SỰ THẬT ĐẰNG SAU 8 QUẢ BÓNG VÀNG CỦA MESSI: KỶ LUẬT HAY TÀI NĂNG?

Messi - một cái tên cực kỳ quen thuộc với nền bóng đá thế giới mà chắc hẳn ai cũng biết tới. Anh là một cầu thủ nổi tiếng với kỹ thuật chơi bóng cũng như thành tích tuyệt vời. Có lẽ phần lớn những người đang xem video này đều sẽ đồng tình với tôi rằng Messi là một cầu thủ tài năng thiên bẩm. Nhưng tài năng ấy sẽ chỉ là một viên ngọc thô nếu thiếu đi sự mài giũa. Có bao nhiêu người chịu nhìn vào sâu hơn cái thứ “tài năng thiên bẩm” này để thấy những nỗ lực của cầu thủ nổi tiếng ấy?

Chúng ta thường nhìn vào kết quả và ngưỡng mộ điều đó, rồi bỏ qua quá trình dẫn tới nó. Đằng sau ánh hào quang của Messi không chỉ có tố chất thiên tài, mà còn là sự kỷ luật thép qua năm tháng. Bạn có biết rằng anh từ chối tiệc tùng để duy trì chế độ ăn uống nghiêm ngặt suốt 20 năm? Rằng ngay cả khi đã giành 8 Quả bóng Vàng, anh vẫn luyện tập như một cầu thủ trẻ đang phải chứng minh bản thân?

Nếu Messi là minh chứng cho sức mạnh của sự rèn luyện, thì thế hệ trẻ ngày nay, dù sống trong một môi trường đầy rẫy cơ hội và công cụ phát triển lại dễ dàng đánh mất ánh sáng của chính mình. Chính sự dư thừa của những tiện ích giải trí đã khiến chúng ta dễ sa vào sự nuông chiều bản thân và trì hoãn không điểm dừng. Câu chuyện của Messi vì thế không chỉ là bóng đá, mà còn là bài học về việc làm thế nào để không đánh mất tiềm năng của chính mình trong một thế giới đầy cám dỗ. Và trên hết, nó khẳng định một sự thật đắt giá: Kỷ luật quan trọng hơn tài năng.

Kỷ luật thực chất không phải là những nguyên tắc khô khan hay sự gò bó ép buộc. Nó là khả năng lựa chọn giữa điều bạn muốn ngay bây giờ (ngủ thêm 5 phút, lướt điện thoại) và điều bạn thực sự muốn nhất (một cơ thể khỏe mạnh, một tấm bằng IELTS hay một sự nghiệp rực rỡ).

Có đôi lúc chúng ta thường nhầm lẫn giữa kỷ luật và động lực. Nhớ lại khoảng thời gian trước, chiều nào đúng 5h cũng xách giày đi chạy bộ khiến bạn bè đều trầm trồ khen tôi có kỷ luật tốt. Ban đầu chính tôi cũng đắc ý nghĩ như thế, cho đến khi những lời khen ít đi, con lười trong người trỗi dậy, ý nghĩ cho bản thân nghỉ ngơi xuất hiện từ ngày này qua ngày khác. Giờ thì đôi giày chạy bộ của tôi đóng mạng nhện trong xó nhà rồi. Sau này mới nhận ra, cái mà tôi nghĩ là kỷ luật đó thực chất chỉ là động lực nhất thời để nhận lấy lời khen mà thôi. 

Kỷ luật không cần ai chứng kiến, cũng không cần lời công nhận để tồn tại. Nó là việc bạn vẫn xỏ giày ra khỏi nhà ngay cả khi chẳng có ai biết bạn đã chạy, cũng chẳng có ai quan tâm bạn chạy được bao xa. Còn động lực thì khác. Động lực đến từ bên ngoài nhiều hơn chúng ta nghĩ: lời khen, ánh mắt ngưỡng mộ, cảm giác mình đang làm tốt hơn người khác. Nó rất mạnh, nhưng cũng ngắn. Khi nguồn tiếp nhiên liệu ấy cạn đi, động lực cũng rút lui không báo trước. 

Kỷ luật không phải là khiến chúng ta thấy mình đặc biệt, mà là khiến việc cần làm trở nên bình thường. Và chính sự bình thường ấy mới là thứ khó duy trì nhất. 

