PHẦN 1: ĐỊNH DANH KỸ THUẬT SỐ - CHÌA KHÓA HƯỚNG TỚI PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN

Định danh số (nhân dạng số) là hình thức xác thực danh tính có độ tin cậy cao thông qua phương tiện kỹ thuật số, cho phép người dùng tiếp cận các dịch vụ ngân hàng, phúc lợi xã hội, giáo dục và nhiều hoạt động thiết yếu khác trên các nền tảng số. Rủi ro và nguy cơ của việc lạm dụng hệ thống của hình thức định danh này đã được minh chứng trong thực tế và cần được lưu tâm, nhưng nếu giải pháp được thiết kế đủ tốt, hệ thống nhân dạng số có thể mở khóa vô vàn tiện ích cho đời sống của chúng ta. Trong dự án nghiên cứu của Mckinsey, nhóm thực hiện báo cáo đã phát triển một mô hình để giúp mọi người hiểu rõ hơn về tác động kinh tế mà nhân dạng số có thể mang lại, phân tích và đưa ra gần 100 cách khác nhau mà nhân dạng số có thể được ứng dụng trong thực tế ở Brazil, Trung Quốc, Ethiopia, India, Nigeria, vương quốc Anh, và Mỹ.

Trong tệp mẫu gồm 7 quốc gia trọng tâm nêu trên, việc ứng dụng hệ thống nhân dạng số có tiềm năng giá trị tương tương 3 - 13% tổng thu nhập bình quân trên đầu người quốc gia (GDP) vào năm 2030, với ước tính khoảng một nửa lợi ích này thuộc về các cá nhân. Để hiện thực hóa những lợi ích này sẽ cần một bối cảnh mà ở đó nhân dạng số được áp dụng sâu rộng, công việc này thực tế không hề đơn giản. Nhân dạng số có thể là chìa khóa mạnh mẽ dẫn tới cơ hội tăng trưởng toàn diện, mang lại giá trị kinh tế to lớn cho các cá nhân và tổ chức và toàn xã hội nói chung.

Danh tính (Identity) là một hoặc nhiều thuộc tính miêu tả duy nhất một đối tượng/thực thể trong một ngữ cảnh cụ thể.Danhtínhsố(DigitalIdentity)là danh tính của một thực thể đủ chi tiết để phân biệt thực thể đó trong một ngữ cảnh số.

Danh tính số của một người có thể bao gồm nhiều thuộc tính: dữ liệu tiểu sử (như: tên, tuổi, giới tính, địa chỉ,…), dữ liệu sinh trắc học (như: vân tay, mống mắt,…) cũng như các thuộc tính mở rộng khác liên quan đến những gì người đó làm hoặc điều gì đó mà người khác biết về cá nhân đó. Khi những dữ liệu này được thu thập và xác minh, chúng có thể được sử dụng để xác định một người bằng cách trả lời câu hỏi "Bạn là ai?". Các thuộc tính này, cùng với thông tin xác thực do nhà cung cấp dịch vụ cấp (như: số ID duy nhất, eDocument, eID, mobile ID) sau đó cũng có thể được sử dụng làm yếu tố xác thực để trả lời câu hỏi "Bạn có phải là người mà bạn tuyên bố không?". Các thuộc tính và yếu tố xác thực được sử dụng trong danh tính số có thể thay đổi tùy theo ngữ cảnh hoặc tùy thuộc mỗi hệ thống nhận dạng.

Định danh (Identification) là quá trình thiết lập, xác định hoặc công nhận danh tính của một đối tượng.Định danh điện tử (Electronic Identification) là quá trình thiết lập, xác định hoặc công nhận danh tính số của một đối tượng.Xác thực điện tử (Authentication) là quá trình xác minh điện tử đối với danh tính một thực thể. Thực thể có thể người sử dụng máy tính/điện thoại, là chính máy tính/điện thoại hoặc là một chương trình máy tính/ ứng dụng điện thoại. Xác thực là cách đảm bảo là người sử dụng đang định thực hiện các chức năng của hệ thống đúng thật là người sử dụng đã được cho quyền làm điều đó.

