Sử dụng phương pháp Zettelkasten và App Obsidian trong học tập
Hướng dẫn sử dụng Zettelkasten và Obsidian dành cho học tập
Tiếp tục với series về "Bộ não thứ hai" lần này tôi muốn đề cập đến cho bạn về phương pháp Zettelkasten và app Obsidian để sử dụng trong học tập.
Nếu PARA và Notion dùng để quản lý cuộc sống thì Zettelkasten và Obsidian sẽ giúp bạn học tập cũng như là phát triển bộ não thứ hai tùy theo kiến thức của bạn. Nghĩa là, bộ não thứ hai của bạn phát triển tỉ lệ thuận với tri thức mà bạn học.
Phương pháp Zettelkasten là gì?
Phương pháp Zettelkasten là phương pháp ghi chép kiến thức thành các ghi chú nhỏ, mỗi ghi chú chứa một ý duy nhất và được liên kết với các ghi chú khác, nhằm hỗ trợ tư duy và tạo ra ý tưởng mới.
Hình ảnh minh họa
Các bạn nhìn trông quen không? Hồi nhỏ tôi hay coi phim hoạt hình có mấy đoạn mấy bà thư ký hay là kế toán gì đó. Vô mấy cái phòng chứa tệp hồ sơ như vậy và đi tìm hồ sơ. Cách hoạt động của mấy phòng chứa tệp hồ sơ đó cũng dựa trên Zettelkasten. (Tôi nghĩ vậy)
Phương pháp này được nhà xã hội học Niklas Luhmann phát triển. Chính nhờ phương pháp này đã giúp ông viết được hơn 60 cuốn sách và hàng trăm bài báo khoa học khác.
Niklas Luhmann
Nghe phi lý phải không? Tại sao 1 người bình thường lại có thể cho ra sản lượng trí tuệ nhiều đến như vậy. Việc viết 1 bài báo khoa học hoặc 1 cuốn sách đó ngốn từ vài tháng cho đến vài năm hoặc thâm chí là gần 1 đời người rồi. Nhưng nếu tìm hiểu về phương pháp này, bạn sẽ không còn ngạc nhiên lắm đâu.
Cốt lõi của phương pháp
Zettelkasten trong tiếng Đức có nghĩa là "hộp đựng ghi chú". Để sử dụng phương pháp này cũng đơn giản. Bạn chỉ cần:
- 1 chiếc hộp
- 1 sấp thẻ ghi chú.
Đơn giản vậy thôi.
Và để sử dụng chúng như sau:
Mỗi khi bạn suy nghĩ ra 1 ý tưởng hoặc đọc 1 điều gì đó hay. Bạn viết ra tờ giấy ghi chú. Viết xong rồi bạn đựng chúng trong hộp. Sau này bạn muốn viết hoặc muốn tìm kiếm ý tưởng thì cứ việc mở ra và đọc lại đống ghi chú đó mà bạn đã viết.
Phương pháp Zettelkasten chỉ có như vậy thôi. Vậy nên hãy đến với lí do tại sao chúng ta nên sử dụng Zettelkasten.
Tại sao chúng ta nên sử dụng phương pháp Zettelkasten?
1. Xây dựng hệ thống tri thức lâu dài
Các bạn còn nhớ không? Hồi tụi mình còn đi học trên ghế nhà trường. Thì mỗi môn học các bạn sẽ có 1 quyển tập để mà chép kiến thức vào trong đó. Sau đó các bạn sẽ học trong quyển tập đó và đi thi. Thi xong rồi các bạn vứt quyển tập mà không còn sử dụng lại trong tương lai. Kiến thức cũng theo đó dần dần chìm vào quên lãng.
Nhưng với phương pháp Zettelkasten thì khác. Bạn không cần phải chia từng quyển tập dành cho từng môn học.
Bản chất của Zettelkasten chính là sự ngẫu hứng.
Hãy học những gì bạn yêu thích, viết ghi chú lại và cất vào hộp đựng. Sau này khi bạn mở ra đọc chúng, ý tưởng giữa các ghi chú tự nhiên sẽ xuất hiện.
