Review những quyển sách mình đã đọc năm 2025

Xin chào mọi người, vậy là năm 2025 đã khép lại. Trong năm vừa qua nhân dịp khai trương con Kindle Paper White 5 thì mình cũng đọc khá là nhiều sách. Sau đây thì mình sẽ review lại một số quyển mình cảm thấy ấn tượng nhất trong năm nay nha.

Một quyển sách mình đọc trong những ngày đi huấn luyện quân sự và đến cuối năm nay mình lại đọc lại lần nữa. Với giọng văn hài hước và những dẫn chứng khoa học thuyết phục, tác giả Erik Barker đã đưa chúng ta đến những kiến giải mới về cách thức đạt được thành công. Từ ảnh hưởng qua lại giữa môi trường, hoàn cảnh với yếu tố tăng cường, đến câu hỏi về việc giúp đỡ người khác hay trở nên ích kỷ thì sẽ tốt hơn, kiên trì hay là bỏ cuộc, tầm quan trọng của việc xây dựng mạng lưới (networking), bằng cách nào ta có thể đạt được sự tự tin và cuối cùng là cách để đạt được sự cân bằng giữa công việc và đời sống.

Với quyển này có hai phần mình ấn tượng nhất, thứ nhất là việc giúp đỡ người khác sẽ tốt hơn rất nhiều - minh chứng qua câu chuyện về trò chơi song đề tù nhân phiên bản mở rộng với thuật toán giành chiến thắng là đối xử tốt với những ai đối xử tốt với mình, đồng thời trừng phạt những kẻ chơi xấu nhưng thi thoảng vẫn đối xử vị tha với chúng. Cùng với đó là lời khuyên cho mình về việc giúp đỡ người khác nhưng vẫn phải đảm bảo giành thời gian cho những công việc của bản thân, ví dụ như sẽ giúp đỡ đồng nghiệp trong giới han 4 tiếng 1 tuần, sẽ giúp mình thành công hơn là việc luôn luôn nói có với mọi người. Điều thứ hai mình học được từ quyển sách chính là sự tự tin thật sự chỉ đến khi ta biết yêu thương bản thân mình. Điều này thực sự như mở ra một chân trời mới đối với mình, quả thực là chỉ khi yêu thương bản thân, biết ưu điểm cũng như bao dung với khuyết điểm của mình thì bản thân mới có thể tự tin mà không còn bị ảnh hưởng từ người khác á các bạn.

Tại sao không phải Atahualpa đến Madrid để bắt sống vua Charles Đệ nhất của Tây Ban Nha mà điều ngược lại đã xảy ra trong thực tế? Súng, vi trùng, và thép đã cung cấp cho mình những kiến thức mới về những điều kiện đã khiến nền văn minh này phát triển hơn nền văn minh kia. Đó là những ưu thế về địa lý, đặc biệt là trục Đông - Tây của lục địa Âu Á so với trục Bắc - Nam của châu Mỹ, những thuận lợi về địa hình cũng như thuận lợi của sự đồng nhất về đới khí hậu trên cùng vĩ độ đã khiến sự phát tán của động thực vật dễ dàng hơn, từ đó giúp việc thuần hóa các giống loài tạo sự phát triển cho nghề trồng trọt chăn nuôi hình thành nên lối sống định cư. Việc tạo ra lượng lương thực dư thừa đã giúp số lượng của quần thể con người trở nên đủ lớn để có thể hình thành các nhà nước, sự xuất hiện của chữ viết và còn dư sức nuôi sống một bộ phận người không phải trồng trọt - bao gồm những thợ thủ công, chuyên gia, chiến binh - điều giúp cho nền văn minh của quần thể người đó trở nên phát triển hơn nữa. Đồng thời, lối sống chăn nuôi gần gũi với gia súc đã khiến con người dần dần lây nhiễm các virus, vi khuẩn và với mật độ dân số cao thì đây là điều kiện lý tưởng cho sự sinh sôi của vi trùng. Tất cả những điều trên đã tạo ra ưu thế tuyệt đối cho kẻ đi xâm lược - quân số, vũ khí và những mầm bệnh chết người.

Ngoài những kiến thức mới được tiếp thu mình còn ấn tượng với khả năng suy luận, đặt ra những câu hỏi mở nhằm giải thích những giả định của chính mình nữa, tỉ dụ như việc suy luận bằng ngôn ngữ học cho các ngôn ngữ chung hệ để biết nguồn gốc của các loài động thực vật là bản địa hay được du nhập vào. Tóm lại thì đây là một cuốn sách rất hay và thực sự đã được đánh giá rất cao từ nhiều ngùôn á.

Nhắc đến quyển này chắc mọi người sẽ nghĩ ngay đến quy tắc 10000 giờ, hẳn rồi :)) Quy tắc này nằm trong một chuỗi những yếu tố để tạo nên một thiên tài. Đầu tiên là về những cơ hội được trao từ sớm, giúp tích tụ một lợi thế ban đầu và càng ngày càng lớn hơn về sau như một vòng xoáy đi lên, quy tắc 10000 giờ - nói về việc khổ luyện sẽ khiến một người trở nên giỏi giang như thế nào. Và quá trình đó chỉ được tiếp thêm nhiên liệu khi được làm những việc mà mình cảm giác được làm chủ và cảm thấy ý nghĩa - những kẻ xuất chúng sẽ cần những động lực để có thể hoàn thành 10000 giờ khổ luyện. Ngoài ra, sự kết hợp của một bộ não thông minh với sự thích nghi xã hội, hoàn cảnh văn hóa đều là những nhân tố có thể ảnh hưởng đến sự thành công của một người.

