Surat – Trung tâm kim cương của thế giới

Khám phá quá trình chuyển mình của Surat thành một trung tâm kim cương toàn cầu, nơi di sản lịch sử hòa quyện với công nghệ hiện đại để tạo nên một ngành công nghiệp năng động và có sức ảnh hưởng sâu rộng.

Một ghi chép từ thế kỷ XVII của Jean-Baptiste Tavernier, thương nhân đá quý người Pháp, đã phác họa sinh động hình ảnh Surat như một đô thị sầm uất cửa ngõ quan trọng của các thương nhân châu Âu trong hành trình tìm kiếm gia vị, bông vải, lụa và kim cương tự nhiên của Ấn Độ. Dưới thời Mughal, Surat còn được mệnh danh là “Thành phố Zari”, nhờ một kỹ nghệ dệt độc đáo kết hợp sợi vàng, bạc và đồng với lụa và bông.

Đến đầu thế kỷ XVIII, Ấn Độ đã trở thành trung tâm giao thương kim cương toàn cầu, với sự hỗ trợ đáng kể của người Bồ Đào Nha những thế lực thực dân kiểm soát các mỏ kim cương tại Brazil và thành phố cảng Goa của Ấn Độ.

Chương đầu của câu chuyện kim cương tại Surat chính thức mở ra vào năm 1900, khi hai anh em doanh nhân thuộc cộng đồng Patidar, ông Gandabhai Kuberdas Mavjivanwala và Shri Rangeeldas Kuberdas Mavjivanwala, khởi sự hoạt động cắt mài kim cương tại khu Vadi Faliya của Surat, sau khi trở về từ Nam Phi. Phải mất hơn nửa thế kỷ, hoạt động thủ công quy mô nhỏ này mới từng bước phát triển thành một ngành công nghiệp lớn.

Chiến tranh Thế giới thứ hai đã vô tình thúc đẩy sự phát triển của Surat. Ông Govind Dholakia, Nhà sáng lập kiêm Chủ tịch SRK Exports, giải thích:

“Trước năm 1940, hoạt động cắt mài kim cương chủ yếu diễn ra tại Yangon, Myanmar (khi đó gọi là Rangoon, Burma). Cuộc xâm lược của Nhật Bản vào Myanmar đã buộc các nghệ nhân kim cương phải trở về quê hương Surat–Navsari, bang Gujarat, Ấn Độ.”

Theo ông Dholakia, các thương nhân từng gửi kim cương thô sang Rangoon đã chuyển hướng sang Surat. Ngành dệt Zari lúc bấy giờ đã phát triển mạnh mẽ dưới sự dẫn dắt của cộng đồng Patel, và chính bản năng doanh nhân của họ đã thúc đẩy sự tham gia sâu rộng vào lĩnh vực cắt mài kim cương

Năm 1956, ông H.B. Shah, một thương nhân kim cương tại Mumbai, thành lập xưởng cắt mài kim cương tự nhiên và mở cửa đón lao động từ nhiều cộng đồng khác nhau. Ông Sevantibhai Shah, Chủ tịch Venus Jewel, cho biết:

“Cho đến đầu thập niên 1960, ngành công nghiệp chỉ tiếp cận được nguồn kim cương thô hạn chế từ các mỏ Golconda và Panna, vừa đủ đáp ứng nhu cầu thị trường nội địa.”

Cuộc chiến tranh Trung–Ấn năm 1962 khiến nhu cầu kim cương tự nhiên trong nước suy giảm, buộc các doanh nghiệp phải tìm kiếm khách hàng quốc tế. Giữa thập niên 1960, Hội đồng Xúc tiến Xuất khẩu (Export Promotion Council – EPC) được thành lập, đồng thời chính phủ Ấn Độ ban hành chính sách giấy phép tái bổ sung, cho phép nhập khẩu kim cương thô tương đương 70% giá trị kim cương đã qua chế tác xuất khẩu. Chính sách này được xem là bước ngoặt, giúp mở rộng quy mô chế tác kim cương tại Ấn Độ một cách mạnh mẽ.

