Trước khi các phương pháp như phân tích kỹ thuật hay phân tích tâm lý được chú trọng, phân tích cơ bản là phương pháp chủ đạo để đánh giá giá trị thực của một doanh nghiệp; đồng thời, là “chén thánh” của vô số nhà đầu tư huyền thoại đã tạo nên thành công vang dội xuyên suốt thế kỷ 20. Benjamin Graham - người đặt nền móng cho triết lý “đầu tư giá trị”, hay học trò của ông - Warren Buffett luôn được coi là niềm cảm hứng và là minh họa tiêu biểu nhất cho tính hiệu quả của trường phái phân tích cơ bản. Nguyên lý của phương pháp đầu tư giá trị nằm ở niềm tin rằng giá cổ phiếu không phải lúc nào cũng phản ánh đúng giá trị thực của một doanh nghiệp và rằng thị trường có xu hướng đánh giá sai trong ngắn hạn.
Nhìn chung, phân tích cơ bản là một mô hình đánh giá tất cả những “biến số” có khả năng ảnh hưởng đến cung và cầu trong việc định giá cổ phiếu. Tùy thuộc vào khẩu vị của mỗi nhà đầu tư, những biến số này có thể kể đến như: tình hình tài chính của doanh nghiệp; lãi suất; lạm phát; chiến tranh; thời tiết hay tố chất của ban lãnh đạo. Mỗi biến số kể trên đều là những khái niệm rắc rối, nặng tính học thuật và do đó, chúng ta thường cho rằng những nhà đầu tư thành công hẳn phải là những cá nhân vô cùng giỏi về tài chính, kinh tế hoặc những lĩnh vực tương tự. Điều này không sai, thế nhưng, không phải bất kỳ cá nhân/ chuyên gia/ nhà phân tích kinh tế tài chính giỏi nào cũng có thể kiếm được tiền trên thị trường chứng khoán. Điều này dẫn đến câu hỏi Liệu những nhà phân tích cơ bản thuần túy còn tồn tại không? Theo quan điểm của cá nhân người viết, câu trả lời là không, rất khó để một nhà đầu tư sống được trên thị trường nếu anh ta chỉ dựa vào phân tích cơ bản mà không kết hợp thêm những phương pháp/ triết lý khác như kỹ thuật hay tâm lý. Điều gì làm phân tích cơ bản mất đi sự độc tôn của mình so với thế kỷ trước hay những rào cản nào khiến những nhà đầu tư hiện đại, đặc biệt là những cá nhân khó khăn trong việc kiếm lời từ phân tích cơ bản đến vậy?
Benjamin Graham và học trò của ông - Warren Buffett, những người đặt nền móng cho triết lý "Đầu tư giá trị"
Benjamin Graham và học trò của ông - Warren Buffett, những người đặt nền móng cho triết lý "Đầu tư giá trị"
Thứ nhất, mô hình đánh giá doanh nghiệp thiếu hiệu quả. Bản chất của quy luật cung cầu dựa trên niềm tin của những nhà đầu tư vào tiềm năng tăng trưởng của một doanh nghiệp. Một mô hình có đầy đủ biến số phức tạp, có khả năng tính toán và đánh giá chính xác từng chi tiết về tình hình của doanh nghiệp, nhưng nếu không có nhà đầu tư nào khác trên thị trường tin tưởng vào mô hình định giá đó, thì mô hình này vô dụng. Tất nhiên điều này khá vô lý, làm gì có chuyện không một nhà đầu tư nào trên thị trường nhận thấy tiềm năng tăng trưởng thật sự tốt của doanh nghiệp đấy. Điều mà người viết muốn nhấn mạnh ở đây là đôi khi, một mô hình đánh giá doanh nghiệp thiếu hiệu quả không phải vì nó thiếu chính xác, mà vì những biến số trong mô hình đó không được hầu hết những nhà đầu tư khác trên thị trường tin tưởng, dẫn đến việc nó trở nên vô dụng trong quá trình đầu tư của chuyên gia/ nhà phân tích nọ.
