Thánh Thể).
Dù các nghi thức này thường được cử hành trong nhà thờ bởi các giáo sĩ, tín hữu vẫn tham gia cách sống động qua việc cầu nguyện và hát thánh ca, cùng nhau xây dựng đời sống cộng đoàn theo tinh thần phụng vụ Chính Thống giáo./.
Lịch sử tôn giáo và tư tưởng