Khi ngắm nhìn những chùm pháo hoa rực rỡ bùng nổ trên bầu trời, có thể bạn nghĩ mình chỉ đang thưởng thức một màn trình diễn đẹp mắt. Nhưng thật ra, bộ não bạn cũng đang "ăn mừng" theo cách riêng của nó.
Dưới góc độ tâm lý học, pháo hoa không chỉ là ánh sáng và âm thanh. Đó là một hiện tượng đánh thức hàng loạt cảm xúc và phản ứng trong con người.

Pháo hoa khiến ta sợ. Và chính vì thế mà ta thích chúng

Bộ não con người có một đặc điểm thú vị: nó thích cảm giác sợ hãi, miễn là cảm giác đó nằm trong tầm kiểm soát và không gây nguy hiểm thực sự. Điều này lý giải tại sao pháo hoa lại hấp dẫn và gây phấn khích đến vậy. Bởi pháo hoa không chỉ đẹp, chúng còn khiến ta hồi hộp.
Thứ khiến chúng ta yêu thích pháo hoa chính là cảm giác sợ hãi mà chúng mang lại. Khi những tia sáng chói lóa xuất hiện, não bộ của ta hiểu rằng có điều gì đó sắp xảy ra. Ngay sau đó, tiếng nổ lớn vang lên, xác nhận mối đe dọa đã được “kích hoạt”.
Phản ứng này làm cho hạch hạnh nhân - vùng não xử lý nỗi sợ - hoạt động mạnh. Và khi ta trải qua khoảnh khắc căng thẳng này, não lại phản ứng bằng cách giải phóng dopamine - chất dẫn truyền thần kinh tạo ra cảm giác khoái lạc.
Điều này cũng tương tự như tia chớp báo hiệu cơn giông. Tuy nhiên, nỗi sợ từ pháo hoa lại trở nên thú vị, trong khi những nỗi sợ khác thì không.
Sự khác biệt nằm ở yếu tố kiểm soát. Khác với tiếng sấm không thể đoán trước, pháo hoa có nhịp điệu rõ ràng: sau mỗi tia sáng lóe lên là một tiếng nổ - và chúng ta dần học cách dự đoán điều đó.
Điều này tạo cảm giác an toàn trong nỗi sợ, khiến trải nghiệm trở nên kịch tính mà không quá căng thẳng.  Mỗi tia sáng lóe lên lại tạo ra sự chờ đợi, rồi tiếng nổ đến và thỏa mãn cảm xúc đó. Sự mong đợi và giải tỏa liên tục này chính là điều làm cho màn trình diễn pháo hoa trở nên hấp dẫn.
Đó cũng là lý do vì sao con người thích xem pháo hoa lặp đi lặp lại, còn chó thì sợ. Vì chó không hiểu và không thể đoán trước điều gì sắp xảy ra.

2. Phản ứng sinh học: Khi ánh sáng và âm thanh chạm đến não bộ

Pháo hoa đánh trúng các yếu tố kích thích mạnh mẽ của hệ thần kinh:
Ánh sáng rực rỡ và chuyển động nhanh kích hoạt hệ thần kinh cảm giác, gây phản ứng hưng phấn.
Âm thanh bùng nổ tạo nên sự bất ngờ, kích thích giải phóng adrenaline - tương tự như khi ta hồi hộp hay hào hứng.
Cùng với đó, bộ não tiết ra dopamine (chất gây cảm giác "vui sướng") khi nhìn thấy thứ gì đó đẹp, rực rỡ và bất ngờ. Đây là một phần lý do ta cảm thấy "wow" dù đã từng thấy pháo hoa.

3. Cảm giác kết nối xã hội

Pháo hoa thường được bắn vào những dịp lễ hội đông người. Và điều này làm tăng thêm sức hút:
Sự đồng cảm thị giác và cảm giác "cùng nhau nhìn lên bầu trời" tạo ra hiệu ứng cảm xúc lan tỏa, khiến người xem cảm thấy ấm áp, vui vẻ, và háo hức.
Cảm giác “mình là một phần của đám đông” khiến ta thấy ấm áp, kết nối và phấn khởi.
Theo tâm lý học xã hội, những trải nghiệm cảm xúc có tính tập thể thường tạo ra ký ức sâu sắc và tích cực hơn những trải nghiệm đơn độc.

4. Ký ức cảm xúc 

Pháo hoa không chỉ đẹp, chúng còn mang trong mình ý nghĩa gợi nhớ về những ký ức đẹp đẽ. Pháo hoa thường được bắn vào dịp lễ hội, mùa vui, nghĩa là khi nào có pháo hoa nghĩa là lúc đó đang có sự kiện vui.
Vì vậy, mỗi khi thấy pháo hoa, ta không chỉ nhìn ánh sáng. Ta "nhìn lại" những xúc cảm đẹp trong quá khứ, được đánh thức bởi cảnh tượng đó.

5. Vì sao pháo hoa ngoài đời hấp dẫn hơn trên màn hình?

Pháo hoa là một hiện tượng trực quan sống động và màn hình TV hay điện thoại không thể tái hiện chính xác trải nghiệm đó.
TV, máy tính và điện thoại không thể hiển thị tất cả màu sắc như mắt người nhìn thấy ngoài đời. Những thiết bị này chỉ tạo màu bằng cách kết hợp ba màu cơ bản: đỏ, xanh lá và xanh dương. Não của chúng ta sẽ tự "trộn" các màu này lại giống như cách họa sĩ pha màu.
Ví dụ, khi màn hình phát sáng đỏ và xanh lá cùng lúc, mắt chúng ta sẽ thấy màu vàng. Nhưng màu vàng thật sự không tồn tại trên màn hình đó, chỉ là ảo giác màu sắc mà não tạo ra.
Tuy nhiên, khi bạn xem pháo hoa ngoài đời, màu sắc bạn thấy là thật, không bị pha trộn giả như trên màn hình. Đây là lý do ta luôn muốn ra ngoài ngắm pháo hoa, dù biết sẽ đông, ồn và có chút nguy hiểm. Bởi trải nghiệm đó không thể bị thay thế bằng video hay ảnh.
Pháo hoa không đơn thuần là một màn trình diễn thị giác, mà là phép màu ngắn ngủi đánh thức sự kinh ngạc, hồi hộp và niềm vui nguyên sơ mà chúng ta luôn tìm kiếm, dù đã trưởng thành.
Life_style Tâm_lý_học Bắt đầu với tâm lý học Tâm lý học thường ngày Tâm lý học chữa lành