Tấn công trên thành Vua với Tượng đắp lũy

Đọc bài viết với bàn cờ có thể tương tác trên chess.com blog tại đây.

Khái niệm Tượng đắp lũy (dịch từ thuật ngữ tiếng Ý - fianchetto, nghĩa là “phần sườn, cánh nhỏ”) nói đến việc quân Tượng được phát triển ra ngoài cánh ở các ô b2, g2, b7 và g7. Bằng cách đặt vào những ô cờ này, quân Tượng có thể giúp ích rất nhiều cho người chơi vào các mục đích khác nhau như hỗ trợ tấn công, kiểm soát trung tâm, phòng thủ hoặc gây ra nhiều rắc rối cho đối phương. Khi người chơi chọn cách nhập thành đằng sau kiểu bố trí quân như vậy, ta có được cấu trúc thành Vua với Tượng đắp lũy.

Thế nhập thành như vậy sẽ cho ra những đặc điểm riêng, cả tốt lẫn xấu, khiến cách tổ chức tấn công sẽ khác biệt so với trường hợp nhập thành thông thường hay nhập thành cánh Hậu. Để thuận tiện cho bạn đọc theo dõi, trong bài này ta sẽ xem xét đến thành của Đen bên cánh Vua, vốn xuất hiện trong nhiều khai cuộc phổ biến như Sicilia con rồng, phòng thủ Ấn Độ cổ, Grunfeld, Pirc, Modern, và nhiều biến thể khác. Những điều được viết dĩ nhiên cũng có thể áp dụng ngược lại ở bên Trắng.

Các ký hiệu được dùng đến trong bài: ! - Nước đi hay !! - Nước đi rất mạnh ? - Nước đi yếu ?? - Nước đi sai lầm nghiêm trọng (blunder) !? - Nước đi đáng cân nhắc ?! - Nước đi không chính xác + - Chiếu # - Chiếu hết

Ưu điểm đầu tiên của cấu trúc thành Vua với Tượng đắp lũy nằm ở khả năng kháng cự rất tốt trước đòn tấn công tổ chức trên đường chéo b1-h7, nhờ có thế tốt f7, g6 và h7. Trong khi với nhập thành thường, Tượng Trắng khi phát triển lên d3 (ô cờ phát triển tự nhiên) sẽ ngay lập tức kiểm soát đường chéo này. Thêm vào đó, đòn thí Tượng Greek gift (Bxh7) vốn hay sử dụng với thế nhập thành thường cũng không có cơ hội nào trước cấu trúc với Tượng đắp lũy.

Tiếp theo, cũng nhờ ba tốt xung quanh, quân Tượng đắp lũy được che chắn tương đối tốt trước khả năng bị tấn công hay thủ tiêu đi. Và ngược lại, quân Tượng này cũng đảm nhận vai trò bảo vệ những ô yếu f6 và h6 (vốn là hệ quả từ việc đẩy tốt g), và thậm chí là ô chiếu hết h8 trong trường hợp bị quân nặng (Hậu và Xe) đột nhập.

Cuối cùng, sự hiện diện của Tượng đắp lũy cũng thích hợp cho nhiều hoạt động khi mà quân tốt trên cột g đã không còn nữa. Chẳng hạn như khi đẩy tốt lên f5, Trắng đi exf5, và khi đó Đen vui vẻ ăn lại gxf5 với mục đích kiểm soát thêm trung tâm và có thể tổ chức tấn công sau này. Hoạt động như vậy thường mạo hiểm vì cột g đã bị mở ra. Nhưng khi có Tượng đắp lũy thì mọi thứ vẫn ổn vì quân Tượng này cũng giúp che chắn cho Vua chẳng kém gì quân tốt.

Thế cờ sau, lấy từ Trận cổ điển trong Phòng thủ Ấn Độ cổ:

Đen đi 1… f5! 2. exf5 gxf5

Nhờ cặp tốt f5 và e5, Đen nắm nhiều quyền kiểm soát trung tâm và sẽ sử dụng lợi thế này để chuẩn bị tổ chức tấn công lên Vua đối phương nếu không bị cản trở. Việc cột g bị mở ra tất nhiên cũng khiến Vua Đen bị yếu đi, nhưng đã được quân Tượng g7 che chắn. Thậm chí, cột g còn giúp Đen dễ đưa quân nặng vào tấn công hơn.

Nước đi chính xác, tấn công ngược lại vào Tượng

Tốt g đã mất, nhưng Đen được bù lại bằng những lợi thế tuyệt vời. Quân Tượng được phát triển lên ô cờ mạnh, hỗ trợ từ xa cho d4 và c4. Hai quân tốt này trong khi đó không những kiểm soát trung tâm mà còn cản trở Trắng phát triển cánh Hậu. Và cuối cùng, cũng nhờ có Tượng đắp lũy, Đen có thể nhập thành ở nước tiếp theo mà không chịu quá nhiều rủi ro.