Đọc xong quyển này mình đã có những kiến thức mới về sự thành công của một người và bớt thần thánh hóa về cái gọi là tài năng thiên bẩm hơn.

Mình biết đến quyển này qua series "Làm giàu theo kiểu cụ Hồ", thông qua bác Nguyễn Thành Nam. Quyển sách theo chân Bác từ những ngày còn thơ ấu cho đến tuổi trưởng thành, rời nước Việt Nam từ bến cảng Nhà Rồng, cho đến khi Người về nước lãnh đạo toàn dân ta kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Những câu chuyện về Bác thì từ nhỏ đến giờ mình đã được nghe, được học, được đọc rất nhiều rồi nhưng quyển này có nhiều quan điểm rất khác từ một góc nhìn của sử gia phương Tây. Mình đánh giá nó có độ cởi mở hơn nhiều những gì mình đã được đọc, kéo hình ảnh của Bác về chân thật hơn rất nhiều, rất mới mẻ. Những câu chuyện xung quanh Bác, những người đồng sự và các đường lối đối nội, đối ngoại cũng được kể với những thông tin, những phỏng đoán mới, về điểm này các bạn có ý định đọc thì chú ý nhé. Qua lời kể từ một nhà sử gia đã thu thập, nghiên cứu rất nhiều tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh thì mình nghĩ đây vẫn là một cuốn sách đáng để đọc nếu các bạn muốn có thêm một góc nhìn mới về cuộc đời Bác cũng như những sự kiện ở thời đại Hồ Chí Minh.

Một tác phẩm khác của tác giả cuốn Thiên nga đen. Một quyển sách rất khó đọc, nhưng cung cấp những kiến thức phải nói là siêu đỉnh cao để cải thiện tư duy. Về các mục trong sách thì vì đọc đã lâu nên mình quên gần sạch rồi. Về cơ bản thì quyển sách chia một vật khi gặp biến cố sẽ chuyển hóa thành 1 trong 3 tính chất: Mỏng manh - bị hủy diệt hoàn toàn, đại diện là thanh gươm treo trên trần Damocles có thể rơi bất kì lúc nào; ổn định - vững chắc đi qua khó khăn, đại diện là phượng hoàng trùng sinh qua lửa trở về nguyên dạng ban đầu; có khả năng cải thiện nghịch cảnh - trở nên mạnh mẽ hơn sau biến cố, đại diện là rắn thần Hydra chặt đầu này lại mọc lên đầu khác.

Chứng cuồng hiện đại khiến con người muốn sửa chữa bất kỳ sai lầm, những yếu đố gây biến động xảy đến với hệ thống nhưng điều đó lại khiến hệ thống, đặc biệt là các hệ thống phực hợp trở nên mỏng manh hơn và dễ tổn thương quá mức trước các sự kiện Thiên nga đen - các biến cố hiếm gặp nhưng lại gây sức tàn phá khủng khiếp (Ví dụ Khủng hoảng kinh tế 2008). Ngược lại, các hệ hữu cơ trong tự nhiên cần biến động, ngẫu nhiên và các yếu tố gây căng thẳng để tồn tại và phát triển. Các cá thể mỏng manh sẽ được hy sinh nhưng đảm bảo quần thể là một khối mạnh mẽ, ví dụ như các tế bào đơn lẻ sẽ chết đi để đảm bảo được thay thế bởi các tế bào mới khỏe mạnh hơn.

Có một chiến lược được nhắc đến trong sách cũng rất ấn tượng là Chiến lược hai đầu (Barbell Strategy) - chiến lược phân tách rủi ro hoàn toàn về hai phía: một phía cực kì rủi ro và một cực phía kì an toàn. Phần rủi ro cho các cơ hội có tiềm năng vô hạn, còn phần an toàn bảo đảm cho tài sản khỏi nguy cơ bị phá sản. Lấy ví dụ cho chiến lược này ta có thể đầu tư 90% tiền gửi tiết kiệm trong khi sử dụng 10% số tiền cho các start up có tiềm năng, hay là câu chuyện về Thales, một triết gia đã đặt cược vào vụ mùa oliu bội thu và thu mua máy ép dầu với giá rẻ, phí tổn cho việc thu mua máy ép là rất nhỏ so với việc mùa oliu bội thu thực sự.

