TẠI SAO KHI UỐNG CÀ PHÊ SỮA LẠI CÓ ỐNG HÚT?

Cà phê sữa từ rất lâu đã trở thành một nét văn hoá đặc trưng trong đời sống người Việt. Từ những quán cóc lề đường đến những chuỗi cửa hàng hiện đại, hình ảnh ly cà phê sữa luôn đi kèm cái ống hút. Nhiều người uống quen đến mức xem ống hút là điều hiển nhiên, nhưng ít ai đặt câu hỏi: "Tại sao trong ly cà phê sữa luôn có ống hút, và thói quen này hình thành từ đâu?"

Dưới đây là góc nhìn của cá nhân mình - một người mới tập viết và dám viết bài đầu tiên trên diễn đàn, mong mọi người góp ý thêm.

Trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, khi người Pháp mang cây cà phê vào Việt Nam, văn hoá thưởng thức cà phê bắt đầu hình thành. Tuy nhiên, khác với cách uống espresso nhanh gọn của châu Âu, người Việt quen dùng cà phê phin nhỏ giọt và phối hợp với sữa đặc - thứ nguyên liệu bảo quản tốt trong khí hậu nóng ẩm, thiếu tủ lạnh thời đó.

Ly cà phê sữa đá đặc trưng thường sẽ có 3 tầng: tầng cà phê đậm phía trên, tầng sữa đặc phía dưới và tầng đá viên phủ ở trên. Trong thời kỳ đầu, nhiều quán cà phê sử dụng muỗng để khuấy. Nhưng từ thập niên 1960 - 1970, khi ống hút nhựa du nhập mạnh vào Đông Nam Á, người bán nhận thấy giá trị mà ống hút mang lại: khuấy đều 3 tầng nhanh hơn, đặc biệt khi ly cao; hạn chế sữa dính vào muỗng, gây lãng phí; uống không bị đắng hoặc quá ngọt cục bộ, tạo hương vị đồng nhất. Dần dần, ống hút trở thành một phần của văn hoá uống cà phê sữa.

Từ những năm 1990 trở lại đây, khi hình thức cà phê mang đi phổ biến, ống hút trở nên gần như bắt buộc vì lý do: ly nhựa nắp kín khó uống trực tiếp; ống hút giúp giảm tiếp xúc môi với viền ly - đặc biệt trong môi trường đô thị bụi bặm; tránh lem son, lem cà phê quanh miệng, phù hợp đời sống văn phòng. Cũng vì thế, các chuỗi như Highlands, The Coffee House, Phúc Long,… đều coi ống hút là một tiêu chuẩn phục vụ.

Cà phê Việt nổi tiếng đậm - nặng - mạnh, chủ yếu do rang xay Robusta. Khi kết hợp với sữa đặc vốn rất ngọt và béo, hương vị chênh lệch lớn giữa hai lớp. Nếu không khuấy, khi uống ngụm đầu sẽ rất đắng, ngụm cuối lại quá ngọt. Ống hút giúp người uống điều tiết vị đậm nhạt bằng cách kéo ống lên xuống, uống từng lớp theo ý thích (ví dụ: nhấp phần cà phê nhiều hơn hoặc phần sữa nhiều hơn). Ống hút còn giúp người uống khi uống chậm mà không bị đá chảy quá nhanh vào miệng. Đây là lý do xã hội Việt Nam hình thành thói quen “cà phê sữa thì dùng ống hút, cà phê đen có thể không”.

Những năm 2000 - 2010, các phim ảnh, MV, quảng cáo,… thường xuyên xuất hiện hình ảnh ly cà phê sữa với ống hút. Điều này vô tình củng cố một khuôn mẫu văn hoá: “Ly cà phê sữa đá phải có ống hút thì mới đúng điệu”. Từ hình ảnh quán cóc đến thương hiệu lớn, ống hút trở thành biểu tượng thị giác của cà phê sữa Việt Nam.

Thập niên 2020 chứng kiến phong trào giảm rác thải nhựa. Tuy nhiên, thay vì bỏ ống hút hoàn toàn, xã hội chuyển sang dùng vật liệu tái chế, vật liệu thân thiện hơn với môi trường để sản xuất ống hút. Một số loại ống hút có thể kể đến là ống hút giấy, ống hút bã mía, ống hút inox hoặc tre dùng nhiều lần. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng ống hút vẫn còn, vì nó gắn chặt với cách uống cà phê sữa, chứ không chỉ là thói quen ngẫu nhiên.

Tóm lại, ống hút - một chi tiết nhỏ chứa cả lịch sử và văn hoá. Câu hỏi “Tại sao khi uống cà phê sữa lại có ống hút?” tưởng chừng đơn giản, nhưng khi nhìn sâu hơn, đó là câu chuyện kết hợp giữa lịch sử du nhập cà phê, cách pha chế đặc trưng của người Việt, văn hoá tiêu dùng đô thị, yếu tố tiện lợi, thẩm mỹ, vệ sinh và sự hình thành thói quen xã hội qua nhiều thế hệ. Ống hút không chỉ để hút. Nó là một phần của trải nghiệm, một dấu ấn văn hoá của ly cà phê sữa Việt Nam - thức uống mang linh hồn phố thị.