[TẾT NGUYÊN ĐÁN 2025] - MÂM CỖ HUẾ NGÀY TẾT

“Nhà em có cây mai vẫn vàng khi xuân đến Trái me chua em làm mứt để dành Mạ vẫn nói: ưng nhau thì đợi Chiều Ba mươi anh có đến không anh?” (Thanh Hải)

Những câu thơ về Huế và ngày Tết như thế đã sớm đi vào lòng người tự thuở nào. Là mảnh đất kinh kỳ một thời, nét yên bình và cổ kính của Huế khiến nơi đây nghiễm nhiên hóa thành “nàng thơ” để con người ta mơ mộng mỗi độ Tết đến, xuân về. Trong bầu không khí thiêng liêng ấy, mâm cỗ ngày Tết không chỉ là biểu tượng của lòng thành kính đối với tổ tiên mà còn là nét đẹp văn hóa, lưu giữ một chút gì đó của chốn cung đình xưa. 

Mâm cỗ Tết xứ Huế là chuẩn mực của sự tinh tế và cầu kỳ, thể hiện rõ phong vị của vùng đất từng là kinh đô. Từ cách chọn nguyên liệu, chế biến đến bài trí, tất thảy đều mang dấu ấn nghệ thuật ẩm thực cung đình thời Nguyễn. Mỗi món ăn không chỉ ngon mà còn được trình bày một cách tỉ mỉ, hòa quyện giữa màu sắc, hương vị và ý nghĩa phong thủy. Người Huế thường sắp xếp mâm cỗ theo nguyên tắc ngũ hành, tượng trưng cho sự cân bằng và mong cầu một năm mới thịnh vượng, bình an.

Trong mâm cỗ Huế, các món mặn chính là linh hồn, phản ánh sự đa dạng và tinh tế trong nghệ thuật ẩm thực. Các món thịt được chế biến kỳ công như thịt dầm mắm, nem chả tré, thịt đông, thịt kho tàu, thịt hon hay thịt phay ăn kèm tôm chua đều mang hương vị đậm đà và giàu bản sắc. Bên cạnh đó, những món cuốn như cuốn ram, bánh tráng kèm rau sống hay các món trộn khai vị như vả trộn, mít trộn, thịt gà trộn rau răm và măng trộn đều được chăm chút kỹ lưỡng. Không thể thiếu các món nước như giò hầm măng khô, miến cùng với những món đồ mộc như măng khô xào tôm thịt hay giá xào nham. Tất cả hòa quyện, tạo nên một bữa tiệc ẩm thực trọn vẹn, thể hiện sự khéo léo và tâm huyết của người phụ nữ xứ Huế.

Bên cạnh mâm cỗ mặn, ngày đầu năm, các gia đình Huế thường chuẩn bị mâm cơm chay, còn gọi là “mâm trai soạn”, để dâng lên tổ tiên. Các món chay được chế biến từ những nguyên liệu bình dị như hoa chuối, nấm rơm, đậu hũ nhưng lại mang hương vị thanh tao, độc đáo nhờ vào sự khéo léo và tinh tế của người Huế. Mâm cơm chay không chỉ là nghi lễ tôn kính mà còn thể hiện triết lý sống thanh đạm, gần gũi với thiên nhiên, một nét đặc trưng rất riêng của vùng đất này.

Không thể thiếu trong ngày Tết là những món mứt truyền thống mang hương vị đặc trưng của Huế. Từ mứt gừng, mứt sen, mứt cam quất cho đến mứt bí, mứt đu đủ, tất cả đều được chế biến công phu, mang hương vị tinh tế và màu sắc rực rỡ. Qua bàn tay tài hoa của người phụ nữ Huế, mỗi loại củ quả đều được “biến hóa” thành món quà ngọt ngào, góp phần tạo nên không khí ấm áp và sum vầy của ngày Tết.

Bánh trái trong mâm cỗ Tết Huế cũng là sự kết tinh của văn hóa và nghệ thuật. Bánh trái cây đậu xanh, bánh khô làm từ bột ngũ cốc được tạo hình đẹp mắt với các biểu tượng như mai, lan, cúc, trúc hoặc chữ “Phúc”, “Lộc”, “Thọ”. Ngoài ra, bánh chưng và bánh tét – những món bánh không thể thiếu – thường được ăn kèm với dưa món làm từ củ cải, đu đủ, cà rốt, ớt sấy khô. Những món ăn này không chỉ mang đến hương vị đậm đà mà còn có thể bảo quản lâu trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt của ngày Tết.

Mâm cỗ Tết Huế không chỉ là di sản văn hóa mà còn là sự kết tinh từ bao thế hệ, phản ánh sự chọn lọc và lưu truyền những tinh hoa ẩm thực qua thời gian. Từng món ăn đều được chế biến khoa học, bổ dưỡng, phù hợp với lối sống hiện đại nhưng vẫn giữ được nét cổ kính đặc trưng. Người Huế quan niệm, một mâm cỗ đẹp không chỉ đủ đầy về hình thức mà còn chan chứa sự thành tâm, bởi đó chính là cách để bày tỏ lòng hiếu kính với tổ tiên và mong cầu một năm mới sung túc, an lành.

Mỗi dịp Tết đến xuân về, mâm cỗ Huế là biểu tượng cho sự đoàn tụ, hạnh phúc, là nơi hội tụ tinh thần văn hóa cố đô. Dù thời gian có đổi thay, người dân nơi đây vẫn giữ trọn vẹn nét đẹp truyền thống này như một cách nhắc nhở con cháu về cội nguồn và giá trị quý báu của dân tộc. Huế vẫn thế, lặng lẽ mà tinh tế, như chính mâm cỗ ngày Tết – nơi chắt lọc hồn cốt của một nền văn hóa từng làm say lòng biết bao thế hệ.