Nhà tâm lý học Đại học Pennsylvania, Angela Duckworth đã nghiên cứu và chỉ ra rằng kỷ luật dự đoán thành công tốt hơn chỉ số IQ hay tài năng bẩm sinh. 

Lịch sử bóng đá thế giới luôn tồn tại minh chứng cho việc có những thiên tài vụt sáng rồi vụt tắt, và có những người dùng kỷ luật để biến mình thành những tượng đài bất tử.

Diego Maradona - Bài học về sự hoang phí tài năng: Ông được mệnh danh là "Cậu bé vàng", một thiên tài với những kỹ năng đi bóng vượt xa mọi quy chuẩn logic. Tuy nhiên, sự nghiệp của vị thần vùng Naples đã liên tục bị gián đoạn bởi lối sống thiếu kiểm soát: nghiện ngập, bê bối cá nhân và vi phạm quy định thi đấu. Tài năng thiên phú đã đưa ông lên đỉnh cao, nhưng chính sự thiếu kỷ luật đã không cho phép ông đứng trên đó đủ lâu. Sự vĩ đại của Maradona là một ánh sao rực rỡ nhưng ngắn ngủi đầy nuối tiếc.

Cristiano Ronaldo - Minh chứng cho sức mạnh của sự khắc nghiệt: Ngược lại với Maradona, Ronaldo có thể không phải là cầu thủ sở hữu kỹ thuật bẩm sinh mượt mà nhất, nhưng anh là người có kỷ luật sinh hoạt và tập luyện ở mức tuyệt đối. Trong khi các cầu thủ khác nghỉ ngơi, anh vẫn ở phòng gym; khi người khác tiệc tùng, anh duy trì chế độ ăn kiêng khắt khe. Chính kỷ luật thép này đã giúp Ronaldo kéo dài đỉnh cao phong độ và trở thành một trong những chân sút vĩ đại nhất lịch sử, phá vỡ mọi giới hạn về tuổi tác của một vận động viên chuyên nghiệp.

Câu chuyện của Lionel Messi cũng là minh chứng rõ ràng cho vai trò quyết định của kỷ luật trong thành công lâu dài. Ngay từ khi còn nhỏ, Messi đã không có lợi thế về thể chất khi chỉ cao 1m27 ở tuổi 11 do thiếu hormone tăng trưởng, bị nhiều câu lạc bộ từ chối và gia đình không đủ điều kiện tài chính để chữa trị. Trong hoàn cảnh tưởng chừng bế tắc đó, kỷ luật đã giúp Messi vượt qua giới hạn của số phận: kiên trì tiêm hormone mỗi đêm suốt ba năm.Trong khi đau đớn về thể xác và khó khăn về tài chính, anh vẫn duy trì cường độ tập luyện. Đến tuổi thiếu niên, kỷ luật tiếp tục thể hiện rõ khi Messi một mình sang Barcelona năm 13 tuổi, sống xa gia đình, xa quê hương, không biết tiếng bản địa nhưng vẫn tập trung tuyệt đối cho bóng đá. Anh từ bỏ vui chơi để tuân thủ chế độ tập luyện và dinh dưỡng nghiêm ngặt. Ngay cả khi đã bước lên đỉnh cao sự nghiệp, sau thất bại World Cup 2014, Messi vẫn không bỏ cuộc mà tiếp tục siết chặt kỷ luật bằng việc thay đổi hoàn toàn chế độ ăn uống, sinh hoạt và duy trì thói quen tập luyện nghiêm túc suốt 17 năm tại Barcelona. Chính nhờ sự kiên trì đó đã giúp Messi duy trì phong độ đỉnh cao từ tuổi 17 đến 36 và đạt được hàng loạt danh hiệu vĩ đại.

Qua đó có thể thấy, tài năng chỉ là điều kiện ban đầu, còn kỷ luật mới là yếu tố quyết định giúp con người phát triển, duy trì và biến tiềm năng thành thành tựu thực sự.