Ví dụ như tôi có 2 ghi chú:
Ghi chú A:
Vladimir là vị tướng sử dụng chiến thuật lăn cầu tuyết
Ghi chú B:
Lãi kép là sự tích lũy dài hạn.
Khi tôi vô tình đọc trúng 2 ghi chú này. Tôi viết ra ghi chú thứ 3.
Ghi chú C:
Chiến thuật lăn cầu tuyết và lãi kép có liên quan với nhau, chỉ cần hiểu 1 cái sẽ hiểu cái còn lại.
Sau này khi tôi muốn viết về cách chơi vị tướng Vladimir, tôi có thể dùng ví dụ này để viết và bạn sẽ nghĩ tôi là một người thông thái khi vừa chơi game lại còn giỏi kinh tế học (Tự luyến).
Hoặc khi tôi muốn viết về kinh tế học về lãi kép thì ví dụ về Vladimir sẽ giúp cho bài viết trở nên dễ hiểu và phong phú hơn.
Tôi không cần phải chép quyển vở nào cả. Tôi khá là thoải mái và tự do, chắc tốn nhiều sức lực nào nhưng hiệu quả vẫn mang lại rất cao (theo nguyên tắc 80/20).
2. Giảm áp lực lên não bộ và kích thích tư duy ý tưởng
Bây giờ chúng ta không bàn về chép vào quyển tập nữa. Các bạn sẽ muốn nhớ bằng cái não của các bạn luôn.
Trong cuộc sống hiện đại khi mà thông tin bùng nổ như vậy. Liệu bạn có thật sự muốn nhớ những kiến thức đó không? Chẳng phải điều đó vừa mệt, vừa chán lại còn chẳng biết khi nào sẽ sử dụng chúng mà nhớ làm gì?
Vậy nên nếu có 1 công cụ giúp bạn học tập lâu dài, kiến thức thì lại không bị mất đi mà còn có thể tái sử dụng trong tương lai thì tại sao chúng ta lại không xài?
Việc viết ghi chú giúp bạn giải phóng suy nghĩ ra khỏi đầu. Mỗi khi bạn cần, bạn hoàn toàn có thể quay lại đọc chúng. Và mỗi khi đọc lại chúng, bạn sẽ tò mò là tại sao chúng lại như thế này? Hay là nên thử như thế kia? Nhiều câu hỏi làm bạn muốn khám phá thêm nữa.
Nếu bạn chỉ giữ chúng trong đầu tức là bạn chỉ "giữ" chứ bạn không thể phát triển chúng thêm. Nói dễ hiểu thì, bạn cầm trái cà rốt trên tay và dùng dao cắt trái cà rốt thành từng miếng. Thì tại sao bạn không đặt trái cà rốt trên một tấm thớt và gọt thành từng miếng. Ý tôi muốn nói là vậy đấy, trở nên đơn giản hơn.
3. Mạng lưới tri thức mà bạn có thể quan sát được
Phương pháp Zettelkasten giúp bạn liên kết các ghi chú lại với nhau. Từ đó, bạn có thể quan sát được suy nghĩ của mình cũng như là ý tưởng phát sinh.
Càng nhiều ghi chú, càng có nhiều sự liên kết. Mạng lưới tri thức của bạn dần được hình thành giúp bạn tư duy và sáng tạo hơn.
Đối tượng nào nên sử dụng phương pháp Zettelkasten?
1. Học sinh, sinh viên
Đây là đối tượng cơ bản và phù hợp nhất dành cho phương pháp Zettelkasten khi mà. Nó giúp cho học sinh, sinh viên yêu thích việc học và giảm gánh nặng lên việc học. Nhưng nó sẽ không phù hợp lắm với việc học ở Việt Nam. Nếu đối tượng này tự học, thì đây chắc chắn sẽ là 1 lợi thế lớn so với các bạn đồng trang lứa.
2. Nghiên cứu sinh
Những người làm nghiên cứu tương tự như ông Niklas Luhmann. Có thể sử dụng phương pháp này để đọc các bài báo nghiên cứu khoa học và viết ghi chú. Từ đó phát triển ý tưởng nghiên cứu cũng như là hỗ trợ trong quá trình viết nghiên cứu khoa học.