Cuối cùng mình xin đề cập đến một khái niệm khá thú vị đó là Skin in the game (Da thịt trong cuộc chơi) - đề cập đến việc một cá nhân phải thực sự tham gia và chịu trách nhiệm thiệt hại họ gây ra nếu hành động hay ý kiến của họ gây ra kết quả xấu. Điều này giúp lọc bỏ sự bất tài vì nếu những kẻ ngốc thực sự tham gia trò chơi, hắn sẽ bị đào thải và đảm bảo không tiếp tục gây ra thiệt hại nào. Tuy nhiên hiện tại xã hội hiện đại đã đảo ngược điều này, trao quyền lực cho những người được bảo vệ an toàn khỏi hậu quả của chính họ. Ví dụ như các chuyên gia kinh tế hay chính trị gia hưởng lợi từ những kết quả tốt nhưng lại đẩy rủi ro thất bại cho xã hội gánh chịu, ví dụ những chính sách kinh tế gây thiệt hại bị chuyển giao về thuế của nhân dân. Giải pháp tác giả đưa ra để chống lại hiện tượng này là nhìn vào các bài học lịch sử như sử dụng Bộ luật Hammurabi - "mắt đền mắt, răng đền răng" (thợ xây nhà phải bị xử tử nếu nhà sụp làm chết chủ nhà) hay Quy tắc La Mã: Các kỹ sư La Mã buộc phải sống một thời gian bên dưới cây cầu mà họ vừa xây dựng để đảm bảo tính an toàn của công trình.

Còn rất nhiều kiến thức thú vị nữa trong quyển sách nhưng nếu ai quan tâm thì nên tìm đọc sẽ thấy được chi tiết hơn. Trên đây chỉ là một trong số ít những gì mình thấy thích và còn giữ ấn tượng về quyển sách này.

Có hai quyển này thường thì năm nào mình cũng lôi ra đọc lại chứ không phải mỗi năm 2025 nên mình đưa vào đây luôn. Quyển đầu tiên là Thượng kinh kí sự của cụ Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Quyển này được xếp vào phần cuối của Hải Thượng y tông tâm lĩnh - bộ sách tâm huyết cả đời của cụ về những nghiên cứu trong y học, kể lại những chuyện mắt thấy tai nghe trong những ngày lên kinh chữa bệnh cho Thế tử Trịnh Cán. Xuyên suốt ký sự là niềm mong mỏi trở về quê hương làm bạn với cỏ cây núi cũ da diết, tinh thần không màng danh lợi của một bậc lương y. Ngoài lề một tí thì quê nhà mình cũng là quê ngoại của cụ, chiều chiều lên sân thượng ngắm mây nhìn núi xa trông có thể thấy quần thể di tích khu lăng mộ Hải Thương Lãn Ông. Mỗi lần đọc lại Thượng kinh kí sự, mình lại có thể mường tượng ra chốn quê nhà thanh bình, cũng là một lần mình nhìn lại nhân cách cao đẹp của danh y Lê Hữu Trác để làm tấm gương soi cho mình trong xã hội trọng vật chất này.

Nếu như đọc Thượng kinh kí sự, mình luôn thấy ở đó tinh thần không màng danh lợi trước sau như một của danh y Hải Thượng Lãn Ông thì khi đọc Nghệ thuật tinh tế của việc đếch thèm quan tâm (The subtle art of not giving a f*ck ) - Mark Manson, mỗi năm mình lại cảm nhận thêm một tầng ý nghĩa mới - song hành với sự phát triển nhận thức của mình. Quyển sách nói về việc hạnh phúc nằm ở việc thực sự bắt tay vào hành động để giải quyết các vấn đề. Cách chúng ta chấp nhận nỗi đau nào mình sẽ chịu đựng, cách chúng ta chọn lựa điều mình bận tâm sẽ ảnh hưởng đến hạnh phúc của mình. Việc chọn đúng thước đo cho chính mình, dựa trên các giá trị tốt đẹp cũng giúp định hướng cho chất lượng cuộc sống của mình. Ví dụ như giá trị bạn chọn là sự tử tế, thì cách bạn đối xử với người xung quanh sẽ được chọn làm thước đo thay vì bạn được bao nhiều yêu thích. Thông điệp cuối cùng của quyển sách mà mình muốn chia sẻ đó chính là sự cam kết - bí quyết cho sự tự do. Sự cam kết ở đây là cam kết tập trung toàn bộ thời gian cho một ý tưởng, một công việc hay cam kết với duy nhất một người. Đó là sự từ bỏ những thứ gây xao nhãng để được sống với những điều thật sự có ý nghĩa đối với bản thân, mình xin trích một đoạn trong cuốn sách về điều này:

Sau mấy ngày quằn quại, dãy dụa cuối cùng mình cũng đã viết xong review rồi, một bài review mà mình cũng không biết nó là review hay không nữa :)) Mình nghĩ sang năm 2026 mình sẽ không đọc thêm nhiều sách mới như năm 2025 mà sẽ tập trung đọc lại những quyển đã đọc năm ngoái, cảm thấy hay lúc đọc nhưng mà chưa thấm được nhiều. Xin cảm ơn các bạn đã đọc đến đây.

P/S: Mình vẫn đang trên con đường trở thành một cây bút nghiệp dư hay cái gì đại loại như vậy. Nếu các bạn có lòng hảo tâm có thể donate cho mình một tách coffee để làm động lực cho mình viết thêm nhiều bài sau này. Mọi đóng góp xin gửi về: