Có bao giờ bạn tự hỏi, điều gì thật sự khiến một người trở thành người tốt hay trẻ xấu? Đôi khi, chúng ta nhìn cuộc sống như một vợ kịch, nơi mỗi người đều có vai trò rõ ràng, có anh hùng, có phan diện. Nhưng liệu điều đó có phải sự thật? Chào các bạn, mình là Nhan, và hôm nay chúng ta sẽ cùng khám phá một quan niệm đã tồn tại từ rất lâu, rằng con người luôn được phân chia thành tốt và xấu. Nhưng liệu cuộc sống có đơn giản như vậy hay không? Mình cho rằng là không.
Không hề có người tốt hay trẻ xấu. Chỉ có những người như chúng ta, cố gắng thất sức mình để sống một cuộc đời đúng nghĩa. Đây là câu chăm ngôn mà bản thân mình luôn tâm đắc nhất.
Nghe qua, câu nói này có vẻ đơn giản. Nhưng khi bạn dừng lại và suy ngẩm, nó thật sự thất thức những niềm tin sâu sắc về đạo đức, về cách chúng ta phán xét người khác, và về cách chúng ta tự đền hành bản thân. Từ nhỏ, chúng ta đã được dạy rằng, thế giới là trắng hoặc đen.
Chúng ta lớn lên với những câu chuyện về anh hùng, về kẻ ác, nơi mà kẻ thiện luôn luôn chiến thắng. Nhưng trong thế giới thật, liệu mọi thứ có thực sự phân định rõ ràng như vậy không? Khi vào đầu năm cấp 3, tôi có một đứa bạn. Nó tên là Nhân.
Trái với sự chầm lặng của tôi, nó là một thằng luôn hoạt não. Nhưng đời nó thì không. Gia đình nó luôn phải chịu những khoảng nỗi xấu, do cha thua cá đỗ và đá gà.
Một lần khi đi học, tôi thấy mặt nó bầm tím. Cô chung nhiệm với bạn bè, ai cũng quan tâm, hỏi hang. Nhưng nó bảo là nó té.
Còn với tôi, trực giác của người thi đấu đối kháng cho tôi phân biệt được, đâu là bị đánh, đâu là té ngã. Khi ra về, tôi hỏi thẳng nó, mày bị người ta đánh phải không? Nó trói lẻo lẻo. Nhưng rồi cũng nói với tôi.
Tại tao đói quá nên vào nhà vườn người ta ăn trộm, người ta phát hiện nên bị đánh. Hôm qua này tao chưa có ăn gì. Nó vừa nói vừa cười, còn tôi chỉ biết im lặng trâu qua.
Vậy, liệu thằng bạn tôi có thật sự là một kẻ xấu? Hay chỉ đơn giản là một con người bị đẩy vào hoàn cảnh khắc nghiệt? Cố gắng tìm kiếm cách để sinh tộn. Được lại, có những người làm việc tốt, nhưng không phải vì lòng nhân hậu, mà vì họ muốn xây dựng hình ảnh cho cá nhân. Vậy thì, hành động của họ có hoàn còn tốt hay là không? Cuộc sống không chỉ có một màu.
Chúng ta là những con người phức tạp, mâu thuẫn và đầy khiến khuyết. Điều chúng ta thường coi là tốt hay xấu, thật ra chỉ là kết quả của hoàn cảnh, của góc nhìn cá nhân và những sự lựa chọn về điểm đó. Khi giạc bỏ hết những nhãn mát tốt hay xấu, điều gì còn lại trong chúng ta chỉ là những con người như bạn, tôi, đang cố gắng tìm hiểu và để nướng cuộc sống của mình.
Nhất là gần đây nhất, khi bạn phán xế ai đó, họ có thể là chính mình. Điều gì sẽ xảy ra khi chúng ta dịch lại và nhìn nhận mọi thứ theo một cách khác, thay vì gián nhãn người đó là tốt hay xấu. Chúng ta thường hiểu rằng họ cũng giống như mình, đang đối mặt với những thử thách riêng, những lựa chọn khó khăn.
Có thể mình sẽ nhìn thêm một câu chuyện khác, một câu chuyện không còn sự phán xét, và thay vào đó là sự thấu hiểu. Phần quan trọng nhất của câu chăm ngôn này đó là cố gắng hết sức mình để sống một cuộc đời đúng nghĩa. Một cuộc đời chân thật, không phải là một cuộc đời không có sai lầm, mà là một cuộc đời chấp nhận sự phức tạp của con người.
Chúng ta đưa ra những quyết định dựa trên những điều mình tin là đúng trong khoảnh khắc đó, dù cho chúng không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Cuối cùng, không ai là anh hùng hay phản dịp. Chúng ta là những con người cố gắng sống thật nhất có thể do những mâu thuẫn và sự phức tạp của cuộc đời.
Hy vọng tập podcast này đã mang đến cho bạn một góc nhìn mãi mẽ hơn. Lần tới, khi phải đối mặt với một quyết định khó khăn, hoặc khi bạn thấy mình đang phán xế ai đó, hãy nhớ rằng không hề có người tốt hay kẻ xấu. Chỉ có những con người như chúng ta cố gắng hết sức mình để sống một cuộc đời đúng nghĩa.
Xin cảm ơn.
Sáng_tác Truyện ngắn Tản văn