Một số doanh nhân đã đóng vai trò then chốt trong sự phát triển của ngành, tiêu biểu như Hemchand Mohanlal Jhaveri, Kirtilal Manilal Mehta, Chandulal Mohanlal Mehta, Mafatlal Mohanlal Mehta, Ratilal Becharlal Jasani và Kirtilal Kalidas Doshi.

Một mạng lưới các doanh nghiệp có nguồn gốc từ Ấn Độ đã thiết lập văn phòng thương mại tại Antwerp, cung cấp kim cương theo hình thức tín dụng cho các nhà sản xuất trong nước. Đến giai đoạn 1966–1967, kim ngạch xuất khẩu kim cương của Ấn Độ đạt 28 triệu USD — một cột mốc quan trọng, song mới chỉ là khởi đầu.

Nguồn nhân lực được đào tạo bài bản và có tay nghề cao là yếu tố cốt lõi cho sự phát triển của bất kỳ ngành công nghiệp nào. Cho đến giữa thập niên 1980, Ấn Độ chủ yếu đóng vai trò là trung tâm chế tác kim cương tự nhiên có giá trị thấp đến trung bình, trong khi các viên kim cương chất lượng cao thường được cắt tại Israel hoặc Bỉ.

Nhận thấy hạn chế này, ông Sevantibhai Shah, nhà sáng lập Venus Jewel, đã quyết định nâng cao kỹ năng cho thợ cắt mài kim cương Ấn Độ, đồng thời xây dựng tại Surat một môi trường sản xuất quy mô lớn, đạt tiêu chuẩn quốc tế đối với kim cương tự nhiên có giá trị cao qua đó viết lại “luật chơi” của ngành.

Từ việc trực tiếp đào tạo các karigar (nghệ nhân) trong chế tác kim cương cao cấp, đến hoạch định chiến lược và quản trị rủi ro trong quá trình sản xuất, ông đã tạo ra những chuyển biến căn bản cho ngành cắt mài kim cương Ấn Độ, đạt được hiệu quả cao hơn, độ chính xác vượt trội và chất lượng không thể phủ nhận.

“Điều đó không chỉ đơn thuần là việc cắt mài kim cương với 56 giác,” ông Sevantibhai nhấn mạnh, “mà còn là cơ hội để chứng minh với thế giới rằng kim cương được cắt tại Ấn Độ hoàn toàn có thể sánh ngang với những sản phẩm xuất sắc nhất toàn cầu.”

Ông tiếp tục chia sẻ một câu chuyện đáng chú ý từ thập niên 1970:

“Trước đây, các công nhân quen ngồi trên sàn và làm việc trực tiếp với bánh mài kim cương. Chúng tôi nhận ra rằng tư thế này không tốt cho sức khỏe lâu dài của họ. Dù ban đầu gặp phải sự phản đối, chúng tôi vẫn đưa bàn và ghế vào môi trường sản xuất. Về sau, mô hình này đã trở thành tiêu chuẩn chung của toàn ngành.”

Tại Venus Jewel, việc chia sẻ kiến thức liên tục kết hợp với đào tạo trực tiếp tại nơi làm việc đã góp phần nâng cao đáng kể tay nghề của các karigar .Trong thập niên 1970, ông Sevantibhai Shah còn giới thiệu một hệ thống trả lương theo hiệu suất mang tính đột phá, nhằm khuyến khích nghệ nhân đạt đến chất lượng chế tác cao hơn trong từng sản phẩm.

Đội ngũ karigar của Surat cũng đóng vai trò then chốt trong việc định hình ngành công nghiệp này. Từ năm 1960 đến 2000, ngành kim cương có rất ít công cụ công nghệ hỗ trợ; kính lúp là phương tiện gần như duy nhất để quan sát kim cương bằng mắt thường. Các cuộc họp định kỳ được tổ chức nhằm thảo luận cách giảm thiểu hao hụt trong quá trình chế tác, và các quyết định kỹ thuật được đưa ra dựa trên kinh nghiệm và tư duy của chính các thợ cắt mài,” ông Sevantibhai giải thích.

