TRONG DÂN GIAN CÓ CÂU "CẠO GIÓ" ĐỂ CHỮA "TRÚNG GIÓ" — VẬY TRÚNG GIÓ THỰC CHẤT LÀ GÌ?

Theo quan niệm dân gian, hay chính là theo ông bà ta, thì "trúng gió" nghĩa là bị "gió độc" chui vào cơ thể gây ra mệt mỏi, ớn lạnh, nhức đầu, buồn nôn, đau bụng, nhức mỏi tay chân, v.v. Còn "cạo gió" là một phương pháp để chữa trúng gió. Khi cạo gió, người ta dùng cạnh của những vật có hình tròn hoặc có một cạnh tròn và tương đối nhẵn nhụi như một chiếc thìa, một đồng xu, miệng chén bát đĩa sứ, sống lược, nhẫn bạc, dây chuyền bạc (cái này thì mình nghe kể chứ chưa thấy ai dùng để cạo gió bao giờ), hoặc sừng trâu — để cạo lên các vị trí nhất định trên cơ thể, thường gặp nhất là hai bên cột sống.

Nếu nói thuần túy trúng gió là việc bị gió độc xâm nhập vào cơ thể, vậy thì chúng ta phải giải thích về khái niệm "gió độc". Gió độc ở đây không phải là gió có chất độc do một nhân vật siêu phản diện nào đó phát tán từ một tòa cao ốc để hãm hại người ta, và nó cũng không nhất thiết là một cơn gió. Ấy ấy, bình tĩnh — theo tìm hiểu của mình thì "gió độc" là tên gọi chung cho nhiều dạng thời tiết có thể gây ra các triệu chứng của bệnh trúng gió. Gió độc có thể là một cơn gió, cũng có thể là trời nắng, trời lạnh, sương giá, một cơn mưa, hay sự giao mùa, sự biến chuyển của thời tiết từ nóng sang lạnh hoặc ngược lại.

Bạn đang đi ngoài đường thì đột nhiên choáng váng, say xẩm rồi lăn ra ngất — đó chính là trúng gió. Trên thực tế, trúng gió là tên gọi chung của một nhóm bệnh mà trong đông y gọi là nhóm bệnh thời khí, nghĩa là bệnh do thời tiết và khí hậu gây nên. Và có lẽ vì dạng thời tiết nào cũng đều có gió nên người ta gọi nó là "trúng gió" thay vì "trúng nắng" hoặc "trúng mưa" chăng.

Chữ "trúng" trong "trúng gió" hàm ý rằng các triệu chứng đến rất nhanh, đột ngột và bất ngờ. Còn "gió" như mình đã trình bày bên trên, chưa chắc đã là một cơn gió — và cũng không nhất thiết phải là gió. Một lời từ chối phũ phàng đến từ crush của bạn cũng có thể khiến bạn ngã gục và trúng gió nằm ốm ba hôm liền. Do đó, trúng gió không hẳn là trúng phải một cơn gió độc.

Theo Phó Giáo sư - Tiến sĩ - Bác sĩ Nguyễn Thị Bay, hiện là cố vấn Ban Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, Chủ tịch Hội đồng Khoa học & Đào tạo, Trưởng bộ môn Bệnh học (Khoa Y học cổ truyền): chỉ khi bệnh nhân có thể đứng lên và khỏe lại như bình thường sau khi xuất hiện các triệu chứng thì mới thuần túy gọi là trúng gió. Nếu các triệu chứng để lại di chứng lâu dài thì đó không còn là trúng gió nữa, mà sẽ được gọi bằng các bệnh lý cụ thể như đột quỵ hay tai biến.

Nói vậy cũng có nghĩa là những trường hợp như ông A, bà B ngã lăn ra ngất xỉu rồi qua đời — mà người dân thường đồn là "trúng gió mà chết" — thực chất không phải là trúng gió. Cũng theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bay, các nạn nhân đã mắc phải những bệnh lý nặng gây ngất xỉu, hoặc sốt cao gây ảnh hưởng trực tiếp đến não dẫn đến tử vong nhanh chóng.