Từ câu chuyện của Messi có thể thấy, tài năng chỉ thực sự có giá trị khi được nâng đỡ bởi kỷ luật bền bỉ. Tuy nhiên, nhìn vào thực tế hiện nay, không khó để nhận ra rằng có nhiều bạn trẻ sở hữu năng lực tốt, tư duy nhanh, tiếp cận tri thức sớm nhưng lại thiếu sự kỷ luật cần thiết để phát triển lâu dài. Sự dễ dãi với bản thân, thói quen trì hoãn và lối sống phụ thuộc vào cảm xúc đang khiến không ít tài năng trẻ dần bị bào mòn theo thời gian. Chính điều đó đặt ra vấn đề đáng suy ngẫm về thực trạng của giới trẻ ngày nay, một thế hệ có tiềm năng, nhưng chưa đủ kỷ luật để biến tiềm năng thành thành công.

Nghiên cứu của Tiến sĩ Piers Steel, tác giả của "The Procrastination Equation", chỉ ra rằng khoảng 95% chúng ta có xu hướng trì hoãn ở mức độ nào đó, trong đó khoảng 50% trì hoãn một cách thường xuyên và nghiêm trọng, làm ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và công việc.

Sự dễ dãi này không chỉ làm mòn tài năng mà còn bào mòn cả sức khỏe. Bạn có tin nổi không, Việt Nam mình đang dẫn đầu Đông Nam Á về tốc độ tăng tỷ lệ béo phì. Cứ 4 người trưởng thành thì có 1 người gặp vấn đề về cân nặng. Tại sao vậy? Vì những cái tặc lưỡi “thôi mai tập”, vì sức hấp dẫn của trà sữa, đồ chiên rán và thói quen ăn đêm khó bỏ.

Nhưng không chỉ có cơ thể mới chịu trận, tâm trí chúng ta cũng đang dần kiệt sức vì sự nuông chiều quá mức này. Một khảo sát gần đây cho thấy hơn 50% người trẻ thường xuyên rơi vào trạng thái stress và lo âu. Nguyên nhân không chỉ đến từ áp lực công việc, mà còn từ việc nước đến chân mới nhảy. Chúng ta tiêu tốn hàng giờ lướt mạng xã hội rồi lại phải thức trắng đêm để chạy deadline, tạo thành một vòng xoáy thất bại luẩn quẩn.

Sự thiếu kỷ luật không chỉ dừng lại ở một buổi tập gym bỏ dở hay một bài báo cáo nộp muộn. Nó tích tụ lại thành những cơ hội bị bỏ lỡ, những dự án khởi nghiệp thất bại ngay từ khâu chuẩn bị, và cảm giác tự ti khi thấy bạn bè đồng trang lứa đã đi xa trong khi mình vẫn đứng dậm chân tại chỗ.

Suy cho cùng thì thiếu kỷ luật không đơn thuần là lười biếng, mà là một cuộc chiến nội tâm giữa cái tôi ngắn hạn muốn hưởng thụ và cái tôi dài hạn muốn thành công. Vậy điều gì thực sự đang diễn ra trong não bộ khiến chúng ta khó kiểm soát bản thân đến thế?

Chúng ta dù còn bé hay đã lớn đều không khỏi vui sướng khi nhận được phần thưởng. Và cơ chế hoạt động của não bộ cũng vậy. Não chúng ta có một chất gọi là dopamine, nó được tiết ra khi mình nhận phần thưởng nhanh, ví dụ như lướt mạng thấy video hay, được like hay có thông báo mới. Những thứ này đến rất nhanh và khiến não quen với cảm giác vui sướng.

Khi não bộ liên tục nhận được dopamine từ các hoạt động giải trí tức thì, nó sẽ thiết lập một "ngưỡng hưng phấn" cao. Các hoạt động như rèn luyện hay học tập không phải là dopamine chậm, mà là chúng không đạt tới ngưỡng kích thích mà não bộ đang mong đợi, khiến ta cảm thấy chúng nhàm chán.

Có nghiên cứu chỉ ra càng tiêu thụ nhiều dopamine nhanh, con người càng khó chịu được những hoạt động chậm và dài hơi. Vì vậy, chúng ta không phải là không có năng lực, mà là không chịu nổi quá trình.