Khác với định danh kiểu truyền thống trên giấy như hầu hết các loại giấy tờ tùy thân như giấy phép lái xe và hộ chiếu,... Định danh kỹ thuật số là phương pháp định danh mà có thể được thực hiện từ xa qua các kênh trực tuyến. Định nghĩa này được áp dụng dựa trên tính chất của định danh kỹ thuật số, bất kể pháp nhân cấp định danh là ai. Một danh tính số có thể được cấp bởi chính quyền quốc gia hoặc địa phương, bởi một nhóm các tổ chức tư nhân, tổ chức phi lợi nhuận hoặc các cá nhân. Định nghĩa này cũng áp dụng bất kể cách thức được sử dụng để thực hiện xác thực kỹ thuật số, ví dụ như sử dụng dữ liệu sinh trắc học, mật khẩu, mã PIN hoặc thiết bị thông minh hay mã thông báo bảo mật.

Vậy thế nào một phương pháp định danh kỹ thuật số đủ tốt?, nó sẽ cần đáp ứng bốn thuộc tính dưới đây:

Định danh số có độ bảo đảm cao đáp ứng các tiêu chuẩn của cả chính phủ và các tổ chức tư nhân để đăng ký lần đầu và sự chấp nhận sau đó cho vô số các mục đích sử dụng liên quan đến kinh tế và đời sống khác nhau.

Ví dụ: tiếp cận giáo dục, mở một tài khoản ngân hàng và thiết lập thông tin đăng nhập cho một công việc nào đó. Các tiêu chuẩn được liên tục duy trì, áp dụng tương tự mỗi khi nhân dạng số được xác thực. Thuộc tính này không dựa trên bất kỳ công nghệ lõi cụ thể nào. Một số các thông tin có thể được sử dụng để đạt được độ bảo đảm cao mang tính duy nhất, bao gồm sinh trắc học, mật khẩu, mã QR và các thiết bị thông minh có thông tin nhận dạng được nhúng trong đó.

Với một định danh kỹ thuật số độc nhất, một cá nhân chỉ có một danh tính trong cả hệ thống và (hệ thống nhận dạng/ hệ đặc tính) chỉ tương ứng với một cá nhân. Tuy nhiên, đây không phải là đặc điểm của phần lớn các danh tính trên các mạng xã hội ngày nay.

Các cá nhân chấp thuận đăng ký và sử dụng danh tính số. Họ hoàn toàn ý thức được những dữ liệu cá nhân nào sẽ được thu thập và cách chúng sẽ được sử dụng.

Bảo vệ quyền riêng tư của người dùng và đảm bảo quyền kiểm soát đối với dữ liệu cá nhân: Các biện pháp bảo vệ tích hợp để đảm bảo quyền riêng tư và bảo mật đồng thời cấp cho người dùng quyền truy cập vào dữ liệu cá nhân của họ, quyền quyết định đối với người có quyền truy cập vào dữ liệu đó, với sự minh bạch về người đã truy cập vào dữ liệu đó.

Theo ước tính từ cơ sở dữ liệu ID4D của Ngân hàng Thế giới, gần một tỷ người trên thế giới thiếu hình thức nhận dạng được công nhận hợp pháp. Thêm nữa, 3,4 tỷ người có một số loại nhận dạng được công nhận hợp pháp nhưng khả năng sử dụng nó trong thế giới số bị hạn chế. 3,2 tỷ người còn lại có danh tính được công nhận hợp pháp và tham gia vào nền kinh tế số nhưng không sử dụng được định danh đó một cách hiệu quả qua hình thức trực tuyến. Định danh kỹ thuật số hứa hẹn cho phép tạo ra giá trị kinh tế cho từng nhóm trong số ba nhóm này bằng cách thúc đẩy hòa nhập, mang lại khả năng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ nhiều hơn; bằng cách nâng cao tính chính thức hóa, giúp giảm gian lận, bảo vệ quyền và tăng tính minh bạch; và bằng cách thúc đẩy số hóa, nhằm thúc đẩy tính hiệu quả và dễ sử dụng.

