Tạm biệt Spiderum

Những ai theo dõi tôi hẳn đã biết cả năm 2025 vừa qua tôi không viết một bài nào trên Spiderum cả. Việc nghỉ viết của tôi trên nền tảng này đã diễn ra, và tôi đã định rằng cứ để nó lẳng lặng diễn tiến như vậy. Nếu coi Spiderum là một hành trình, thì đơn giản là con đường mòn của tôi tuy đã ngừng chạy thêm, nhưng vẫn luôn mở cửa chào đón mọi người vào thưởng thức và liên hệ.

Tuy nhiên, gần đây tôi đã vô tình nhận ra một biến cố trên Spiderum mà khiến mình cho rằng con đường mòn này không chỉ dừng lại thôi đâu, mà hoàn toàn có nguy cơ bị xoá trắng.

Vậy nên, ở bài viết cuối cùng trên nền tảng này, tôi muốn thông báo cho các độc giả cũ đôi điều.

Phiên bản ngắn gọn (35 chữ):

Tôi tạm biệt Spiderum, và hẹn các bạn ở nơi khác nếu các bạn muốn tìm. Sau hôm nay, tài khoản này sẽ được xoá hết sạch bài viết ngoại trừ bài thông báo đây.

Phiên bản dông dài (1500 chữ):

Đầu tiên, có lẽ cần nói rõ về lí do cho thông báo rời đi. Dĩ nhiên Spiderum không phải sân bay, và tôi cũng không phải dạng người thích gây om sòm lúc ra về (thực tế, tôi thích làm vậy lúc đang ở hơn). Nhưng do đã xây dựng được một cộng đồng độc giả ở đây rồi, tôi cảm thấy mình nên có trách nhiệm cho sự biến mất của toàn bộ bài viết trên này. Một lời giải thích vừa thể hiện phép lịch sự, lại vừa nhằm tránh đồn đoán thất thiệt.

Và những lo lắng về đồn đoán của tôi hoàn toàn không phải là sản phẩm của trí tưởng tượng hợm mình. Cách đây hơn một tuần, Facebook của tôi chỉ bị tạm khoá vài giờ mà đã có người bạn đồn rằng tôi tự khoá để bỏ mạng xã hội rồi, khiến cho một số bạn khác tìm tôi qua các kênh khác để hỏi han. Một bạn trong số đó đã gửi lời tạm biệt tôi qua chính nền tảng Spiderum này. Những hành động ấy vừa khiến tôi cảm kích, vừa khiến tôi nghĩ rằng việc mình biến mất đột ngột không phải điều phải phép.

Và sau đây là phần chính thông báo.

Nguyên do tôi quyết định rời đi và xoá hết bài viết được bắt nguồn từ sự cố sau, mà thực ra chỉ biết đến nhờ vô tình.

Vào 08/12/2025, tài khoản Huy Ynk viết một bài chỉ trích trào lưu yêu nước độc hại của những nhân vật vốn khét tiếng trong chuyện này (Tifosi, Thăng Long TV, Dòng Máu Việt...), mang tên Ảo ảnh Đại Việt và cơn mê sảng tập thể. Bài viết nhận được lượng chú ý hạn chế, như bao bài khác trên Spiderum gần đây, nhưng trên hết: nó được tồn tại.

Một tháng sau, tầm 03/01/2026, bài viết ấy được lan truyền rất rộng trên Facebook, ban đầu ở những người bất đồng chính trị, sau này lan tới cả những người trung lập. Không khó để đoán rằng tác giả ấy, cùng cả Spiderum, đã bị những hạng người yêu nước độc hại chụp mũ là “phản động,” “cách mạng màu,” cùng những câu văn mẫu tương tự.

Và cách đây một tuần, tôi vô tình thấy bài viết bị xoá, lật đật mò vào Spiderum tìm tác giả Huy Ynk xem sao, thì chỉ thấy dòng chữ “Spiderum đã xoá bài viết của tôi” được viết ngay ở phần giới thiệu bản thân, vai trò như một lời thông báo.

Vốn không quen biết Huy Ynk, tôi nhắn tin làm quen và hỏi thăm vấn đề của cậu ấy với Spiderum là gì, nhưng một tuần rồi không được trả lời, tôi đoán rằng có lẽ cậu ấy đã ngay lập tức rời bỏ nền tảng này, và sẽ không vào lại trong thời gian gần để đọc tin nhắn.

Nhưng dù sao điều đó cũng không quá quan trọng, vì nhờ mối quan hệ cá nhân, tôi được biết chính xác lí do Spiderum xoá là do bài viết ấy động đến vấn đề nhạy cảm chính trị. Và do Spiderum bây giờ rộng lớn hơn, nên nó không được tự do như ngày xưa nữa, ngày nay có những bài viết nó được phép chứa và những bài viết thì không.

Như đã từng chia sẻ, là người đề cao lối tư duy phổ quát và không bao giờ coi bản thân là ngoại lệ, tôi ngay lập tức hình dung ra viễn cảnh rằng bài viết của mình sẽ là nạn nhân tiếp theo. Tôi không cho rằng nỗi lo này vô căn cứ, vì bài viết của Huy Ynk vẫn quá nhẹ nhàng và quá bề mặt so với những bài nghiên cứu về chủ nghĩa dân tộc của tôi, và thật ra trong quá khứ tôi từng phải thoả hiệp cùng Spiderum rồi, chỉ là mức độ chưa như bây giờ.

