Trong lòng rất ghét nhưng mặt vẫn tỏ ra như không có chuyện gì là khéo léo, là EQ cao?

Có bao giờ bạn đã từng nghe ở đâu đó rằng, trưởng thành là khi trong lòng dù đầy bão tố nhưng ngoài mặt vẫn phải bình yên không?

Sống khéo léo là dù trong lòng rất ghét nhưng mặt vẫn phải tỏ ra như không có chuyện gì?

Mình mới lấy chồng được 1 tháng 6 ngày. Chị gái gọi căn dặn mình như thế. Chị mình hơn mình 10 tuổi, đã có gia đình và 2 bé. Mẹ mình cũng gọi và dặn mình. Mẹ mình và chị gái mình là những hình mẫu lý tưởng của những người phụ nữ truyền thống, với nhiều năm kinh nghiệm hôn nhân và gia đình. Lời khuyên của mẹ và chị xuất phát từ trải nghiệm, tình yêu thương và mong muốn bảo vệ mình khỏi những sứt mẻ, đổ vỡ, những lời đàm tiếu hay đánh giá của xã hội. Cách sống “khéo léo” đó đã giúp mẹ và chị giữ gìn hạnh phúc cũng như được xã hội tưởng thưởng cho điều đó.

Lời khuyên đó ban đầu khiến mình liên tưởng đến EQ cao - vì nó liên quan đến việc kiểm soát cảm xúc. Nhưng liệu sự "khéo léo" đè nén có thực sự là trí tuệ cảm xúc? Hay nó chỉ là một quả bom nổ chậm? Nếu cứ giả vờ như không có chuyện gì thì cảm xúc thật của mình sẽ đi đâu? Mình có đang đánh mất chính mình không?

Mình muốn chia sẻ từ góc nhìn của mình, bên cạnh góc độ tâm lý học và khoa học thực sự của trí tuệ cảm xúc mà mình tìm hiểu được để tự trang bị cho cuộc hôn nhân và hạnh phúc của chính mình.

Đối với thế hệ trước, việc duy trì sự ổn định, hòa khí gia đình thường được đặt lên trên cảm xúc cá nhân. Đó là một chiến lược sinh tồn trong hôn nhân mà chị đã đúc kết được để tránh những đổ vỡ. Tuy nhiên, với phụ nữ hiện đại, hoặc ít nhất là với mình, nhu cầu về sức khỏe tinh thần, sự bình đẳng và tôn trọng cảm xúc cá nhân ngày càng cao hơn. Việc "chịu đựng" không còn là giải pháp bền vững mà giống như một quả bom nổ chậm hơn.

Lời khuyên của chị không sai trong hệ quy chiếu của chị, nhưng chưa đủ và có thể không còn phù hợp cho những ai mong muốn một cuộc sống thật và hạnh phúc bền vững.

Quan trọng hơn, chúng ta cần thông minh cảm xúc để vừa giữ hòa khí, vừa thấy bình yên ở trong tâm mình.

Trí tuệ cảm xúc được định nghĩa là khả năng của một người trong việc tự quản lý bản thân cũng như các mối quan hệ với người khác để có thể sống theo những dự định của mình - Theo Adele B. Lynn

Adele B. Lynn là tác giả và diễn giả chuyên về trí tuệ cảm xúc, đồng thời là người sáng lập The Adele Lynn Leadership Group. Bà tập trung vào việc giúp các nhà lãnh đạo xây dựng môi trường làm việc tin cậy, tích cực và hiệu suất cao. Ngoài The EQ Interview, bà còn viết nhiều đầu sách nổi tiếng khác về EQ dành cho lãnh đạo, nhà đào tạo và giới nhân sự.

Trong cuốn The EQ Interview, bà cũng đề cập một nhầm lẫn phổ biến của mọi người giữa trí tuệ cảm với kỹ năng xã hội. Trong đó bà giải thích: Kỹ năng xã hội liên quan đến mối quan hệ của chúng ta với thế giới bên ngoài - cách chúng ta tương tác với người khác. Dĩ nhiên, những kỹ năng đó cấu thành một phần của các năng lực trí tuệ cảm xúc (EQ), nhưng phần lớn trí tuệ cảm xúc lại liên quan đến thế giới nội tâm của chúng ta. Và chính thế giới nội tâm đó sẽ chi phối cách chúng ta tương tác và phản ứng với thế giới bên ngoài.

Như vậy, một phần cốt lõi rất quan trọng của trí tuệ cảm xúc là nội tâm của chúng ta. Dù chúng ta có làm gì, kiểm soát đến đâu cũng là để vì, và để cho nội tâm của chúng ta bình an khi được nương theo những gì chúng ta mong muốn.

Vậy “tự quản lý bản thân” ở đây nghĩa là như thế nào? là có phải đè nén cảm xúc của chúng ta? Mình sẽ chia thành 3 nhóm phản ứng để bạn dễ hình dung nhất như thế nào là EQ cao và biết cách quản lý cảm xúc của mình:

Sự khác biệt giữa người thông minh cảm xúc thực sự và người khéo léo đè nén nhưng rước bực vào mình nằm ở bước nhận diện và xử lý nội tâm của họ. Điểm mấu chốt là: Trí tuệ cảm xúc là quá trình "Xử lý nội tâm" chứ không phải "Thay đổi biểu cảm bên ngoài".

