Tinh ăn mù làm và sự gia trưởng của đàn ông Việt Nam

Hi vọng bài viết này góp phần tăng tỷ lệ sinh cho Việt Nam. Nghe có vẻ hơi to tát, nhưng tôi thật sự nghĩ một trong những kỹ năng quan trọng nhất của đàn ông hiện đại không phải là đầu tư chứng khoán, tập gym sáu múi hay phân tích chiến thuật bóng đá, mà là biết làm việc nhà, đặc biệt là rửa bát.

Xã hội hiện đại có một hiện tượng khá thú vị: nhiều người đàn ông rất sành ăn, nhưng lại không biết nấu ăn. Họ có thể phân biệt quán nào “đúng vị”, món nào “mất chất”, thịt chỗ này mềm hơn chỗ kia, nhưng khi bước vào bếp thì bắt đầu nhìn chai nước mắm với ánh mắt đầy hoang mang. Một số người có tiêu chuẩn Michelin với đồ ăn, nhưng kỹ năng sinh tồn trong bếp dừng ở mức úp mì, mà đôi khi còn quên bỏ gói rau.

Thật ra, điều này cũng không hoàn toàn là lỗi cá nhân. Nhiều người đàn ông Việt Nam lớn lên trong mô hình gia đình truyền thống, nơi đàn ông đi làm còn phụ nữ lo nội trợ. Bố tôi, ông tôi và rất nhiều người thuộc thế hệ trước gần như không động tay vào việc nhà. Chuyện phụ nữ nấu cơm, rửa bát, chăm con được xem là điều tự nhiên đến mức chẳng ai đặt câu hỏi.

Ngày xưa, mô hình ấy vẫn còn vận hành được vì cuộc sống khác bây giờ. Gia đình nhiều thế hệ sống gần nhau, chi phí sống thấp hơn, phụ nữ cũng ít chịu áp lực công việc như hiện tại. Nhưng xã hội hiện đại đã thay đổi rất nhiều trong khi tư duy của không ít người vẫn đứng yên ở phiên bản cũ.

Bây giờ, cả hai đều đi làm, đều chịu áp lực tài chính, deadline, công việc và đủ thứ mệt mỏi khác. Nhưng khi trở về nhà, nhiều phụ nữ lại bước vào “ca làm thứ hai” với cơm nước, dọn dẹp và chăm con, trong khi người đàn ông chuyển sang vai trò chuyên gia đánh giá chất lượng bữa ăn. “Canh hơi mặn.” “Thịt hơi dai.” “Hôm nay nấu không ngon như mẹ anh.” Nghe thì nhỏ thôi, nhưng nếu lặp đi lặp lại mỗi ngày, nó trở thành một dạng áp lực rất âm thầm.

Người ta thường nói phụ nữ hiện đại có tiêu chuẩn cao nên khó lấy chồng. Nhưng tôi nghĩ đàn ông hiện đại cũng đang phải thích nghi với một mô hình gia đình hoàn toàn mới. Tỷ lệ sinh của Việt Nam đang giảm xuống khoảng 1.9, trong khi tình trạng mất cân bằng giới tính khiến số lượng đàn ông dư ra ngày càng nhiều. Điều đó đồng nghĩa phụ nữ ngày càng có nhiều lựa chọn hơn trong hôn nhân.

Trong bối cảnh ấy, một người đàn ông biết chia sẻ việc nhà đôi khi hấp dẫn hơn nhiều so với một người chỉ biết kiếm tiền nhưng coi chuyện nội trợ là trách nhiệm mặc định của vợ. Nói cách khác, xã hội hiện đại không còn là thời chỉ cần hoàn thành vai trò “trụ cột tài chính” là xong nhiệm vụ gia đình.

Tôi từng xem một bộ phim Hàn Quốc và khá ấn tượng với cách bộ phim mô tả áp lực vô hình đặt lên phụ nữ sau hôn nhân. Có cảnh người phụ nữ được dặn rằng lấy chồng rồi thì phải ưu tiên gia đình chồng trước. Có cảnh mẹ chồng tỏ ra khó chịu khi thấy con trai mình làm việc nhà. Những điều ấy không phải kiểu bi kịch lớn lao ngay lập tức, mà là những áp lực nhỏ tích tụ từng ngày.

Chính sự tích tụ đó khiến nhiều người dần cảm thấy hôn nhân giống như nhận thêm trách nhiệm hơn là xây dựng một cuộc sống chung. Và rồi xã hội lại thắc mắc: “Tại sao người trẻ ngại kết hôn?” “Tại sao phụ nữ không muốn sinh con?” Trong khi nhiều người nhìn vào hôn nhân và thấy phía trước là thêm việc, thêm áp lực và ít sự chia sẻ.

Tất nhiên, tỷ lệ sinh thấp không chỉ đến từ chuyện việc nhà. Giá bất động sản, áp lực kinh tế, công việc và chi phí nuôi con đều là những vấn đề rất lớn. Nhưng có những thứ cá nhân rất khó thay đổi, còn cách một người đối xử với bạn đời thì lại hoàn toàn nằm trong khả năng của họ.

Có lẽ đàn ông hiện đại không cần phải trở thành đầu bếp chuyên nghiệp. Nhưng ít nhất, việc biết nấu một bữa cơm, rửa một cái bát hay chủ động chia sẻ việc nhà không nên được xem là “giúp vợ”, mà đơn giản là trách nhiệm bình thường của một người trưởng thành sống trong gia đình. Bởi cuối cùng, điều khiến một cuộc hôn nhân dễ thở đôi khi không nằm ở những lời nói lớn lao, mà chỉ đơn giản là một câu: “Để anh rửa bát cho.” Nếu bạn thích những bài viết của tôi, bạn có thể đọc thêm tại blog.