Quay trở lại với cạo gió — dẫu chưa có bất kỳ công trình nghiên cứu nào đánh giá một cách đầy đủ tác dụng của phương pháp chữa bệnh này, thực tế cho thấy nó vẫn còn tồn tại và phát triển nhờ vào những hiệu quả mà nó mang lại cho người bị trúng gió. Bản chất của cạo gió chính là sử dụng ngoại lực để tác động vào hệ thống thần kinh — với rất nhiều dây thần kinh bố trí dọc cột sống — nhằm giúp máu huyết lưu thông tốt hơn. Rất nhiều bác sĩ đều đồng tình rằng cạo gió là phương pháp được khoa học đánh giá cao. Tuy vậy, nó có thể phản tác dụng nếu người cạo tác động lực quá mạnh hoặc dùng vật quá cứng và sắc, gây tổn thương cho da và các mạch máu.

Nhiều người quan niệm rằng cạo gió phải cạo thật lực, cạo cho bầm tím đen thì gió độc mới ra. Gió độc có ra hay không thì mình không biết — cơ mà cạo mạnh quá thì chắc chắn máu sẽ ra trước. Bản chất của các vết bầm tím sau khi cạo gió chính là các tổn thương mao mạch gây xuất huyết dưới da.

Tiện nói đến máu, nhiều người cũng quan niệm rằng khi trúng gió phải "cắt lễ", tức là dùng vật sắc nhọn rạch trên da cho "máu độc" chảy ra ngoài, đôi khi còn kết hợp với giác hơi — tức là sau khi cắt lễ cho chảy máu thì úp một chiếc cốc được hơ nóng lên trên để hút máu độc ra. Người ta cho rằng máu được hút ra chính là máu độc bởi chúng có màu đỏ thâm. Thực chất, chúng có màu thâm không phải vì có độc, mà bởi đó là máu chảy ra từ các mao mạch — tức là máu từ tĩnh mạch — vốn luôn sẫm màu hơn máu từ động mạch do chứa rất ít oxy. Máu từ tĩnh mạch luôn có màu sẫm, bất kể bạn có trúng gió hay không. Ngoài ra, việc sử dụng dụng cụ cắt lễ không được tiệt trùng có thể dẫn đến nhiễm khuẩn máu hết sức nguy hiểm.

Về chuyện dây chuyền bạc hoặc nhẫn bạc chuyển thành màu đen sau khi cạo gió — ông bà ta lý luận rằng đó là do gió độc khiến bạc đổi màu. Thực chất, khi cơ thể bị ốm, chúng ta sẽ tiết ra nhiều mồ hôi hơn, và mồ hôi lúc này chứa nhiều hợp chất sunfua (các hợp chất lưu huỳnh như H₂S, methanethiol, v.v.) hơn bình thường. Bạc tác dụng với lưu huỳnh trong các hợp chất này và trở thành bạc sunfua — đó chính là lớp xỉn màu hay còn gọi là "tarnish" trên bề mặt bạc. Ngoài ra, khi cạo gió bằng dây bạc, người ta thường kết hợp với một quả trứng gà luộc. Trứng gà chứa nhiều lưu huỳnh và có thể khiến dây bạc chuyển màu đen, bất kể có được dùng để cạo gió trên cơ thể người hay không.

Tóm lại, trúng gió là sự tác động xấu và đột ngột của thời tiết, khí hậu lên cơ thể chúng ta — đặc biệt với những người không ở trong tình trạng sức khỏe tốt nhất. Cạo gió là một phương pháp chữa trúng gió được nhìn nhận tích cực bởi cả ông bà ta, đông y lẫn tây y. Tuy nhiên, cạo gió không đúng cách có thể khiến tình trạng người bệnh trở nên trầm trọng hơn.

Vậy là lần sau khi mẹ hay bà cầm cái thìa rượt theo để cạo gió cho bạn, đừng có chạy nữa nhé! Dù nghe có vẻ "mê tín" hay "dân gian" đi chăng nữa, cạo gió thực ra là một phương pháp có cơ sở khoa học hẳn hoi — miễn là làm đúng cách. Còn nếu bạn đang nghĩ đến chuyện cắt lễ hay hút máu độc thì… thôi bỏ đi, máu của bạn không có tội gì cả.

Và quan trọng hơn hết nếu sau khi "trúng gió" mà bạn không tự khỏe lại được, các triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng nặng hơn, thì hãy đến gặp bác sĩ ngay lập tức — đừng cố cạo gió thêm rồi chờ gió nó tự chui ra. Sức khỏe là thứ không nên đùa, dù là gió độc hay gió lành.

Chúc các bạn luôn mạnh khỏe, tránh xa gió độc — và cả những lời từ chối phũ phàng từ crush nữa nhé! 🌬️💪