EQ không bắt bạn phải biến ghét thành yêu. Bạn có quyền được ghét! EQ là khi bạn nhận thức được "À, mình đang rất khó chịu với hành động này". Nhưng thay vì dùng năng lượng để đóng kịch (Fake it), người EQ cao dùng năng lượng để điều hướng (Manage it): "Vì sao mình ghét? Lời nói này có đáng để mình tức giận không? Mình nên im lặng tạm thời rời đi hay nên nói rõ quan điểm một cách lịch sự để họ không lặp lại?"

Lấy một ví dụ thực tế: Khi bị họ hàng nhận xét vô duyên. Cách "đè nén" là cười trừ rồi về nhà khóc tức tưởi với chồng. Cách của người EQ cao là hít thở sâu, mỉm cười nhẹ nhàng và lái sang một chủ đề khác một cách dứt khoát, thiết lập ranh giới vô hình mà vẫn giữ lịch sự.

Nói đến đây, có thể bạn sẽ băn khoăn về ranh giới giữa việc "bao dung, nhường nhịn" và sự "chịu đựng độc hại". Thực chất, sự khác biệt lớn nhất không nằm ở việc bạn chọn im lặng hay lên tiếng tranh cãi, mà nó nằm trọn vẹn ở trạng thái nội tâm và sự tự nguyện của chính bạn. Bao dung là khi bạn nhìn thấy khuyết điểm của đối phương và chủ động chấp nhận nó, bởi bạn hiểu rằng ai cũng có những góc chưa hoàn thiện. Nhường nhịn xong, lòng bạn thấy bình an và nhẹ nhõm. Ngược lại, chịu đựng độc hại là khi bạn vô cùng ghét điều đó, không hề chấp nhận nhưng bắt buộc phải nín nhịn vì sợ mâu thuẫn hay sợ mất hình tượng. Hậu quả là sau khi nín nhịn, lòng bạn đầy ứ những uất ức và ghim gút. Suy cho cùng, bao dung là món quà bạn tự nguyện trao đi, còn chịu đựng là món nợ bạn tự ép mình gánh lấy.

Biết là vậy, nhưng làm sao để giữ được "cái đầu lạnh" khi cơn giận hay sự chán ghét bất ngờ ập đến mà không bị phản xạ bản năng chi phối?

Nếu áp dụng nguyên tắc 80/20 vào quản trị tâm lý, thay vì cố gồng mình học cả chục kỹ năng giao tiếp phức tạp, bạn chỉ cần tập trung vào 20% hành động cốt lõi nhưng quyết định tới 80% sức mạnh của EQ. Khóa chốt đó đơn giản là: Sức mạnh của khoảng dừng (The Pause). Khi một điều tồi tệ xảy ra, bạn không cần phải ngay lập tức phân tích logic hay vắt óc tìm một câu phản pháo thật hoàn hảo. Việc duy nhất cần rèn luyện là tạo ra một "khoảng nghỉ 3 giây": hãy cố gắng gọi tên cảm xúc đó ra trong đầu, hít một hơi thật sâu, dùng một câu thần chú hoãn binh nhẹ nhàng: "Chuyện này hơi bất ngờ, để em/con suy nghĩ thêm một chút nhé." Khoảng dừng đó sẽ trở thành chiếc phanh tay khẩn cấp, cứu bạn khỏi những lời nói bốc đồng và sự hối hận về sau.

Nói vậy không có nghĩa là mình giỏi, hay mình là bậc thầy về thông minh cảm xúc. Thậm chí mình có thể được sếp khen ở mọi mặt, trừ việc quản lý cảm xúc của bản thân. Nói vậy để mọi người hiểu rằng nắm được lý thuyết nhưng khi đi vào thực hành là một hành trình dài. Nhưng sau cùng, mình vẫn muốn viết bài này bởi lẽ, một lần viết là một lần mình nhìn lại, học lại, nhắc nhở lại chính bản thân mình, về tất cả những điều mình đang viết đây. Và bởi, um, chúng ta có thể rèn luyện nó cả một đời người, cũng được, nhưng đừng kìm nén cảm xúc của mình cả một đời, là được.

Chị gái mình, một trong những người phụ nữ mà mình yêu thương nhất cuộc đời này. Người mà mình vô cùng ngưỡng mộ và kính trọng, cố gắng học hỏi gần như mọi thứ từ chị về đối nhân xử thế. Duy chỉ có khoảnh khắc mà mình nhìn thấy chị, sau tất cả những đè nén cảm xúc, phải khóc nghẹn, không thể giải thích được cho chính mình nữa, chỉ có thể ngồi hay nằm dài, gọi điện thoại cho mình, nói rằng chị bất lực với tất cả những cảm xúc hiện tại trong mình, chỉ biết khóc, không làm được gì nữa. Mình không muốn sau này mình cũng như thế.

Đừng nhầm lẫn giữa đè nén cảm xúc và EQ cao.

Chúc bạn có một cuộc đời nhẹ nhàng từ trong tâm. Chẳng có sự khéo léo nào quan trọng hơn điều đó cả.