Nhà mình có một cái máy rửa bát. Hồi đầu khi dùng lúc rửa thì mọi người vẫn gọi là rửa bát, nhưng chả hiểu sao một vài thời gian trở lại đây, hoạt động rửa bát của máy mọi người lại hay gọi là giặt bát. Hôm nay đã giặt bát chưa? Hôm nay có giặt bát không? Bát đũa này là đã giặt chưa?
Ban đầu thì thi thoảng hay nói nhầm vậy, dù không hiểu sao lại nhầm như thế, nhưng mà gần đây thì chả thèm gọi là rửa nữa. Hoạt động rửa bị thay thế hoàn toàn bởi hoạt động giặt. Nhưng mà không hiểu sao lại bị nhầm như thế? Từ trước đến nay vẫn gọi là rửa bát, thế tại sao từ khi có máy lại bị nhầm thành giặt? Mà vì sao nó chỉ xuất hiện bây giờ, khi có máy rửa bát?
Mình mới nhớ lại ngôn ngữ mọi người dùng mà gắn liền với việc rửa bát trước đây, lúc trước khi có máy. Hồi đấy thì mọi người ăn xong bữa nào thường sẽ rửa luôn bữa đó. Hồi đó bát đũa để ở bồn rửa, nên bất cứ ai cũng có thể nhìn vào và biết được tình trạng của nó. Các câu hỏi kiểu “bát đũa này là đã rửa chưa” hay “hôm nay có rửa bát không?” sẽ không có ai hỏi. Nói chung, dạng câu hỏi không được đặt ra, mà đổi thành dạng câu mệnh lệnh: nay X rửa bát nhé, lát Y cất bát đũa nhé, vân vân mây mây.
Nhưng từ khi mua máy rửa bát về, bởi khả năng rửa của nó lớn khá lớn, nên mỗi lần rửa bát có thể để được nhiều bát đũa. Thế nên, để tiết kiệm, mọi người thường hay xếp bát đũa lại, vài bữa rửa một lần. Bát đũa xếp lại sẽ được cất vào bên trong máy và đóng lại. Tình trạng bát đũa không được hiện ra như trước nữa. Việc không nhìn thấy đó đặt ra nhưng nghi vấn nhỏ thường ngày: bát đũa xếp bên trong đã đủ nhiều? liệu hiện tại có đang bát đũa nào bên trong không? bát đũa bên trong là đã rửa chưa? Thực hành của máy rửa bát đặt ra nhiều câu hỏi hơn, và thay đổi ngôn ngữ gắn liền với thực hành rửa bát, từ dạng khẳng định, mệnh lệnh, qua dạng câu hỏi. Động từ “rửa bát” không đi cùng những từ để hỏi kia.
Tuy nhiên, thực hành rửa bát bằng tay đã gắn liền với gia đình mình từ trước đến nay, và những ngôn ngữ của nó cũng ở trong xuyên suốt khoảng thời gian đó. Tại sao chỉ có một sự thay đổi nhỏ trong sinh hoạt rửa bát mà lại có thể thay đổi ngôn ngữ mà gắn liền bấy lâu với nó một cách nhanh chóng và dễ dàng như thế? Dạng câu hỏi thay thế như vậy, buộc cũng phải vay mượn sức nặng từ một thứ ngôn ngữ mà ở cùng với gia đình lâu đến như thế, mới có thể thế chỗ cho dạng câu mệnh lệnh cũ. Và đấy chính là ngôn ngữ gắn với hoạt động giặt quần áo bằng máy giặt.
Nhịp hoạt động của thực hành máy rửa bát rất giống nhịp hoạt động mát giặt quần áo. Không phải mỗi lần thay quần áo ra đều giặt luôn. Quần áo để giặt sẽ được để vào giỏ, hoặc cho thẳng vào máy giặt. Chỉ khi nào máy giặt đủ đầy thì mới giặt. Quần áo giặt xong có thể cứ để ở trong đó, và mọi người cũng không biết quần áo đó đã giặt hay chưa. Đó đều là những thái độ gắn với hoạt động rửa bát.Thói quen gắn liền với hoạt động rửa bát buộc phải thay đổi do sự xuất hiện của máy rửa bát, nhưng ngôn ngữ gắn liền với thực hành đó bám sâu hơn rất nhiều, và nó từ chối thay đổi.
Vậy nên, nó tìm cách lưu giữ lại quá khứ qua việc trộn lẫn nó với một thứ ngôn ngữ cũng đã có từ rất lâu, ngôn ngữ gắn liền với máy giặt. Khi mình bật ra câu hỏi, hôm nay đã giặt bát nhỉ?, có lẽ đó là bởi não mình chọn việc sử dụng một câu nói quen thuộc, dù sai hoàn cảnh, hơn là thích ứng với một thứ ngôn ngữ mới.Câu chuyện cũng chả có gì, nhưng mà việc bám víu lại thứ ngôn ngữ đã có sẵn cảm giác như là một sự dè chừng nhất định khi xuất hiện một thứ mới trong thói quen hàng ngày, một thái độ chống lại một sự xâm nhập vào một môi trường ban đầu vốn có.