Ông Ashish Mehta, Đối tác tại Kantilal Chhotalal, chia sẻ quan điểm:

“Theo tôi, việc Surat phát triển thành trung tâm chế tác kim cương toàn cầu trong thập niên 1960–1970 có thể bắt nguồn từ lợi thế chi phí thấp. Tuy nhiên, bước chuyển sang phân khúc kim cương giá trị cao chỉ thực sự diễn ra vào cuối thập niên 1990, khi các bên liên quan chủ động tiếp nhận công nghệ. Khi đó, yếu tố quyết định không còn là chi phí thấp, mà là khả năng thích ứng với công nghệ tiên tiến.”

Các karigar của Surat phần lớn xuất thân từ các gia đình nông nghiệp. Họ không chỉ nỗ lực học hỏi kỹ năng cắt mài kim cương, mà còn sẵn sàng tiếp nhận và ứng dụng công nghệ mới. Ông Govind Dholakia cho biết:

“Công ty chúng tôi vận hành một học viện đào tạo nội bộ mang tên SRK Institute of Diamonds (SRKID), chuyên về cắt, mài và quy trình chế tác kim cương. Chúng tôi không chỉ cập nhật kiến thức hàng ngày mà còn tuyển dụng nhân sự mới ngay sau khi họ hoàn tất chương trình đào tạo.”

Ông nói thêm:

“Tôi tin rằng cần ít nhất 3 năm, hay khoảng 1.000 ngày đào tạo, để thực sự làm chủ bất kỳ lĩnh vực mới nào. Vì vậy, chúng tôi yêu cầu thời gian đào tạo tối thiểu 3 năm trước khi nhân sự mới bắt đầu đảm nhận trách nhiệm. Nhờ đó, họ có thể đóng góp vào sự phát triển của doanh nghiệp bằng cả kiến thức lý thuyết lẫn thực hành.”

Bên cạnh đào tạo kỹ năng, ngành kim cương tại Surat còn xây dựng các chuẩn mực an toàn lao động và chế độ đãi ngộ tài chính. Ông Sevantibhai bổ sung:

“Chúng tôi cung cấp các quyền lợi như bảo hiểm y tế và quỹ Superannuation, giúp người lao động tự chủ tài chính khi nghỉ hưu. Quỹ này tương đương 27% tổng thu nhập và được chi trả khi nhân viên nghỉ hưu, nhờ đó tỷ lệ nghỉ việc của chúng tôi thuộc nhóm thấp nhất trong toàn ngành.”

Những nỗ lực tổng hợp của ngành kim cương Ấn Độ đã giúp quốc gia này đạt giá trị xuất khẩu khoảng 18,665 tỷ USD trong năm tài chính 2019–2020. Hiện có khoảng một triệu người trực tiếp và gián tiếp hưởng lợi từ ngành kim cương tự nhiên tại Surat.

Theo các nguồn trong ngành, bên cạnh vị thế là trung tâm chế tác kim cương lớn nhất thế giới, Surat nhiều khả năng sẽ sớm trở thành trung tâm giao dịch kim cương lớn nhất toàn cầu với việc ra mắt Surat Diamond Bourse.

Với việc khánh thành khu hải quan rộng 25.000 ft² tại Surat Diamond Bourse, cùng khu đấu giá – triển lãm kim cương đầu tiên của Ấn Độ tại Vesu (2.500 ft²), Surat tiếp tục tỏa sáng — rực rỡ không kém chính những viên kim cương tự nhiên được sinh ra từ trái tim của thành phố này.

Richa Goyal Sikri

Ngày 2 tháng 12 năm 2021

Lược dịch Kira Trần