Thứ hai, thông tin bất cân xứng, được định nghĩa là hiện tượng xảy ra khi một bên giao dịch có ít thông tin hơn bên còn lại, khiến việc đưa ra quyết định trở nên thiếu chính xác; đồng thời, tạo ra lợi ích và tài chính cho phía đối diện. Dù ở nền kinh tế lớn hay nhỏ, tình trạng này luôn hiện hữu. Những cá nhân không thể nào tiếp cận đầy đủ thông tin một cách nhanh chóng và chính xác như Composite Man/ Smart Money/ Market Maker, hay ở Việt Nam, chúng ta quen gọi là Lái/ Cá mập/… Đây không chỉ là những bên có khả năng tiếp cận thông tin trước, mà đôi khi chính họ là những người kiểm soát và tung tin, tất nhiên không phải tin nào họ tung ra cũng là thật. Những nhà đầu tư sống đủ lâu trên thị trường đều thấu rõ vấn đề này. Đó là khi ta thấy cổ phiếu A nào đó tăng giá điên cuồng nhưng không hề có bất kỳ thông tin nào trên mạng hỗ trợ cho việc tăng giá. Sau một ngày hoặc thông thường là vài giờ, chúng ta có vô vàn trang báo/ tin tức tốt được tung ra nhằm hợp lý hóa cho động thái đẩy giá trước đó.
Thứ ba, không phải nhà đầu tư nào cũng xuất thân từ tài chính, kinh tế/ không phải ai học kinh tế cũng trở thành chuyên gia/ không phải chuyên gia kinh tế nào cũng có thể kiếm được tiền trên thị trường. Như đã trình bày trước đó, việc có kiến thức là một chuyện, đầu tư có lãi hay không là một chuyện khác. Thời điểm tham gia CLB Nhà Đầu Tư khi còn đi học, người viết đã từng chứng kiến rất nhiều sinh viên tài chính ngân hàng/ kinh tế tiếp cận hành trình đầu tư của mình với tâm thế tự tin tuyệt đối về trình độ phân tích của bản thân. Sau khi thất bại thảm hại cùng khoản lỗ khổng lồ, phản ứng đầu tiên của các bạn là đổ lỗi cho thị trường chung xấu; vĩ mô không ủng hộ;... dẫn đến đánh giá sai giá trị của những cổ phiếu mà các bạn đang nắm giữ dựa vào cơ bản; rồi kỳ vọng rằng trong tương lai, Quý ngài thị trường sẽ quay lại và trả một mức giá hợp lý với những gì mà các bạn đã kỳ vọng. Đây là sai lầm lớn nhất của những F0 mới tham gia thị trường, họ nghĩ rằng kiến thức mới là yếu tố quyết định đến hiệu suất đầu tư của mình. Theo quan điểm của người viết, không phải kiến thức mà những phẩm chất khác như: vứt bỏ cái tôi; chấp nhận sai và tôn trọng quyết định của Quý ngài thị trường mới những phẩm chất quyết định thành/ bại của tất cả nhà đầu tư trên thế giới. Những F0 tham gia thị trường ở thời điểm bùng nổ năm 2022 và trải qua cú sập thảm khốc ở giai đoạn sau đó, là những người thấu rõ sự tàn nhẫn của Ngài. Ở đây, người viết không cho rằng phân tích cơ bản là vô giá trị; ngược lại, theo người viết, trường phái cơ bản không chỉ có tác động vô cùng tích cực đến hiệu suất đầu tư mà còn là phương pháp tốt nhất để chọn được cổ phiếu “xịn”, nhưng đây lại không phải yếu tố quyết định đến khả năng có lời trên thị trường. Những “newbie” đã đặt sai trọng tâm của mình trong quá trình đi tìm “chén thánh” trong thị trường chứng khoán.
Bài viết không thể hiện bất cứ thái độ chối bỏ tính hiệu quả của triết lý phân tích cơ bản. Ý kiến của người viết nhấn mạnh vào việc nếu chỉ dựa vào phân tích cơ bản thuần túy, hầu như không thể kiếm được tiền từ thị trường chứng khoán. Nhiều người đã phản biện rằng, trong dài hạn, thị trường luôn phản ánh đúng giá trị thực của doanh nghiệp. Tuy nhiên, thị trường ngày nay không còn vận hành như trước kia, khi mà các nhà đầu tư có thể dựa vào những báo cáo tài chính chi tiết để phân tích và đánh giá doanh nghiệp một cách chính xác. Sự bất định trong nền kinh tế hiện đại có thể làm xáo trộn hoàn toàn thị trường, khiến những dự đoán dài hạn càng trở nên rủi ro hơn. Trên đây chỉ là những ý kiến mang tính chủ quan của người viết, nếu có bất kỳ sự không đồng tình nào, xin cứ nêu ý kiến để chúng ta có thêm nhiều góc nhìn mới nhé.