Khuya hôm qua mình có nhận được một câu hỏi của một người bạn hay đọc các bài viết luận của mình. Chủ đề xoay quanh tấm bằng đại học và định hướng sự nghiệp của một người không có bằng cấp sẽ như thế nào.
Mình đã tự vấn và giải quyết xong câu hỏi này cách đây vài năm, nên hi vọng bài này có thể một phần giúp ích được cho những ai đang có hoàn cảnh hoặc khủng hoảng về vấn đề tương tự.
---
Đầu tiên, bạn cần phải ghi nhận và thỏa hiệp với các cảm xúc tâm lý của mình. Nó có thể là mặc cảm, bất an, tự ti, sợ hãi.. Vì nhiều nguyên nhân, nhưng đa phần nó đến từ sự so sánh mình với người khác, và sự sợ hãi nếu lỡ làm cho ai đó thất vọng khi biết về những mặt yếu kém của mình.
Trước tiên, bạn cần phải hiểu rõ điều này, nếu không thì có đọc tiếp cũng không giúp ích được gì cho bạn. Đó là "Những gì người khác nghĩ về mình không quan trọng bằng việc bạn nghĩ gì về mình". Việc bạn làm gì không quan trọng bằng việc bạn dành bao nhiêu sự tập trung và kiên trì cho nó.
Đơn cử như mình cũng là một người không lựa chọn con đường bằng cấp Đại học. Nhưng điều đó không thể ngăn cản được mình tiếp cận với các kiến thức, trí thức và văn hóa văn minh của Nhân loại ở dạng cao cấp. Mình có thể làm việc ở một tòa soạn báo chí của Sài Gòn hoặc Đà Nẵng về công tác nghiên cứu học thuật, hoặc viết lách nếu một ngày mình không làm về cà phê nữa.
Mình cũng có thể gặp gỡ các Giáo sư và các Nhà giáo dục khi cần để học hỏi hoặc giải đáp thắc mắc. Mình viết ra đây không phải để khoe khoang hay tự mãn, nhưng là để bạn hiểu. Đừng tự giới hạn mình vào một phạm trù nào đó mà bạn cảm thấy nó không xứng đáng. Bạn hoàn toàn có thể cải biến chất lượng sống của mình nếu đủ nghiêm túc và kiên trì.
Bạn muốn là một tay họa sĩ thiết kế nhưng không có bằng cấp? Hoàn toàn có thể được. Bạn muốn là một nhà văn nhưng không có bằng cấp ? Hoàn toàn có thể được. Bạn muốn là một lập trình viên nhưng không có bằng cấp? Hoàn toàn có thể được. Đều này phụ thuộc vào khả năng tự học, và độ chịu khó tìm tòi kiến thức của mình để đáp ứng cho các nhu cầu vào vị trí ứng tuyển.
Vì ngày nay các kiến thức có đầy rẫy trên mạng xã hội và miễn phí. Nhưng cũng sẽ có một số nâng cao cần phải trả phí để học. Nên việc ưu tiền cần làm chính là ổn định tài chính trước, có thể là trái với công việc mình muốn, có thể là bạn sẽ phải bán mình cho tư bản một thời gian để giải quyết các nhu cầu cơ bản của mình. Tuy nhiên bạn cần nhớ rằng, nó sẽ không diễn ra mãi và chỉ đợi cho đến khi bạn đủ tiềm lực tài chính, bạn hoàn toàn có thể bức ra để tiếp tục theo đuổi con đường mà mình muốn trở thành.
Ngoài cần trao dồi kỹ năng chuyên môn, bạn cũng cần phải trao dồi thêm ít nhất 2 bộ môn quan trọng nữa. Đó là Triết học và Hùng biện. Bạn cần triết học để tăng chỉ số EQ của mình, để bạn có thể nhận định và phân biệt điều phải trái đúng sai một cách nhân văn và chính xác. Bạn cần có tài hùng biện vì khả năng ngoại giao của bạn sẽ góp phần không nhỏ cho sự thành công trong công việc. Bạn cần nhớ rằng.
Mình khiêm nhường chứ không luồn cúi.
Mình tự tin chứ không tự mãn.
Mình có trách nhiệm chứ không để bị lợi dụng.
Mình chưa biết chứ không phải sẽ không làm được.
Còn rất nhiều điều quan trọng nữa, Triết học và Hùng biện sẽ giúp bạn làm tốt những điều ấy. Tuy vậy, nghiêm túc mà nói thì vẫn còn rất nhiều ngành nghề đặc thù cần có bằng cấp. Như Công an, Bác sĩ, Giáo viên, Luật sư...
Nhưng đó là phạm trù của câu hỏi nhân sinh quan khác,
"Đâu là những điều bạn cần và đâu là những điều bạn muốn? "
Hẹn bạn câu hỏi này ở kỳ khác nhé.
Mai Văn Liêm