1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. d4 exd4 4. Bc4 Nf6 5. e5 d5! Cùng ý tưởng với ví dụ trước

Quân Tượng thay thế vị trí con tốt g bị mất đi, Đen có thể yên tâm nhập thành (vì vẫn nguy hiểm hơn khi tiếp tục giữ Vua ở trung tâm trong một thế trận mở!)

Đen có lợi thế lớn nhờ 2 tốt trung tâm cực mạnh d4 c4. Lợi thế này cũng sẽ bốc hơi nếu Đen làm đánh mất nó mà không đổi lấy được ưu thế nào khác.

Trắng kiểm soát g4 trước khi đi Nf3 để không bị ghim. Trong Phòng thủ Caro-Kann, Đen rất muốn phát triển Tượng ô sáng c8 của mình ra ngoài trước khi đẩy e6. Nhưng 2 ô cờ ngon lành nhất g4 và f5 đã bị kiểm soát, Đen sẽ làm gì?

Việc bên Đen thiết lập cấu trúc đắp lũy trong khai cuộc Caro-Kann này không phải là điều phổ biến. Nhưng ở đây, nó giải quyết được vấn đề của Đen với Tượng c8.

Nhược điểm của thế đắp lũy trong khi đó sẽ nằm ở chính con tốt g6. Nó giúp đơn giản hóa đi rất nhiều trong kế hoạch khai mở cột h của bên tấn công bằng cách đẩy tốt h lên. Cuối cùng là mối nguy ở quân Tượng đắp lũy khi có thể bị trao đổi với Tượng cùng màu hoặc quân cờ khác. Khi mất đi quân Tượng, cấu trúc nhập thành sẽ bị suy yếu và nguy hiểm hơn. Những ô cờ mà trước đó quân Tượng bảo vệ giờ sẽ trở thành một hệ thống những điểm yếu. Vậy nên, cách tấn công theo “đúng sách giáo khoa” lên thành Vua với Tượng đắp lũy thường sẽ khai thác những nhược điểm này: đẩy tốt h để công phá, và tổ chức những hoạt động nhằm trao đổi quân Tượng đắp lũy.

Ví dụ sau đây sẽ mô tả cả 2 cách thức thường thấy khi tổ chức tấn công, đó là: phá hủy cấu trúc tốt quanh Vua, và thủ tiêu quân Tượng phòng thủ.

Đen tìm cách giảm thiểu nguy hiểm bằng cách đổi đi một trong những quân tham gia tấn công của Trắng. Nước 1… gxh5? chỉ tự nguyện mở tung thành vua và giúp Trắng tấn công dễ hơn.

Quân Tượng đắp lũy đang phát huy rất tốt khả năng phòng thủ khi vừa bảo vệ h8, h6 và chặn đường không cho Hậu tiếp cận f7 để chiếu hết.

Nước đi sai lầm. Đen vừa muốn tấn công tốt yếu d3 khiến Trắng bận rộn bảo vệ nó, vừa giải phóng ô d7 để trong tương lai quân Vua có thể chạy thoát. Nhưng đã bỏ sót câu trả lời từ đối phương.

Đòn đánh lạc hướng đơn giản, Hậu Đen không thể bảo vệ cả d4 và e6 cùng một lúc. Nếu 6… Qxd4?? 7. Nxe6+ Kf7 thì Trắng sẽ không lấy Mã bắt Hậu mà đi 8. Qxg7+! Kxe6 9. Qf6+ Kd7 10. e6+. Trắng dùng đòn tấn công mở để bắt Hậu.

Khai thác sai lầm vừa rồi của Đen để đưa thêm quân vào tấn công. Trắng muốn nhảy Mã sang h4 để có thể loại bỏ quân tốt cuối cùng trên g6. Ngoài kế hoạch như vậy, Trắng cũng có khá nhiều lựa chọn khác để thắng. Bạn đọc có thể tự thử sức tìm ra nó và nghiên cứu thêm với máy tính.

7… Rc2 (đe dọa Qxf2+) 8. Be3 Qc7 9. d4!

Tôi thích nước đi như vậy, cẩn thận hạn chế khả năng phản công của Đen bằng cách cải thiện thế trận. Không có lý do gì để phức tạp thêm như thử mặc kệ đe dọa hay tính toán những nước thí quân điên rồ trong lúc ta tấn công.

9... Rc8 10. Nh4 Qd8 11. Nxg6+ (tốt g6 đã mất) Nxg6 12. Qxg6 Qe7 13. Nh7+ Kg8 14. Nf6+ Kf8

Tượng g7 vẫn còn ngáng đường, Trắng sẽ làm gì? Ta nên để ý đến lý do Trắng dùng nước chiếu để thay đổi vị trí của Mã.

