Từ cuộc chiến tranh Iran, các nước Ả Rập Vùng Vịnh giờ phải ngẫm về lựa chọn có thể là sai lầm của họ

Khi Donald Trump được hỏi về việc các nước Ả Rập Vùng Vịnh thuộc khối GCC (Tổ chức Hợp tác Vùng Vịnh - Gulf Cooperation Council) đang phải gánh hậu quả từ cuộc chiến tranh Iran do ông ta và người bạn Benjamin Netanyahu của Israel gây ra, Trump tỏ ra ngạc nhiên, rồi lại thờ ơ, và đánh lạc hướng rằng "Hoa Kỳ và Israel đang chiến thắng". Hành động này khiến các quan chức của các xứ Ả Rập Vùng Vịnh này đã vô cùng tức giận. Với họ, họ cho rằng Trump đã lừa dối họ và biến họ thành những tấm khiến đỡ đạn, trong khi Trump cùng Netanyahu không buồn đề cập tới phối hợp với các nước GCC này, khiến họ phải trả giá từ cuộc chiến mà Trump gây ra.

Thật nực cười để nghĩ rằng trước khi Chiến tranh Iran xảy ra, thì chính các nước GCC mới là những quốc gia ủng hộ Donald Trump mạnh nhất. Trên thực tế, các nước GCC đã sử dụng các Tổ chức vận động hành lang để ủng hộ Trump và những người thuộc Đảng Cộng Hòa, không chỉ một mà là đến hai lần, để giúp Trump chiếm ghế Tổng thống như bây giờ. Chính Tổng thống tương lai của UAE thời điểm đó, Mohamed Bin Zayed Al-Nahyan, còn công khai nói người tiền nhiệm Barack Obama "không đáng tin cậy" cách đây năm 2016, và phần lớn đã ăn mừng khi Trump thắng cử. Chẳng ngạc nhiên khi ngay sau đó, Trump đã ký một loạt thỏa thuận vũ khí béo bở với các nước GCC, nhất là với Ả Rập Saudi, rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran, và thậm chí coi Iran là một nhà nước khủng bố. Để chứng minh điều đó, Trump còn được đón tiếp như là một vị thượng khách xuất chúng bởi cả sáu quốc gia thuộc khối GCC, theo cách xa hoa nhất có thể.

Không chỉ có thể, các quan chức chính quyền Trump thường cũng có quan hệ thân mật với các nước GCC, chẳng hạn như Jared Kushner, con rể của Trump. Các phương tiện truyền thông bảo thủ ở Hoa Kỳ, vốn thân Trump như Fox News, có sự tài trợ lớn về tài chính từ các nước GCC. Nó cho thấy mạng lưới liên kết này là rất lớn.

Các nước GCC có một đặc điểm chung: họ chung nền văn hóa Ả Rập-Bedouin du mục, quản trị bởi các nhà nước quân chủ, giàu dầu mỏ, và đều ghét Iran tới mức họ phản đối các thỏa thuận hạt nhân do Obama từng đứng ra giải quyết (dù cho luận điệu có phần thay đổi trong thời kỳ Trump 2.0), dù cho mức độ tùy thuộc theo các quốc gia này thế nào. Oman thì vốn trung lập nên giữ quan hệ tốt với Iran, dù cho Oman cũng không ưa việc Iran đe dọa các nước GCC anh em của họ. Qatar có lập trường riêng của họ nhưng cũng không hoàn toàn tách khỏi GCC. Còn bốn nước còn lại (Ả Rập Saudi, Bahrain, UAE và Kuwait) thì cực kỳ thân thiết với nhau như anh em một nhà. Sự gắn bó mật thiết này khiến họ cực kỳ vui vẻ khi Donald Trump đắc cử Tổng thống lần đầu tiên vào năm 2016, và sau khi Trump trở lại Nhà Trắng năm 2024.

Nhưng các nước GCC đã mắc phải sai lầm quan trọng. Vì quá cả tin vào những lời nói suông của Đảng Cộng Hòa và Trump, mà họ đã bỏ qua bản tính nguy hiểm nhất của Trump: ông ta chỉ nhìn thế giới theo cách của một con buôn làm giao dịch, chứ không phải là mạng lưới phức tạp và chồng chéo lên nhau của nó. Đây là điều rất đáng bàn bởi giới lãnh đạo GCC, từ Thái tử Mohammed Bin Salman, cho đến Chỉ huy tối cao (Emir) Nhà nước Qatar, Tamim Bin Hamad Al-Thani, vốn cũng rất nổi tiếng với cách làm chính trị kiểu con buôn, đã không nhìn ra Trump là một con người như thế. Cho tới trước khi chiến tranh với Iran xảy ra, các nước GCC vẫn rất tự tin rằng họ có thể gây ảnh hưởng buộc Trump phải nghe theo họ, chẳng hạn như tạm tránh chiến tranh với Iran trong một thời gian nhất định trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.

Cái giá phải trả của sự thiếu sáng suốt của giới lãnh đạo từ Riyadh tới Abu Dhabi là giờ đây, họ lại phải chịu cảnh tấn công từ Iran trong khi Trump bỏ mặc họ phải trả giá. Mặc kệ cho Masoud Pezeshkian nói lời xin lỗi, thì IRGC và giới tôn giáo cực đoan của Iran cũng không lắng nghe, vì họ mới là người nắm quyền lực thực tế. Trong luận điệu của IRGC và giới giáo sĩ Hồi giáo ở Tehran, GCC phải chịu trách nhiệm không kém gì Israel và Hoa Kỳ, nên mọi mục tiêu, kể cả đó là Dubai, Abu Dhabi, Doha, Jeddah, Riyadh hay Manama, đều là hợp pháp với Iran. Và nó là đủ để các nước GCC đã và đang nổi giận vì hành động của Trump, dù cho họ cũng công khai chỉ trích Iran dữ dội.

Chả thế mà các nước GCC đã khiến Trump bị một cú tát khi từ chối bất kỳ lời đề nghị tham chiến chống Iran nào mà Trump đã đề nghị. Giới hoạch định Vùng Vịnh, bao gồm những chuyên gia phân tích như Abdulrahman Al-Marri và Sulaiman Al-Obaidly, cũng bắt đầu công khai cáo buộc Trump gây bất ổn, dù cho họ cũng không ngần ngại chỉ đích danh Iran là thủ phạm của không biết bao nhiêu những tội ác trong khu vực. Các nước GCC giờ đây đang phải bắt đầu tìm cách giải quyết tận gốc cuộc khủng hoảng mà họ đang bị lôi vào bởi Trump và Netanyahu.

Nhưng liệu các lãnh đạo thuộc các nước GCC có tỉnh ra không lại là một dấu hỏi không rõ ràng. Sự ủng hộ và trói buộc trong hệ thống của Đảng Cộng Hòa mà các nước GCC đã đầu tư vào là không dễ gì từ bỏ được. Ngoài ra, họ nghi kỵ những người thuộc Đảng Dân Chủ vì cái mà họ coi là "khoan dung với Iran" quá đà. Nhưng nếu thiệt hại mà càng ngày càng lên cao cho các xứ Ả Rập Vùng Vịnh kia, thì có lẽ, họ sẽ phải ngẫm ra một bài học chua chát về sự ủng hộ đầy lệch lạc của họ dành cho Trump và phe Cộng Hòa.