TACO - Trump Always Chickens Out: Đàm phán hay Lật lọng?

Phong cách đàm phán TACO của Trump: Lịch sử, bản chất và hiệu quả của một chiến lược điên rồ có tính toán

Khi các nhà đầu tư Phố Wall nhắc đến “TACO trade”, họ không đang nói đến món ăn Mễ. Thuật ngữ TACO là viết tắt của “Trump Always Chickens Out” (dịch thô có thể hiểu là Trump luôn chạy/sẽ úp bô thị trường :v) 

Đây đã trở thành một trong những khái niệm phổ biến nhất trên thị trường tài chính Mỹ kể từ tháng 5/2025. Được nhà bình luận Robert Armstrong của Financial Times đặt ra, TACO mô tả mô hình quen thuộc: Tổng thống Donald Trump đưa ra các tuyên bố cứng rắn, thường là mức thuế quan cao kỷ lục, gây chấn động thị trường… Sau đó, khi thị trường lao dốc, ông nhanh chóng điều chỉnh, hoãn hoặc giảm nhẹ để thị trường phục hồi. 

Đây không phải là hiện tượng ngẫu nhiên hay dấu hiệu lật lọng bình thường. Theo các nhà phân tích, TACO chính là phiên bản hiện đại, được phóng đại của phong cách đàm phán mà Trump đã mô tả chi tiết trong cuốn sách kinh điển The Art of the Deal (1987): đòi mức cực cao để tạo đòn bẩy, tận dụng sự bất ngờ và linh hoạt điều chỉnh theo phản ứng của đối phương – ở đây là thị trường, doanh nghiệp và các nước đối tác.

Phong cách này không phải mới xuất hiện ở nhiệm kỳ thứ hai. Ngay từ những năm 1980, khi còn là ông trùm bất động sản New York, Trump đã áp dụng chiến thuật “nói to, đòi cao và nhanh chóng nhượng bộ”. Trong nhiệm kỳ thứ nhất (2017-2021), Phố Wall từng gọi hiện tượng tương tự là “Trump Put” – một dạng bảo vệ ngầm cho thị trường. Các ví dụ điển hình phải kể đến case:

Thuế quan thép và nhôm lên Canada, Mexico, EU năm 2018: Đe dọa mạnh tay, sau đó miễn trừ một phần và dẫn đến thỏa thuận USMCA thay thế NAFTA.  

Chiến tranh thương mại với Trung Quốc: Leo thang dần lên mức 25%, rồi ký thỏa thuận Phase 1 sau nhiều vòng đàm phán.  

Đe dọa thuế 5-25% lên Mexico vì vấn đề di cư năm 2019: Hoãn ngay sau vài ngày. 

….

Những lần úp bô này thường diễn ra chậm hơn, quy mô nhỏ hơn và ít gây sóng gió mạnh so với hiện nay. Sang Nhiệm kỳ thứ hai, TACO trở thành chiến lược được đặt tên. 

Mọi thứ thay đổi mạnh mẽ sau khi Trump nhậm chức lần hai. Ngày 2/4/2025 – được ông gọi là “Liberation Day” – Trump ký sắc lệnh áp mức thuế quan “đối ứng” (reciprocal tariffs) chưa từng có: 10% cơ bản, lên tới 145% với Trung Quốc, 50% với EU, 25% với Canada và Mexico. Thị trường chứng khoán Mỹ và toàn cầu lao dốc ngay lập tức. 

Chỉ sau 7 ngày, ông tạm dừng hầu hết các mức thuế cao, giảm xuống 10% trong 90 ngày để “đàm phán”. Từ đó đến nay, Trump đã thực hiện ít nhất 28 lần điều chỉnh hoặc hoãn thuế quan – theo thống kê của Forbes. Các ví dụ nổi bật:

Thuế quan EU: Đe dọa 50% → hoãn nhiều lần đến tháng 7-8/2025.  

Trung Quốc: Giảm từ 145% xuống 30%, kéo dài deadline nhiều lần, đạt thỏa thuận tạm thời.  