Chưa hết, ý chí của con người cũng có giới hạn. Nhà tâm lý học Roy Baumeister cho rằng ý chí giống như cơ bắp, dùng nhiều thì sẽ mệt. Trong một ngày, chúng ta phải đưa ra quá nhiều quyết định nhỏ: xem gì, làm gì, chơi hay học, dùng điện thoại bao lâu… Những quyết định đó âm thầm làm hao mòn ý chí. Đến lúc cần kỷ luật thật sự, thì đã không còn đủ năng lượng để cố gắng nữa, nên người ta dễ chọn cách bỏ qua, trì hoãn hay buông thả. Đây gọi là hiện tượng "Kiệt sức vì ra quyết định"

Một lý do nữa khiến giới trẻ ngày nay khó giữ kỷ luật là vì môi trường xung quanh quá nhiều cám dỗ. Điện thoại lúc nào cũng ở ngay bên cạnh, chỉ cần rảnh vài giây là tay tự động mở máy, lướt mạng mà không cần suy nghĩ. Nó khiến việc tập trung lâu vào một việc gần như trở thành điều rất khó.

Không chỉ vậy, ranh giới giữa giờ làm việc và giờ giải trí ngày càng mờ. Học thì vẫn cầm điện thoại, giải trí thì lại cảm thấy có lỗi vì chưa xong việc. Kết quả là không làm tốt được cả hai: lúc cần tập trung thì bị phân tâm, còn lúc nghỉ ngơi thì lại không thật sự thoải mái.

Thêm vào đó, không gian làm việc của nhiều bạn trẻ cũng rất lộn xộn, đầy kích thích thị giác. Não bộ liên tục phải xử lý quá nhiều thông tin cùng lúc nên nhanh mệt, nhanh chán và dễ bỏ cuộc. Khi môi trường không ủng hộ sự tập trung, con người rất khó giữ được kỷ luật, dù bản thân có năng lực hay mong muốn cố gắng đến đâu. 

Hiểu được khoa học đằng sau sự thiếu kỷ luật giúp chúng ta nhận ra rằng kỷ luật chính là một chiến thuật để quản lý não bộ. Vậy đâu là lộ trình để biến kỷ luật từ một nỗ lực mệt mỏi thành một lối sống tự nhiên, giống như cách Messi bước ra sân tập mỗi ngày? Sau đây là một vài phương pháp xây dựng kỷ luật bền vững mà bạn có thể tham khảo.

Một trong những lý do lớn nhất khiến chúng ta thiếu kỷ luật không phải vì không biết phải làm gì, mà là vì không bắt đầu. James Clear đưa ra một nguyên tắc rất đơn giản: việc gì làm được trong 2 phút thì hãy làm ngay. Ví dụ như một email ngắn cần trả lời, một file cần lưu, hay một đoạn tài liệu cần chỉnh sửa. Đừng nói “chút nữa”, vì chính “chút nữa” là điểm khởi đầu của sự trì hoãn.

Còn với những việc lớn hơn, quy tắc này không yêu cầu ta làm hết, mà chỉ cần rút ngắn bước đầu tiên xuống còn 2 phút. Tập thể dục không phải là chạy 5km ngay, mà là 2 phút xỏ giày và đi bộ ra cửa. Muốn đọc sách thì chưa cần đọc lâu, chỉ cần mở sách ra. Khi đã bắt đầu rồi, não bộ sẽ bớt kháng cự, và ta thường làm được nhiều hơn mình nghĩ ban đầu.

Quy tắc 2 phút hiệu quả vì nó đánh trúng tâm lý con người: não rất ngại việc khó và dài, nhưng lại không từ chối những việc nhỏ, dễ và nhanh. Khi rào cản khởi đầu được hạ thấp, hành động sẽ diễn ra tự nhiên hơn, kỷ luật không còn là sự ép buộc mà trở thành thói quen.

Lợi ích của phương pháp này là giúp tránh trì hoãn, tạo động lực ban đầu, cải thiện tinh thần và dần hình thành thay đổi tích cực. Thực tế cho thấy, khó khăn nhất không phải là duy trì, mà là bắt đầu. Một khi đã bắt đầu, con người thường sẽ tiếp tục làm nhiều hơn dự định, và đó chính là cách kỷ luật được xây dựng một cách bền vững.

