Thuyết phục người học "học"

Đợt này tôi dạy môn Kỹ năng học bậc Đại học cho sinh viên đến phần cách sử dụng AI theo tiêu chuẩn học thuật. Trong quá trình chuẩn bị bài giảng, tôi nhận ra điều quan trọng nhất không phải là kiến thức, cũng không phải kỹ năng, mà là thái độ của sinh viên khi sử dụng AI.

Cả trường học và giáo viên đều hiểu rằng sinh viên bắt buộc phải học cùng AI trong hiện tại và làm việc, hợp tác cùng AI trong tương lai. Nhưng làm sao để sinh viên dùng AI để học chứ không phải dùng AI để né tránh việc học? Làm sao để các em làm chủ được công nghệ này chứ không phải bị nó làm chủ?

AI vừa thông minh, vừa miễn phí lại tiện lợi, sẵn sàng cung cấp đáp án ngay lập tức cho mọi loại bài tập 24/7 (dù đáp án có lúc sai sót). Không cần đau đầu suy nghĩ dù chỉ một chút. Thực sự quá hấp dẫn, quá cám dỗ. Bảo các em đừng dựa dẫm vào nó, đừng phụ thuộc vào nó thực sự rất khó, nó tiện tới vậy cơ mà. Ai mà chẳng muốn dựa vào nó?

Trước khi dạy sinh viên cách dùng đúng, tôi chọn trò chuyện với các em, cho các em trả lời khảo sát về cách bản thân đang dùng AI, từ đó dẫn dắt tới câu chuyện tại sao chúng ta phải dùng nó mà không được dựa vào nó. Một số luận điểm chính của tôi khi trò chuyện với sinh viên là:

Thứ nhất, AI hấp dẫn với các em bởi vì sử dụng nó quá dễ, copy cái đề bài vào là ngay lập tức có đáp án, không mất công suy nghĩ dù chỉ một chút. Nhưng các em cần hiểu không phải cái gì dễ cũng là tốt, đặc biệt việc học hành tập luyện bất cứ thứ gì trên đời này không bao giờ nên là chuyện dễ dàng.

Về bản chất, học là bước từ vùng "tôi đã biết, đã tự làm được" ra "vùng tôi chưa biết và chưa từng làm". Hành trình ấy đi kèm cảm giác "tôi chưa biết, tôi chưa giỏi, tôi còn kém lắm" và vô số lần thử sai, vấp ngã để rút ra bài học và kinh nghiệm, biến cái mới thành cái không còn mới, thành cái của mình.

Nếu để AI cho mình đáp án để khỏi phải tư duy, khỏi phải suy nghĩ, khỏi phải thực hành, các em đang chọn đường tắt, bỏ qua mọi vất vả trên hành trình học để vẫn đến đích, nhưng bản thân gần như chẳng thu lượm được gì, không hề trưởng thành hơn so với lúc xuất phát.

Giống như một người muốn tập cho cơ bắp chắc khoẻ nhưng không muốn trải qua đau đớn của các cơ khi phải vận động, các em chọn bỏ qua quá trình quan trọng nhất giúp mình đạt được cái mình cần, chỉ vì nó khó chịu. Khó chịu thì không làm, ước gì cuộc sống có thể đơn giản như thế. Nhưng đáng tiếc là rất nhiều thứ tốt đẹp trên đời đòi hỏi chúng ta bỏ mồ hôi công sức ra thì mới đạt được, ít nhất là theo một cách bền vững.

Một vấn đề nữa là việc lạm dụng AI lâu ngày dễ tạo cho các em một ảo giác rằng mình biết rất nhiều, rất giỏi rồi, chẳng bài tập nào làm khó được mình, mình không cần học, không cần nghe thầy cô nữa. Nhưng chỉ cần yêu cầu các em ngồi lại làm một bài thi không được phép dùng AI hay bất kỳ thiết bị điện tử nào, các em sẽ nhận ra ngay là mình không giỏi đến thế.

Giống như hình ảnh Iron Man, người có bộ giáp thật quyền năng và mạnh mẽ có thể bay hàng trăm dặm và đủ hoả lực tiêu diệt muôn vàn quái thú. Nhưng một khi bỏ bộ giáp ra, Iron Man không còn Iron thì chỉ là một người bình thường, không còn sức mạnh vô song nào, thậm chí yếu đuối và dễ bị tổn thương (so với những siêu anh hùng vũ trụ khác).

Tôi muốn các em hiểu AI thông minh và giỏi giang không có nghĩa các em là người dùng nó thì nghiễm nhiên cũng thông minh giỏi giang. Nếu để phụ thuộc vào nó tới mức khi không có nó, các em chẳng còn gì, kiến thức không, năng lực tư duy cũng không, thì rốt cục các em thông minh, giỏi giang ở đâu?

Điều mà tôi và các thầy cô khác mong muốn là các em trở thành người không chỉ có một toolset mạnh, mà còn cả một skillset đầy đủ và một mindset đúng đắn trước khi ra nghề. Khi đó, các em mới có quyền năng thực sự và có thể làm nên chuyện "lớn".

Và có chuyện buồn cười là nhiều sinh viên không hề nhận ra mỗi lần các em trò chuyện, giao nhiệm vụ, chỉnh sửa câu trả lời cho AI, nó đang âm thầm thu thập được nhiều dữ liệu để ngày càng mạnh lên và thông minh hơn. "Máy học"thì vẫn đang học hỏi liên tục từ các em, trong khi chính các em - những "người học" thì đã ngừng học từ lâu.

Tất nhiên, tôi không cáo buộc rằng tất cả sinh viên đều phụ thuộc vào AI, nhưng nhiều em có nguy cơ sẽ làm vậy nếu không được nhắc nhở và hướng dẫn rõ ràng từ đầu. Đó là lý do tại sao cần có những môn học như "Kỹ năng học" để các em được trang bị những kiến thức khoa học về việc học sao cho hiệu quả.

Đôi lúc, thú thực tôi cũng cảm thấy có chút kỳ lạ về công việc của chính mình. Tôi không chỉ dạy học, và còn phải dạy cách học, và bây giờ còn phải thuyết phục người học "học" đi nữa =))