Không những thế, nhờ tốc độ phát triển của công nghệ đang ngày càng nhanh chóng, cơ hội gia tăng giá trị thông qua định danh số cũng đang tăng lên theo đó. Cùng với đó là chi phí triển khai đang giảm dần và khả năng truy cập vào điện thoại thông minh, internet đang tăng lên hàng ngày. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật hỗ trợ định các hệ thống nhân dạng số phát triển về mặt dễ tiếp cận và giảm chi phí mỗi ngày. Hơn bốn tỷ người hiện có quyền truy cập Internet và gần 1/4 tỷ người dùng mới được ghi nhận lần đầu tiên vào năm 2017. Công nghệ cần thiết cho định danh kỹ thuật số hiện đã sẵn sàng và giá cả đang ở mức “phải chăng” hơn bao giờ hết, mở ra cánh cửa đầy hứa hẹn cho các nền kinh tế mới nổi đón đầu các phương pháp định danh trên không gian số.

Cho đến thời điểm hiện tại, các phương pháp định danh vẫn phải được pha trộn giữa truyền thống và số hóa, cho thấy còn nhiều khả năng để phát triển. Có khoảng hơn bốn mươi chương trình nhận dạng kỹ thuật số quốc gia hoặc phi quốc gia đang tồn tại tính đến nay. Chỉ riêng tại Ấn Độ đã ghi nhận khoảng 1,2 tỷ người có đã đăng ký nhân dạng số trong chương trình Aadhaar được thực hiện vào năm 2009. Tại Na Uy và Thuỵ Điển, các chương trình do các ngân hàng dẫn đầu đã được tích hợp thành công vào các dịch vụ tài chính và chính phủ. Định danh điện tử Estonia đã tiên phong chuyển đổi thành công sang hệ thống dịch vụ chính phủ điện tử.

Tuy nhiên, nhiều chương trình nhân dạng số vẫn đang ghi nhận độ bao phủ ở mức thấp, với tỷ lệ phần trăm dân số được đã đăng ký là nhỏ hơn 10%. Hầu hết chỉ cho phép một phần nhỏ trong số gần 100 cách sử dụng mà tác giả đã xác định cho hệ thống danh tính số. Một số chương trình hiện có với tỷ lệ chấp nhận thấp đã bị ảnh hưởng bởi tính năng hạn chế, trải nghiệm người dùng kém và khó khăn trong việc phối hợp giữa các bên liên quan. Việc áp dụng định danh ở Nigeria đã bị đình trệ vào năm 2017 trong bối cảnh các vấn đề với quan hệ đối tác công - tư được sử dụng để khởi động chương trình và khó tích hợp việc sử dụng và chức năng của hơn 13 hệ thống nhận dạng riêng biệt do các cơ quan chính phủ riêng biệt điều hành. Gov.UK Verify ở Vương quốc Anh đã đạt đến giai đoạn áp dụng chậm hơn dự kiến ​​— hiện tại chưa đến 10 phần trăm dân số — và cho đến nay chỉ được giới hạn trong một nhóm tương đối nhỏ các mục đích sử dụng liên quan đến chính phủ. Nhìn chung, hầu hết các chương trình nhân dạng số hiện có vẫn hiện thực hóa được tất cả giá trị tiềm năng và vẫn còn dư địa phát triển để tạo ra nhiều lợi ích hơn.

Định danh kỹ thuật số, giống như các công nghệ tiến bộ khác như năng lượng hạt nhân và hay GPS, có thể được sử dụng vào mục đích tốt hoặc xấu. Nếu không có các biện pháp kiểm soát phù hợp, người nắm quyền hệ thống nếu có mục đích bất chính, cho dù họ làm việc cho các công ty tư nhân hay chính phủ, sẽ có quyền truy cập và kiểm soát dữ liệu cho mục đích của họ. Nhìn về lịch sử, chúng ta có thể thấy đã có những tiền lệ lạm dụng các chương trình nhận dạng truyền thống để theo dõi và bắt giữ các nhóm dân tộc và tôn giáo. Hệ thống nhân dạng số với thiết kế tồi có nguy cơ cao được sử dụng để đi ngược lại với các quy chuẩn lợi ích của xã hội. Các động cơ tiềm năng có thể là:

Lợi nhuận tài chính từ việc thu thập và lưu trữ dữ liệu cá nhân.Thao túng chính trị đối với một khu vực bầu cửKiểm soát xã hội đối với các nhóm cụ thể thông qua giám sát và hạn chế quyền truy cập vào các dịch vụ như thanh toán, du lịch và phương tiện truyền thông xã hội.