Thực tế cho thấy, rất ít người thất bại vì thiếu quyết tâm, mà thất bại vì đặt mình vào một môi trường quá nhiều cám dỗ. Ý chí có giới hạn, nên nếu cứ bắt bản thân phải cố gắng chống lại mọi thứ xung quanh thì sớm muộn cũng sẽ bỏ cuộc. Vì vậy, cách thông minh hơn là thiết kế lại môi trường sống để kỷ luật trở thành lựa chọn dễ nhất.

Ví dụ đơn giản nhất là đặt sách ngay bên cạnh giường ngủ. Khi đi ngủ, việc nhìn thấy cuốn sách sẽ khiến ta dễ cầm lên đọc vài trang hơn là phải đứng dậy tìm sách ở chỗ khác. Tương tự, nếu muốn tập thể dục buổi sáng, chỉ cần chuẩn bị sẵn quần áo tập từ tối hôm trước, sáng hôm sau sẽ ít lý do để trì hoãn hơn.

Với điện thoại - nguồn cám dỗ lớn nhất hiện nay, việc thay đổi môi trường càng quan trọng. Hãy đặt điện thoại ở chế độ “Không làm phiền” từ 8 giờ tối giúp giảm bớt thông báo và dễ ngủ sớm hơn. Khi cần tập trung làm việc hay học tập, để điện thoại ở phòng khác sẽ hiệu quả hơn rất nhiều so với việc để nó ngay trước mặt và cố tự nhủ đừng mở.

Nguyên tắc chung ở đây là đưa những thói quen tốt lại gần mình hơn, và đẩy những cám dỗ ra xa. Khi môi trường đã được sắp xếp hợp lý, kỷ luật không còn là cuộc chiến căng thẳng với bản thân, mà trở thành hành động gần như tự động.

Ngay cả Messi cũng áp dụng nguyên tắc này. Anh sống gần sân tập để giảm tối đa sự xao nhãng, ăn tại nhà để kiểm soát chế độ dinh dưỡng, và tránh xa những bữa tiệc hay sự kiện không cần thiết. Nhờ môi trường được thiết kế phù hợp, Messi không phải liên tục dùng ý chí để chống cám dỗ, mà để môi trường hỗ trợ cho sự kỷ luật của mình.

Một trong những lý do khiến con người ghét kỷ luật là vì não bộ luôn mặc định rằng những việc cần làm thì khó, mệt và không vui. Temptation Bundling ra đời để giải quyết đúng vấn đề đó. Về bản chất, phương pháp này giúp não tạo liên kết giữa phần thưởng và hành động, khiến ta không còn né tránh việc cần làm mà thậm chí còn mong đến lúc được làm nó.

Khái niệm này được phổ biến bởi Katy Milkman - giáo sư tại Đại học Pennsylvania. Thay vì ép bản thân phải chịu đựng kỷ luật, ta dùng phần thưởng nhỏ để kéo mình vào hành động.

Ví dụ rất đơn giản, hãy chỉ cho phép bản thân nghe podcast yêu thích khi đi bộ hoặc tập thể dục. Dần dần, não bộ sẽ gắn cảm giác dễ chịu đó với hành vi cần làm, và việc kỷ luật không còn quá nặng nề như trước.

Kỷ luật không nhất thiết phải gắn với sự khổ sở. Khi biết cách ghép việc cần làm với điều mình thích, ta có thể xây dựng kỷ luật một cách nhẹ nhàng nhưng vẫn bền vững. 

Một lý do khiến nhiều người đặt mục tiêu nhưng không làm được là vì mục tiêu quá mơ hồ. Ta nói “tôi sẽ chăm chỉ hơn”, nhưng khi gặp tình huống cụ thể thì lại không biết phải làm gì. Implementation Intentions ra đời nhằm biến mục tiêu thành phản xạ hành động.

Phương pháp này sử dụng cấu trúc rất đơn giản: “Nếu X xảy ra, thì tôi sẽ làm Y”, được nghiên cứu bởi Peter Gollwitzer, giáo sư tâm lý học tại Đại học New York. Thay vì chờ đến lúc mất động lực mới xoay xở, ta chuẩn bị sẵn hành động cho từng tình huống, để khi nó xảy ra, não chỉ việc làm theo kế hoạch. 