Canada/Mexico: Đe dọa 25% rồi nhanh chóng pause sau vài ngày.  

Lan sang đối ngoại: Đe dọa mạnh với Iran tháng 3/2026 rồi tuyên bố “đạt thỏa thuận” và tạm dừng, khiến thị trường dầu mỏ và chứng khoán phục hồi mạnh (được gọi là “trillion-dollar TACO”). 

….

Kết quả là Thuế quan mang về 264 tỷ USD doanh thu năm 2025, nhưng cũng tạo ra “TACO Trade” – chiến lược đầu tư đơn giản: Mua cổ phiếu khi thị trường giảm mạnh sau tuyên bố của Trump, rồi bán khi ông back off và giá rebound. Nhiều quỹ hedge fund coi đây là mô hình “đáng tin cậy” trong suốt năm 2025-2026. 

Nhiều học giả so sánh TACO với “Madman Theory” (Lý thuyết Kẻ Điên) mà Richard Nixon áp dụng cuối những năm 1960. Nixon muốn đối phương (Việt Nam, Liên Xô) tin rằng ông “điên” và sẵn sàng dùng vũ khí hạt nhân nếu bị dồn vào góc, qua các động thái bí mật như Operation Giant Lance năm 1969. Mục tiêu là tạo áp lực tối đa để kết thúc Chiến tranh Việt Nam. 

Cả hai đều dùng sự không thể đoán trước (unpredictability) để tạo leverage. Trump từng nói với đội ngũ: “Hãy để họ nghĩ thằng điên này có thể rút lui bất cứ lúc nào”

Nixon cũng bảo Kissinger truyền thông điệp tương tự. Điểm khác lớn là Nixon thực hiện bí mật, tập trung vào an ninh và hạt nhân còn Trump công khai, tập trung vào thương mại và kinh tế.  

Nixon ít back off rõ rệt (dù chiến lược cuối cùng không thành công hoàn toàn) nhưng Trump back off thường xuyên và nhanh nên bị chỉ trích là “chickens out” bởi các chuyên gia.

Madman Theory của Nixon bị đánh giá thất bại dài hạn vì đối phương không tin trong khi TACO của Trump mang lại một số thỏa thuận ngắn hạn nhưng gây hiệu ứng tiêu cực cao và giảm uy tín. 

Trump từng phủ nhận mạnh mẽ cách gọi “chickens out”. Ông gọi đây là “nghệ thuật đàm phán”: “Bạn gọi đó là thụt lùi? Đó là đàm phán” - 

Nhìn chung, chiến lược này rõ ràng là lợi ích ngắn hạn, rủi ro dài hạn. Chiến lược giúp Mỹ thu thêm doanh thu thuế, ép một số nước ký thỏa thuận (Brazil, India, Nhật Bản, Đông Nam Á) và tạo áp lực đàm phán thực sự. Thị trường thường phục hồi nhanh sau mỗi “TACO moment”, chứng tỏ nhà đầu tư đã “học được” cách ứng phó.

Điểm tiêu cực là gây thiệt hại cho doanh nghiệp Mỹ (chi phí tăng, hoãn đầu tư), góp phần vào lạm phát nhẹ và giảm niềm tin dài hạn. Nhiều chuyên gia cho rằng khi đối tác “bắt bài” được mô hình, đòn bẩy của Trump yếu đi. Tòa án Tối cao Mỹ thậm chí hủy một phần quyền sử dụng IEEPA để áp thuế khẩn cấp. 

TACO không phải style đàm phánmới mà là bản chất nhất quán của Trump – từ doanh nhân đến tổng thống. Nó là phiên bản công khai, kinh tế hóa của Madman Theory, phù hợp với thời đại thị trường tài chính nhạy cảm. Dù mang lại một số thắng lợi ngắn hạn, phong cách này cũng nhắc nhở rằng trong đàm phán quốc tế, khi mọi người biết bạn hay chém gió, thì ưu điểm cũng sẽ mất dần sức mạnh.