Những yếu tố cần thiết để đề phòng những rủi ro như trên:

Một hệ thống được thiết kế chu đáo với các điều khoản về quyền riêng tư được tích hợp sẵn.Chỉ cho phép thu thập đúng và đủ dữ liệu.Các quy trình được kiểm soát tốt và quản trị hiệu quả, cùng với việc thiết lập hệ thống các quy tắc và luật lệ.

Nhằm giúp thúc đẩy các hệ thống nhân dạng số bền vững đồng thời giảm thiểu rủi ro, Nhóm Ngân hàng Thế giới (World Bank Group) và Trung tâm Phát triển Toàn cầu (Center for Global Development) đã tạo điều kiện phát triển mười nguyên tắc về xác định để phát triển bền vững, được nhiều tổ chức xác nhận, một trong số đó là Quỹ Bill & Melinda Gates và Mạng Omidyar.

Tuy nhiên, ngay cả khi nhân dạng số đã đảm bảo được sử dụng để tạo ra giá trị và thúc đẩy tăng trưởng toàn diện, vẫn còn hai loại rủi ro chính sau cần phải giải quyết.

Thật vậy, sự kết nối và chia sẻ thông tin một mặt tạo ra giá trị của danh tính số, đồng thời cũng khơi mào những nguy cơ tiềm ẩn. Các nhà hoạch định chính sách trên khắp thế giới ngày nay đang phải vật lộn với một loạt các mối lo như vậy liên quan đến hệ sinh thái kỹ thuật số. Có thể kể đến như vi phạm dữ liệu tại các cơ quan tín dụng hay trên phương tiện truyền thông xã hội, hệ thống kỹ thuật gặp sự cố, hoặc lo ngại về việc kiểm soát và sử dụng sai dữ liệu cá nhân,.... Sự cố kỹ thuật có thể bao gồm các vấn đề về chức năng của phần cứng hoặc phần mềm được liên kết với nhân dạng số cũng như các vấn đề về cơ sở hạ tầng khiến cho việc sử dụng hệ thống bị gián đoạn và thiếu hiệu quả.

Các mối đe dọa an ninh mạng cũng gây ra rủi ro ngày càng tăng trên toàn hệ sinh thái kỹ thuật số, vì vậy các chương trình nhân dạng trực tuyến cũng không ngoại lệ. Số lượng tài khoản trực tuyến và lượng dữ liệu được tạo đang tăng lên nhanh chóng. Tập đoàn Dữ liệu Quốc tế dự báo đến năm 2025, dữ liệu toàn cầu sẽ tăng lên 163 zettabyte (một zettabyte là một nghìn tỷ gigabyte), gấp 10 lần mức vào năm 2016. Ngoài ra, việc thay đổi các quy định và sở thích của người tiêu dùng đang có xu hướng chú trọng hơn đến quyền riêng tư và kiểm soát dữ liệu đối với tất cả các hệ thống mạng. Ví dụ về các biện pháp bảo mật mới bao gồm Quy định chung về bảo vệ dữ liệu ở Liên minh Châu Âu, Đạo luật về quyền riêng tư của người tiêu dùng California ở Hoa Kỳ, Đạo luật về quyền riêng tư của dữ liệu năm 2012 ở Philippines và Đạo luật bảo vệ thông tin cá nhân của Hàn Quốc.