3. Các lĩnh vực liên quan đến sáng tạo
Dù bạn là đạo diễn, nhà văn, nhạc sĩ,... bất kì công việc nào liên quan đến sáng tạo cũng đều nên sử dụng phương pháp này. Bởi vì nó giúp bạn ghi nhớ các tác phẩm liên quan, tốc độ nảy ra ý tưởng nhanh, những suy nghĩ cá nhân,... Từ đó hỗ trợ bạn trong quá trình hoàn thành tác phẩm.
Ví dụ như nhà văn Harry Potter chẳng hạn: (Bà ấy không xài phương pháp này nhưng tôi sẽ đặt góc nhìn nếu bà ấy xài phương pháp này)
Bạn sẽ cần thu thập những thông tin như:
- Phù thủy là gì?
- Các sinh vật trong thế giới phù thủy?
- Các câu thần chú, đũa phép sẽ xuất hiện trong truyện,...
Và nhiều nhiều thông tin khác nữa mà bạn cần phải viết vào ghi chú và phải thật sáng tạo nếu bạn muốn chúng không giống các tác phẩm khác.
Công cụ nào sử dụng phương pháp Zettelkasten?
Khi nãy tôi đã đề cập đến phiên bản vật lý của Zettelkasten rồi đó chính là 1 hộp giấy và 1 sấp ghi chú. Ở phiên bản điện tử, tôi sẽ giới thiệu cho bạn phần mềm Obsidian.
Phần mềm Obsidian là gì?
Obsidian là một ứng dụng ghi chú dùng để lưu trữ và kết nối kiến thức cá nhân, trong đó mỗi ghi chú là một tệp văn bản độc lập và các ghi chú được liên kết với nhau để hỗ trợ tư duy và học tập dài hạn.
ảnh minh họa
Obsidian nổi tiếng với chức năng Graph View và liên kết 2 chiều. Tức là các bạn sẽ liên kết các ghi chú với nhau và bạn có thể quan sát chúng.
Đây là Graph View của tôi
Sở dĩ công cụ này phù hợp là vì đáp ứng đúng 2 tiêu chí của phương pháp Zettelkasten. Đó chính là:
1. Ghi chú
2. Sự liên kết
Bạn có viết ghi chú ra đơn giản, gọn lẹ và bạn cũng có thể quan sát chúng trên 1 biểu đồ. Từ đó dễ nảy ra ý tưởng hơn.
Hướng dẫn sử dụng
Bước 1: Tạo Vault trong Obsidian
Bước 2: Giao diện chính của Obsidian
Bước 3: Viết ghi chú (Click vào biểu tượng này để tạo ghi chú)
Bước 4: Liên kết 2 chiều, gõ cú pháp [[ Tên ghi chú ]] để kết nối
Bước 5: Quan sát liên kết (Click vào biểu tượng này)
Chỉ đơn giản như vậy thôi. Đừng phức tạp Plugin hay Code gì cả. Bạn xài như vậy đã phát huy 80% sức mạnh của Obsidian rồi. (20% còn lại nếu bạn muốn tối ưu hóa và tự động hóa).
Nhược điểm
Nhược điểm của Obsidian là nó không thể sao lưu được (Tôi mua 1 chiếc USB và copy file trong máy tính vào để sao lưu hehe). Vậy nên nó mới có tính bảo mật rất cao. Nếu app sập thì dữ liệu trong máy vẫn còn nguyên vì chúng là file MD.
Cách sử dụng Phương pháp Zettelkasten như thế nào?
Sau khi chúng ta đã đi qua ứng dụng Obsidian rồi thì bây giờ chúng ta sẽ đọc hướng dẫn sử dụng của phương pháp Zettelkasten.
Bước 1: Thu thập ghi chú
Ghi chú có 2 loại: Ghi chú nhanh và ghi chú tài liệu
Ghi chú nhanh: Khi bạn nảy ra ý tưởng trong đầu hoặc suy nghĩ về cái gì đó. Hãy viết ghi chú ra.