15. Bh6! Qf7 (15… Bxh6? 16. Qg8#) 16. Qxg7+ Qxg7+ 17. Bxg7+ Kxg7 18. Nxd7

Đến cuối cùng, Đen vẫn phòng thủ rất tốt và sống sót qua cơn bão. Nhưng vẫn phải chơi cờ tàn kém Mã không mấy vui vẻ gì.

Dù cho có phá thành công cấu trúc tốt và đổi đi quân Tượng cũng không có nghĩa là chiếu hết được đối phương. Thay vào đó, bên tấn công có thể khai thác điểm yếu của đối phương và chuyển hóa thành lợi thế quyết định để bước vào cờ tàn có lợi.

Một trong những cách hữu ích nhất để tiến bộ nhanh hơn trong cờ vua chính là ghi nhớ và nhận diện rất nhiều pattern khác nhau. Với khía cạnh tấn công, vốn đã là một trong những thứ phức tạp nhất của trò chơi, bạn cũng phải học và thuần thục để có thể thực hiện chúng ở mức… cơ bản. Nhưng dù sao, nó cũng tốt hơn là nghe theo “tiếng gọi” nào đó rồi quẳng hết quân vào đối thủ, mong sao có phép màu xảy ra.

Một người khi muốn tấn công lên cấu trúc Vua với Tượng đắp lũy tất nhiên cũng cần học những thứ như vậy. Trong phần cuối bài viết này, tôi sẽ giúp bạn làm quen với một hình mẫu xuất hiện rất thường xuyên qua hình bên dưới:

Thế cờ như vậy sẽ không nhất thiết phải giống y hệt trong nhiều trường hợp khác nhau nhưng thường sẽ có những đặc điểm:

+ Hậu ở h7 + Tượng ở h6 hoặc có thể tiếp cận được h6 + Thường sẽ có Xe hỗ trợ Hậu trên cột h + Vua Đen bị chặn đường bởi quân nhà, hoặc bị quân đối phương kiểm soát

Nếu lượt Trắng đi, Trắng có thể kết thúc bằng cách đi Bxg7#, Qxg7#, hoặc Qh8# vì quân Tượng g7 đã bị ghim.

Nếu lượt Đen đi, Đen ăn Tượng 1… Bxh6 thì 2. Qxh6+ Kg8 3. Qh8# nhờ sự hỗ trợ của Xe từ đằng sau. Kể cả khi không có Xe, việc những ô yếu màu tối xung quanh Vua bị Hậu kiểm soát cũng đủ để Trắng khai thác triệt để.

Đen muốn sống sót sẽ phải đẩy tốt lên e6 để mở đường chạy, chấp nhận để mất quân Tượng.

Ta cùng xem ví dụ sau:

Trắng đã hy sinh một tốt để mở cột h.

Đen quá chủ quan khi nghĩ rằng Hậu ăn vào h7 thì Vua có thể chạy qua f8 một cách an toàn, vì h8 đã được bảo vệ. Thế nhưng…

Nếu nhận biết được hình mẫu, Đen đã không cho phép điều này xảy ra và chống đỡ bằng 1… h5 2. gxh5 g5!

Trắng cần làm thế nào để đưa quân Hậu đến h7?

1. Bc4! dọn đường đến h2 1… Ne5

2. Bg5! dọn đường đến h7 2… Bg7

Nhưng trước khi tấn công, Trắng dựng lưới chiếu hết (mating net) để không cho phép mục tiêu có thể chạy thoát.

Hy sinh Mã ở b5 để kiểm soát e7.

Đen chấp nhận bị chiếu hết vì đằng nào cũng thua sau 6… Ke8 7. Bxb5+ Qxb5 8. Nc7+

───────────────────────────────────────────

───────────────────────────────────────────

Tất nhiên Đen không phải lúc nào cũng là bên bị ăn đập bởi Trắng.

1… h4! tìm cách ăn vào g3 để mở cột h và làm suy yếu cấu trúc tốt.

Trắng có đi 2. gxh4 cũng chỉ làm suy yếu đường chéo h2-b8, hay nói cách khác, là cho thêm Đen nhiều lựa chọn hơn để kết liễu mình.

Dọa chiếu hết tại h2 và hạn chế Trắng đẩy f3 vì sẽ mất Mã

Quân Tượng đã bảo vệ ô chiếu hết h1, nhưng không được lâu.

Không thể tránh được Qxg2#, Trắng xin thua.

Cách dịch thuật ngữ "fianchetto" bởi Nguyễn Tuấn Linh: link

───────────────────────────────────────────

Nếu bạn thích bài viết và muốn ủng hộ mình thì có thể quét mã QR bên dưới:

Cảm ơn vì đã đọc.

Trần Hoàng Nguyên