Chúng bao gồm lỗi thực thi của con người, sử dụng thông tin xác thực trái phép, và vẫn tồn tại các vấn đề về phân biệt cá nhân. Hệ thống danh tính số có thể giảm thiểu những rủi ro đó một cách hiệu quả bằng cách hạn chế lỗi thủ công và hạn chế vi phạm các nguyên tắc chung. Ví dụ: đối với các chương trình ID thông thường, việc đối chiếu dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu khác nhau hoặc là không thể thực hiện được hoặc rất dễ xảy ra lỗi, trong khi các chương trình ID kỹ thuật số có thể tích hợp các nguồn dữ liệu và thực hiện các kiểm tra và kiểm soát chất lượng dữ liệu một cách dễ dàng hơn nhiều.

Các chương trình ID kỹ thuật số có độ bảo đảm cao cũng làm giảm nguy cơ giả mạo và sử dụng trái phép, tương đối dễ dàng hơn với các hệ thống nhân dạng thông thường, như giấy phép lái xe và hộ chiếu. Hơn nữa, một số rủi ro liên quan đến danh tính thông thường có thể sẽ biểu hiện theo những phương diện mới khi các cá nhân chuyển sang sử dụng giao diện kỹ thuật số. Ví dụ, những người không có đủ khả năng tiếp cận hoặc hiểu biết về công nghệ và những người không tin tưởng vào hệ thống nhân dạng số có thể bị loại trừ hoàn toàn khỏi hệ thống, trừ khi các tùy chọn thủ công thay thế cũng tồn tại.

Ở góc độ cá nhân, danh tính được dùng để tương tác với các doanh nghiệp, chính phủ và những cá nhân khác với sáu vai trò: người tiêu dùng, người lao động, doanh nghiệp siêu nhỏ, người đóng thuế và người thụ hưởng, người hoạt động vì cộng đồng, và cuối cùng là chủ sở hữu tài sản.

Tương ứng với đó, các tổ chức có thể sử dụng danh tính của cá nhân với nhiều mục đích: cung cấp hàng hóa và dịch vụ, tương tác với người dùng; nhà tuyển dụng tương tác với người lao động; các tổ chức an sinh xã hội tương tác với đối tượng thụ hưởng; chính phủ tương tác với công dân; cơ quan có thẩm quyền tương tác với các chủ sở hữu tài sản. Trong phân tích này, chúng tôi đánh giá lợi ích của danh tính số dựa vào phân tích vi mô của gần 100 cách sử dụng danh tính số, được sắp xếp dựa theo vai trò của các nhân và tổ chức.

Trong nền kinh tế toàn cầu, có bốn phương thức giúp trực tiếp mang lại giá trị kinh tế cho công dân, bao gồm: nâng cấp các dịch vụ tài chính, tăng cường khả năng tiếp cận của việc làm, cải thiện năng suất nông nghiệp, và tiết kiệm thời gian. Ở phía các tổ chức (cả chính phủ và tư nhân), thì đó là:

Tiết kiệm chi phí;Hạn chế gian lận;Tăng doanh thu từ dịch vụ và hàng hóa;Tăng năng suất lao động;Đánh thuế cao hơn.

Phần tiếp theo chúng ta sẽ cùng tìm hiểu về các giá trị kinh tế mà danh tính số tạo ra cùng với những tiềm năng mà nó mang lại với chính phủ, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Olivia White, Anu Madgavkar, James Manyika, Deepa Mahajan, Jacques Bughin, Mike McCarthy, and Owen Sperling, (2019). “Digital identification: A key to inclusive growth”, McKinsey Global Institute.

Bài viết được dịch lại theo báo cáo gốc dựa trên góc nhìn chủ quan của người dịch với những hạn chế về kiến thức chuyên môn và thời gian thực hiện. Do đó, không tránh khỏi những sai sót nhất định khiến bài viết chưa được hoàn chỉnh về bối cảnh và nội dung chi tiết so với báo cáo gốc. Techainer hy vọng có thể nhận được ý kiến góp ý của bạn để hoàn thiện bài viết tốt nhất!

Tìm hiểu thêm về giải pháp của Techainer hoặc liên hệ trực tiếp nếu có nhu cầu hợp tác với chúng tôi.