Tại sao chúng ta ngày càng khó cảm thấy mình “đủ”?

Có một điều khá thú vị về con người: chúng ta hiếm khi cảm nhận hạnh phúc bằng giá trị tuyệt đối, mà thường nhìn bản thân thông qua sự so sánh với người khác.

Một người có thể đã rất khá giả nhưng vẫn cảm thấy áp lực nếu sống giữa những người giàu hơn mình. Ngược lại, có những người cuộc sống chỉ ở mức bình thường nhưng lại cảm thấy nhẹ nhõm và đủ đầy hơn rất nhiều.

Đôi khi điều khiến con người mệt mỏi không hẳn là cuộc sống quá khó khăn, mà là cảm giác mình đang đứng sau người khác.

Chúng ta thường không chỉ muốn sống tốt hơn hôm qua, mà còn muốn biết mình đang đứng ở đâu trong mắt xã hội. Và càng trưởng thành, sự so sánh ấy càng trở nên âm thầm hơn. Người ta không còn so điểm số hay món đồ chơi như thời nhỏ nữa, mà bắt đầu so công việc, thu nhập, nhà cửa, địa vị và cả tốc độ trưởng thành của cuộc đời mình.

Một người giàu sống trong khu toàn biệt thự sang trọng có thể vẫn thấy bản thân chưa đủ: xe chưa đẹp bằng người khác, nhà chưa lớn bằng hàng xóm, con cái chưa thành công bằng bạn bè cùng tầng lớp.

Trong khi đó, một người có mức sống thấp hơn nhưng sống trong môi trường giản dị hơn lại có thể cảm thấy nhẹ nhõm hơn rất nhiều.

Điều này cho thấy cảm giác đủ đầy đôi khi không hoàn toàn đến từ chính cuộc sống, mà đến từ môi trường so sánh xung quanh mình.

Con người vốn là sinh vật xã hội. Chúng ta gần như luôn nhìn người khác để tự định vị bản thân: mình đang thành công hay thất bại, đang tiến lên hay bị bỏ lại phía sau.

Và chính vì vậy, môi trường mà chúng ta sống có ảnh hưởng rất lớn đến cảm giác hạnh phúc của mỗi người.

Ở các thế hệ trước, phạm vi so sánh của con người thực ra khá giới hạn.

Người ta chủ yếu nhìn vào hàng xóm, họ hàng, bạn bè quanh mình hay những người trong cùng khu phố, làng xã. Một người bình thường gần như không biết cuộc sống của những người ở rất xa mình diễn ra như thế nào.

Sự so sánh khi đó vẫn tồn tại, nhưng nó nhỏ hơn rất nhiều so với hiện tại.

Có lẽ vì vậy mà nhiều người thuộc thế hệ 8x, 9x khi nhìn lại quá khứ thường cảm thấy tuổi thơ ngày xưa vui hơn bây giờ, dù điều kiện vật chất khi ấy thực ra thiếu thốn hơn rất nhiều.

Hồi đó phần lớn mọi người đều sống trong những căn nhà cấp 4 đơn giản, đồ đạc không nhiều, quần áo cũng chẳng có quá nhiều lựa chọn. Một chiếc xe máy đã là tài sản lớn của cả gia đình. Nhưng vì xung quanh ai cũng sống tương tự nhau nên con người ít cảm thấy mình thua kém hơn bây giờ.

Niềm vui thời ấy đôi khi rất đơn giản: một buổi chiều đá bóng ngoài đường, xem phim bằng đầu đĩa chung cả xóm, hay ngồi chờ chương trình hoạt hình cuối tuần trên tivi.

Con người khi đó không hẳn ít khó khăn hơn, nhưng lại ít bị kéo vào cảm giác phải liên tục chạy đua với cuộc sống của người khác.

Xã hội hiện đại đã thay đổi hoàn toàn cách con người so sánh với nhau.

Ngày nay chỉ cần mở điện thoại, chúng ta có thể nhìn thấy hàng trăm cuộc đời khác nhau mỗi ngày.

Người thì đi du học. Người có công việc ổn định từ rất sớm. Người mua xe, mua nhà. Người đi du lịch nước ngoài liên tục. Có những người mà nhìn qua mạng xã hội, cuộc sống của họ dường như lúc nào cũng thành công, hạnh phúc và đầy năng lượng.

Vấn đề là mạng xã hội thường chỉ cho thấy phần đẹp nhất của cuộc sống.

Ít ai đăng những ngày chán nản, áp lực, thất bại hay cảm giác lạc hướng của bản thân. Người ta thường chia sẻ thành quả, chứ hiếm khi chia sẻ những khoảng thời gian mệt mỏi phía sau nó.

Khi tiếp xúc liên tục với những hình ảnh như vậy, con người rất dễ rơi vào cảm giác:

“Dường như ai cũng đang tiến lên, chỉ có mình bị bỏ lại.”

Điều đáng sợ là cảm giác ấy đôi khi đến rất âm thầm. Chỉ vài phút lướt mạng xã hội cũng đủ khiến một ngày bình thường trở nên nặng nề hơn rất nhiều.

Có một giai đoạn tôi từng so sánh bản thân rất nhiều với bạn bè cùng tuổi.

Khi thấy có người đi du học, có công việc ổn định từ sớm hay thường xuyên đăng những chuyến du lịch nước ngoài, tôi bắt đầu cảm thấy áp lực về chính cuộc sống của mình.

Trong khi người khác dường như đã biết mình muốn gì và đang tiến rất nhanh, tôi lại cảm thấy bản thân còn khá lông bông, chưa thật sự ổn định và cũng chưa rõ con đường của mình sẽ đi về đâu.

Sau này tôi nhận ra điều khiến tôi mệt không hẳn là cuộc sống của mình quá tệ, mà là việc tôi luôn dùng tốc độ của người khác để đánh giá bản thân.

Và đó là một cuộc đua gần như không có điểm dừng.

Bởi trên mạng xã hội sẽ luôn có ai đó giỏi hơn, thành công hơn, giàu có hơn hoặc sống thú vị hơn mình.

Sau đó tôi bắt đầu hạn chế mạng xã hội hơn, xóa bớt những thứ khiến đầu óc liên tục bị cuốn vào sự so sánh, đồng thời tập trung nhiều hơn vào công việc cũng như nhịp sống của chính mình.

Dần dần tôi nhận ra rằng mỗi người thực ra có một xuất phát điểm, hoàn cảnh và tốc độ trưởng thành khác nhau.

Không phải ai đi nhanh hơn cũng thật sự hạnh phúc hơn. Và việc đi chậm hơn cũng không đồng nghĩa với thất bại.

So sánh có lẽ là bản năng tự nhiên của con người và nó sẽ không bao giờ biến mất hoàn toàn. Nhưng xã hội hiện đại cùng mạng xã hội đã khiến sự so sánh trở nên mạnh hơn bất kỳ thời đại nào trước đây.

Có lẽ trưởng thành không phải là ngừng nhìn người khác, mà là học cách quay trở lại với cuộc sống của chính mình: biết mình đang cần gì, đi theo tốc độ phù hợp với bản thân, và không để giá trị của mình bị quyết định bởi những hình ảnh xuất hiện mỗi ngày trên màn hình điện thoại.

Nếu bạn thích những bài viết của tôi, bạn có thể đọc thêm tại blog.