Thay vì nói “tôi sẽ hạn chế dùng TikTok”, ta cụ thể hóa thành: “Nếu tôi muốn mở TikTok khi đang làm việc, thì tôi sẽ uống một ngụm nước và quay lại công việc”. Và có câu nói khá hay của phương pháp này mà tôi đoán là ít nhiều trong số chúng ta đã từng nghe tới: Nếu tôi cảm thấy muốn bỏ cuộc, thì tôi sẽ nhớ lại lý do mình bắt đầu.

Điểm mạnh của phương pháp này là nó giảm tối đa việc phải dùng ý chí. Não không cần suy nghĩ nên làm gì tiếp theo, vì quyết định đã được đưa ra từ trước. Nghiên cứu cho thấy, những người áp dụng Implementation Intentions có khả năng hoàn thành mục tiêu cao hơn từ 2 đến 3 lần so với những người chỉ dừng lại ở việc đặt mục tiêu chung chung.

Đã bao giờ bạn thấy hối hận vì ngày xưa đã không cố gắng? Hay biết việc lướt tiktok là không nên nhưng vẫn không dừng được? Nếu bạn đã từng như vậy thì quy tắc 10-10-10 chính là để dành cho bạn.

Trước khi quyết định làm một việc, hãy tự hỏi bản thân ba câu thôi: Nếu 10 phút nữa, mình sẽ cảm thấy thế nào? 10 giờ sau, chuyện gì sẽ xảy ra? Và 10 tháng, 10 năm nữa, quyết định này sẽ để lại điều gì cho mình?

Khi bạn chọn mở TikTok thay vì học. 10 phút sau thì vui thật, nhưng 10 tháng sau, điểm số tụt dốc, và 10 năm sau, có thể là cảm giác tiếc nuối vì mình đã từng có thời gian, có cơ hội, nhưng lại đánh đổi nó bằng những phút giải trí ngắn ngủi.

Quy tắc này không bắt mình sống khổ, cũng không cấm mình tận hưởng. Nó chỉ nhắc mình dừng lại một chút, nhìn xa thêm một chút, trước khi để cảm xúc dẫn mình đi quá xa.

Nói về xây dựng kỷ luật, tôi nghĩ nhiều người chúng ta đang mang theo suy nghĩ kỷ luật là tự ép mình, là sống gò bó, là đánh mất tự do. Nghe đến nó, người ta thường nghĩ đến việc phải từ bỏ niềm vui, sống căng thẳng và nhàm chán hơn.

Nhưng nếu nhìn kỹ lại, ta sẽ nhận ra một sự thật ngược lại: chính sự thiếu kỷ luật mới là thứ đang lấy đi tự do của chúng ta mỗi ngày. Khi không có kỷ luật, ta bị cảm xúc dắt mũi, bị cám dỗ điều khiển, bị thuật toán mạng xã hội quyết định ta làm gì, nghĩ gì, và sống ra sao. 

Trong cuốn sách Kỷ luật = Tự do, tác giả Jocko Willink viết rằng: Kỷ luật không phải là thứ trói buộc, mà là con đường dẫn đến tự do. Thật vậy, kỷ luật học tập hôm nay chính là tự do chọn nghề nghiệp ngày mai, kỷ luật tài chính bây giờ là tự do tài chính về sau.

Nhìn lại hành trình của Lionel Messi, chúng ta thấy một sự thật hiển nhiên: Tài năng có thể giúp bạn bắt đầu ở một vị trí rực rỡ, nhưng chỉ có kỷ luật mới giúp bạn trụ vững trên đỉnh cao suốt hai thập kỷ. Kỷ luật không phải là một hình phạt, mà là một bản hợp đồng bạn ký kết với phiên bản tốt đẹp hơn của chính mình trong tương lai. Có thể ngày hôm nay, việc thức dậy sớm hay từ chối một video giải trí mang đến cảm giác gò bó. Nhưng hãy nhớ, kỷ luật chính là con đường dẫn đến tự do thực sự.

Hãy bắt đầu bằng kỷ luật từ những việc nhỏ nhất, như cái cách Messi xuất hiện ở sân tập ngay cả khi kiệt sức hay thất vọng. Còn bạn, quy tắc nào trong video hôm nay bạn sẽ áp dụng ngay để xây dựng kỷ luật? Hãy chia sẻ ở phần bình luận bên dưới để chúng ta cùng nhau lọt vào nhóm những người thực sự hành động và phát triển bản thân mỗi ngày nhé.