"Toxic Productivity" - Khi sống kỷ luật trở thành áp lực phải luôn bận rộn

TikTok đang có rất nhiều nội dung truyền cảm hứng về học tập, làm việc và phát triển bản thân. Tuy nhiên, khi những video về năng suất xuất hiện quá dày đặc, người xem đôi khi dễ cảm thấy áp lực phải luôn bận rộn và tiến bộ mỗi ngày. Vì vậy, “toxic productivity” là một chủ đề đáng được nhìn nhận để chúng ta biết cách cân bằng giữa nỗ lực, nghỉ ngơi và chăm sóc bản thân. 

“Toxic productivity” có thể hiểu là trạng thái con người bị ám ảnh bởi việc phải luôn làm việc, học tập, cải thiện bản thân hoặc tạo ra kết quả. Điểm nguy hiểm của nó nằm ở chỗ: năng suất vốn là điều tích cực, nhưng khi bị đẩy quá xa, nó biến thành cảm giác tội lỗi mỗi khi nghỉ ngơi. 

Trên TikTok, toxic productivity thường xuất hiện dưới dạng những video như: “5AM morning routine”, “một ngày làm việc 16 tiếng”, “ngủ ít nhưng vẫn thành công”, “nếu bạn còn nghỉ ngơi là bạn đang thua người khác”. Ban đầu, những nội dung này có thể truyền cảm hứng. Nhưng khi lặp lại quá nhiều, chúng dễ tạo ra một thông điệp ngầm: giá trị của một người được đo bằng mức độ bận rộn và năng suất của họ. 

TikTok là nền tảng ưu tiên nội dung ngắn, nhanh, cảm xúc mạnh và dễ gây phản ứng. Vì vậy, toxic productivity không chỉ lan truyền vì người xem thích nó. Nó còn lan truyền vì loại nội dung này có nhiều yếu tố “hợp thuật toán”: hook mạnh, hình ảnh đẹp, nhịp dựng nhanh, thông điệp gây áp lực và dễ khiến người xem so sánh bản thân. 

Không ít video productivity trên TikTok được quay rất đẹp: bàn học gọn gàng, ánh sáng ấm, cà phê, laptop, planner, checklist, nhạc nhẹ. Chính phần hình ảnh đẹp khiến thông điệp trở nên dễ tiếp nhận hơn. 

TikTok khiến người xem tiếp xúc liên tục với hình ảnh người khác học giỏi hơn, làm nhiều hơn, kiếm tiền sớm hơn, có cuộc sống lành mạnh hơn hoặc sống có vẻ kỷ luật hơn. Khi việc so sánh diễn ra hằng ngày, người xem dễ cảm thấy mình luôn tụt lại và trở nên nhỏ bé trước thế giới.

Nghỉ ngơi vốn là nhu cầu bình thường. Nhưng những video “năng suất” khiến người xem cảm thấy nghỉ ngơi là dấu hiệu của buông thả. Một buổi tối không học, một ngày không làm việc, một cuối tuần không “phát triển bản thân” cũng có thể khiến họ cảm thấy thời gian trôi qua vô nghĩa.

Đây là điểm rất đáng lo, vì nếu nghỉ ngơi bị xem là sai trái, con người sẽ khó phục hồi năng lượng. Khi không được phục hồi, năng suất thật sự cũng giảm dần.

Trung bình một video TikTok chỉ dài 30–60 giây nhưng gói gọn cả câu chuyện thành công: từ một người bình thường trở thành freelancer thu nhập cao, chủ shop, nhà sáng tạo nội dung, sinh viên điểm cao hoặc nhân viên xuất sắc.

Thực chất là hành trình thật thường dài và khó khăn hơn và chưa đưa ra những góc khuất đằng sau. Khi người xem chỉ thấy bản tóm tắt hào nhoáng, họ dễ nghĩ rằng mình thất bại vì không đạt được kết quả tương tự trong thời gian ngắn.

Một nội dung tích cực không nên khiến người xem chán nản bản thân vì họ chưa đủ giỏi. Nó nên khiến họ tin rằng mình có thể bắt đầu từ những bước nhỏ, phát triển đều đặn và vẫn xứng đáng được nghỉ ngơi trên hành trình đó.