Trần tuổi lái xe

Gần đây đọc tin vụ tai nạn bảy người chết hôm mùng hai Tết nói tài xế là nữ 61 tuổi, tôi thấy lạ là sao nạn nhân đã cứng tuổi như vậy rồi mà còn lái xe.

Tôi tra cứu luật trật tự an toàn giao thông đường bộ, thì hoá ra chỉ có một giới hạn trên liên quan đến tuổi. Điều 59 quy định duy nhất “tuổi tối đa của người lái xe ô tô chở người (kể cả xe buýt) trên 29 chỗ (không kể chỗ của người lái xe), xe ô tô chở người giường nằm là đủ 57 tuổi đối với nam, đủ 55 tuổi đối với nữ”. Còn xe dưới 10 chỗ, như chiếc nằm dưới mương ở Nam Định, thì tài xế có thể trăm tuổi theo cả nghĩa bóng lẫn nghĩa đen.

Có thể thấy bất cập ở đây. Xem video thấy chiếc xe lao nhanh hơn hẳn so với giao thông xung quanh, nhiều độc giả đoán rằng đã có sự nhầm lẫn giữa chân ga với chân phanh. Điều này khá có cơ sở, xét đến việc các nữ tài xế thường mắc lỗi này, nhất là khi lại đi thêm giày cao gót vào nữa. Trên xe máy thì danh tiếng của các “Ninja Lead” với áo che nắng phủ từ đầu đến chân cùng những pha xử lý hết hồn người khác là không phải bàn cãi. Nói chung, phụ nữ điều khiển các phương tiện kém hơn nam giới.

Mặt khác, tốc độ phản ứng của một người luôn giảm xuống khi tuổi tác tăng lên. Đã có nhiều nghiên cứu trên thế giới về vấn đề này, với các kết quả dao động khá nhiều, từ mức 6‰ mỗi 10 năm tuổi cho đến 1% mỗi 1 năm tuổi. Nhưng có thể nhận ra, không có bất cứ nghiên cứu nào cho thấy tốc độ phản ứng trước các tình huống giữ nguyên hoặc tăng lên cùng với tuổi tác. Mà đây là một yếu tố quan trọng trong điều khiển phương tiện giao thông. Đôi khi, việc có phản ứng thích hợp nhanh một tích tắc có thể giúp tránh một va chạm, và do đó tránh hậu quả nặng nề như ở Nam Định.

Xét qua những yếu tố như vậy, thì việc tài xế nữ 61 tuổi cầm lái là điều đáng trách. Hiện nay xe dịch vụ rất phổ biến, tại sao không thuê người ta lái cho, còn mình thì tha hồ ngắm phong cảnh hoặc nói chuyện với gia đình, thay vì phải căng mắt căng tai căng đầu lên mà nắm vô lăng? Vừa tạo công ăn việc làm cho những người trẻ, góp phần tăng trưởng kinh tế cho xã hội, vừa tạo cơ hội thư giãn cho bản thân và thậm chí là uống rượu bia ngày Tết.

Nói xa hơn nữa, tại sao phải mua xe để tự lái làm gì? Nhiều người hiện nay đi thì ít, nhưng nhất quyết phải mua được cái oto để “bằng chị bằng em” (và góp phần tích cực vào ùn tắc giao thông tại đô thị). Xét đến bài toán kinh tế: một chiếc oto giá trung bình khoảng một tỷ. Một chuyến về quê hoặc đi đâu đó, thuê tài xế trung bình 2 triệu. Vậy tính ra, phải đi 500 chuyến như vậy mới bằng được mua một cái xe. Chưa kể đến, trong thời gian chờ đi đủ 500 chuyến đường dài ấy, ta vẫn có hàng trăm triệu đồng chưa dùng đến trong túi, có thể đầu tư sinh lời. Bỏ qua món lợi như vậy và đồng thời rước vào nguy cơ tai nạn như vụ 9 người mới đây, là điều rất phi logic.

Tất nhiên, lập luận như trên chủ yếu thuyết phục người chưa mua hoặc chuẩn bị mua xe; với những ai đã có oto rồi, họ rất khó vượt qua thiên kiến nhận thức về ngụy biện chi phí chìm để dũng cảm bán xe đi. Lúc này, một quy định từ chính phủ về trần tuổi lái xe sẽ có hiệu quả. Còn trong lúc chờ chính sách ban ra, mà công nghệ AI tự lái thì chắc phải 10-20 năm nữa mới đến Việt Nam, thì biện pháp tốt nhất dành cho tất cả những người đi oto là thắt dây an toàn, kể cả khi ngồi ghế sau.

Có như vậy thì những tai nạn như ở Nam Định chắc chắn cũng sẽ bớt thương tâm.