Ghi chú tài liệu: Khi bạn đọc, xem, nghe,... một tài liệu hoặc một tác phẩm nào đó. Hãy ghi chép chúng lại và nhớ kèm nguồn tài liệu để sau này bạn dễ tìm lại. Kèm nguồn ở đây đơn giản là bạn ghi tên nguồn thôi.
Bước 2: Kết nối ghi chú
Bước này các bạn đọc các ghi chú và kết nối chúng lại với nhau.
Bước 3: Tạo ra ghi chú vĩnh viễn
Ghi chú vĩnh viễn là ghi chú mà bạn đã chắt lọc ra từ các kết nối của các ghi chú trước đó.
Nói cho bạn dễ hình dung thì bạn trải qua nhiều chuyện và bạn đúc cho mình 1 chân lý sống. Chân lý đó có thể áp dụng trong mọi hoàn cảnh khác. Đó chính là ghi chú vĩnh viễn.
Fun fact từ ghi chú vĩnh viễn của bản thân: Ca dao tục ngữ chính là 1 loại ghi chú vĩnh viễn mà ông bà ta đã đúc kết ra. (Nổ não chưa haha tự nhiên tôi đang đọc sách thì ngộ ra đó.)
- Im lặng là vàng
- Lửa thử vàng, gian nan thử sức.
- Không thầy đố mày làm nên.
Bước 4: Dọn dẹp định kỳ
Sẽ có những ghi chú thừa thãi, vớ vẩn hoặc không sử dụng được. Hãy luôn dọn dẹp chúng để cho hệ thống có chất lượng cao.
Mô hình quy trình phương pháp từ bài báo khoa học về việc sử dụng phương pháp Zettelkasten và phương pháp chủ động ôn tập lặp lại ngắt quãng (Active Recall)
Tài liệu tham khảo
Chỉ có bản Tiếng Anh
Bài nghiên cứu về việc sử dụng phương pháp Zettelkasten và phương pháp chủ động ôn tập lặp lại ngắt quãng (Active Recall) dành cho sinh viên
Lời khuyên để sử dụng tốt phương pháp Zettelkasten
1. Ghi chú ở mức nguyên tử
Ghi chú để dễ dàng đọc lại và dễ viết thì ghi chú đó nên được viết bằng lời của chính bản thân mình và nên viết cỡ 1 câu.
Chẳng hạn như:
Ghi chú A:
Tôi cảm thấy buồn.
Ghi chú B:
Chơi game thua 10 ván liên tục làm tôi tốn thời gian và chán nản.
Ghi chú C:
Chơi game thua liên tục làm tôi buồn.
Hãy viết ngắn gọn và đơn giản như vậy.
2. Bắt đầu đơn giản chớ nóng vội
Hãy bắt đầu thật đơn giản chỉ với việc viết ghi chú và đọc ghi chú. Đừng làm gì vội vã cả. Đừng liên kết sớm cũng chẳng cần phải viết nhiều ghi chú đâu.
Cứ viết khi nào bạn học được điều gì mới hoặc bạn hứng thú với 1 thứ gì đó. Khi các ghi chú dần dần được hình thành, sự liên kết và ý tưởng cũng sẽ theo sau thôi. Nếu bắt đầu phức tạp hoặc nóng vội sẽ làm cho bạn nản và bỏ cuộc đấy.
3. Xây dựng dài hạn thay vì ngắn hạn
Các ghi chú chất lượng cần nhiều thời gian và sự chắt lọc giữa 1 rừng các ghi chú nhanh và ghi chú tài liệu vậy nên hãy thoải mái trong việc ghi chú. Nếu bạn muốn phương pháp này hỗ trợ bạn ngắn hạn như ôn tập cho 1 kỳ thi ư? Điều đó không hiệu quả đâu. Vì phương pháp này là 1 phương pháp lâu dài tương tự như lãi kép. Vậy nên bạn hãy dùng 1 phương pháp khác để ôn tập trong ngắn hạn nếu bạn sắp có 1 kì thi.
Lời kết
Bài viết đến đây là hết! Cảm ơn các bạn đã đọc bài viết của mình.
IamAsta
@Asta03052005
Khoa học - Công nghệ
/khoa-hoc-cong-nghe
Bài viết nổi bật khác
- Hot nhất
- Mới nhất