Sau đó, tôi thử đặt mình vào Huy Ynk (giả sử danh tính cậu ấy chia sẻ trên này là thật), một học sinh lớp 9 vừa chập chững viết bài long-form, vừa nhận được sự công nhận đầu tiên từ dư luận, thì bỗng nhận về một gáo nước lạnh từ chính cái mình tin tưởng nhất – nền tảng mà mình gửi gắm bài viết. Và gáo nước lạnh này không tạt ngay vào ngày Huy Ynk viết (8/12/25) mà chỉ vào ngày bài viết trở nên nổi tiếng (3/1/26), tức là số phận của bài viết trên Spiderum bây giờ phải phụ thuộc vào một cái vô cùng oái oăm là ý kiến dư luận.

Một hành động hạ thấp việc viết nhất có thể đến từ một nền tảng viết.

Nói một cách rõ ràng, việc thoả hiệp với chính quyền của Spiderum đã xuất hiện từ lâu, và tôi không lạ gì vì đã trải nghiệm trực tiếp.

Năm 2022, phiên bản đầu tiên của bài Lược sử bóng đá: Từ công cụ của thực dân đến công cụ của chủ nghĩa dân tộc bị xoá và yêu cầu sửa lại. Tôi vui vẻ chấp nhận.

Năm 2024, giữa làn sóng đấu tố điên loạn (tôi nhớ ba trong nhiều nạn nhân vô tội là Vietcetera, Lê Cát Trọng Lý, Đại học Fulbright), Spiderum ẩn các video Youtube chuyển thể từ bài viết của tôi, nhưng vẫn giữ bài trên web. Tôi vui vẻ chấp nhận.

Từ 2024 trở đi, thấy tôi vẫn viết trên Spiderum, nhiều độc giả cũ ta thán với tôi về sự hoá đỏ của nền tảng này. Tôi thừa nhận điều đó, nhưng vẫn vui vẻ chấp nhận.

Sở dĩ tôi vui vẻ chấp nhận được bởi vì trước nay tôi luôn kiên trung với tâm thế rằng viết vì bản thân, và với tâm thế ấy người viết chỉ cần một nền tảng lưu trữ vững chắc là đủ rồi, không phải quan tâm đến những thứ bên ngoài. Vậy nên bất chấp việc Spiderum đỏ chót như Lê Văn Tám chạy vào kho xăng, tôi vẫn viết, một mình một kiểu, thây kệ bên ngoài.

Nhưng rõ ràng điều này đã trở nên vô nghĩa nếu cái nền tảng ấy cứ chốc chốc lại xoá một bài của tôi dựa trên đủ thứ nguyên do, chỉ trừ mỗi nguyên do xuất phát từ mong muốn của chính tác giả.

Là người thích chơi cờ vua, tôi có thói quen tưởng tượng trước các nước đi của đối thủ, và tìm cách khiến các thế cờ xấu không có cơ hội xuất hiện (thay vì xuất hiện rồi mới lật đật sửa lại cho đẹp) bằng các nước đi dứt khoát. Áp dụng vào trường hợp này, tôi thấy khả năng rất cao là Spiderum sẽ phải xoá bài của tôi trong tương lai gần mà thôi, lúc ấy thì một chút tình bạn của tôi với nền tảng này chắc chắn không thắng được sự thoả hiệp đang càng ngày càng tăng.

Vậy nên, để đỡ khó xử cho Spiderum, vì tôi vẫn coi Spiderum cùng nhân sự của nó là bạn, tôi thấy việc mình yêu cầu tự xoá từ sớm là tốt nhất cho cả đôi bên.

Thực tế, như đã trao đổi với một người trong đội nhân sự, cuộc rời đi này của tôi là vui vẻ thôi, không để lại cảm giác tiêu cực với nhau. Tôi sẽ không thảo mai mà nói rằng dù sao đi nữa cũng ủng hộ Spiderum, ngược lại, tôi thấy hướng đi của Spiderum càng ngày càng tệ, và hành động của tôi là thây kệ chứ không phải ủng hộ. Nhưng điều đó không phủ nhận rằng tôi đã có thời gian rất vui khi ở đây và những người bạn ở đây vẫn là bạn của tôi sau vụ này.

Cạnh đó, tôi thông cảm cho Spiderum trong việc thoả hiệp của họ. Họ không tệ, chỉ là phải đưa ra quyết định tệ, vì phải sống trong một xã hội tồi tệ. Tôi hi vọng chúng ta sẽ có ngày được hít thở bầu không khí tự do hơn, mà tự do ở đây chỉ mang cái nghĩa giản dị là được viết ra bằng trí tuệ để giữ gìn những điều mình tin là thiện, chỉ trích những cái mình thấy là ác, và sẵn sàng bảo vệ điều mình nói bằng lí trí.

Và bài thông báo của tôi là như vậy.

Về nền tảng viết mới (dĩ nhiên bỏ Spiderum không đồng nghĩa với bỏ viết) tôi sẽ không đăng link ở đây, làm như vậy dường như đang lợi dụng Spiderum. Nhưng tôi nghĩ các độc giả cũ sẽ biết tìm tôi ở đâu. Còn các độc giả mới, nếu muốn tìm, tôi đồ rằng sẽ không khó thấy.

Sau tất thảy, tôi vẫn tin vào quyền năng của chữ nghĩa, thứ quyền năng khiến người ta hướng mắt lên những vì sao ngay cả khi đang nằm dưới cống.