NỮ QUYỀN VÀ BÌNH ĐẲNG GIỚI

Vào cuối thế kỷ 18, khi phụ nữ vẫn bị xem là công dân hạng hai, nhà văn Mary Wollstonecraft đã khẳng định trong tác phẩm A Vindication of the Rights of Woman:“Tôi không mong đợi phụ nữ sẽ có quyền lực lớn hơn hoặc bằng nam giới, tất cả những gì phụ nữ cần là có quyền lực đối với chính bản thân mình.” Thật vậy, nữ quyền là một hành trình đấu tranh để phụ nữ giành lại quyền làm chủ cuộc đời mình - một điều vốn dĩ phải có.

Đầu tiên, cần bóc tách để hiểu đúng về khái niệm về “nữ quyền” và “bình đẳng giới”. "Nữ quyền (feminism) là hành động đấu tranh cho sự bình đẳng về quyền lợi và cơ hội cho mọi giới tính trong lĩnh vực xã hội, kinh tế và chính trị (Elinor et al., 2002). Những nhà hoạt động nữ quyền đã và đang đấu tranh để phụ nữ được tôn trọng về kinh nghiệm, bản sắc, kiến thức và thế mạnh của họ, đồng thời nỗ lực trao quyền phụ nữ thực hiện đầy đủ các quyền lợi của bản thân. Không chỉ thế, nữ quyền còn liên quan đến sự bình đẳng, đảm bảo rằng phụ nữ cũng như trẻ em gái đều có cơ hội như nhau trong cuộc sống (IWDA, n.d.)" (Theo website UEH.edu.vn).Như vậy, có thể hiểu một cách khái quát, nữ quyền là một hệ tư tưởng và là một phong trào xã hội, nó ra đời để phản ứng lại một trật tự phụ hệ đã tồn tại nhiều thế kỷ - nơi nam giới nắm giữ quyền lực và phụ nữ bị hạn chế quyền lợi.

“Bình đẳng giới (gender equality) là mục tiêu cuối cùng, là trạng thái lý tưởng. Từ góc độ đạo đức và triết học, bình đẳng giới là nguyên tắc cho rằng tất cả mọi người, bất kể giới tính, đều có quyền và cơ hội như nhau. Nó không chỉ là sự bình đẳng về luật pháp mà còn là sự bình đẳng về cơ hội, sự tôn trọng và giá trị trong mọi khía cạnh của đời sống xã hội.” (Theo website UEH.edu.vn).Nói cách khác, nữ quyền là con đường dẫn đến bình đẳng giới. Giống như các phong trào dân quyền đấu tranh cho người da màu, nữ quyền cũng là một phong trào giải phóng, nó không chỉ đập tan xiềng xích đã trói buộc phụ nữ qua hàng ngàn thế kỉ mà còn thúc đẩy bình đẳng giới qua việc gột bỏ những định kiến giao thoa, giải phóng nam giới khỏi những sự bất công từ chế độ phụ hệ.

Tại làn sóng nữ quyền thứ ba, bắt đầu từ những năm 1990, phong trào đã chuyển mình mạnh mẽ, tập trung vào sự khác biệt và sự giao thoa của các bất bình đẳng (intersectionality). Thuật ngữ nữ quyền giao thoa (intersectional feminism), lần đầu được học giả Kimberlé Crenshaw sử dụng. Khái niệm này chỉ ra rằng các yếu tố gây ra bất bình đẳng và áp bức trong xã hội, như chủng tộc, giới tính, giai cấp, năng lực và xu hướng tính dục, không tồn tại độc lập mà chồng chéo lên nhau. Lúc này, nhiều người nhận thức rằng một người phụ nữ bị ảnh hưởng không chỉ bởi giới tính, mà còn bởi sắc tộc, tầng lớp xã hội, quốc tịch và tôn giáo. Như vậy, phong trào nữ quyền đã vượt ra ngoài khuôn khổ giới tính, giải phóng cả những bất bình đẳng khác và hướng tới lợi ích chung cho toàn xã hội. Những thành tựu này đã giúp vấn đề bình đẳng giới trở thành một mục tiêu toàn cầu, được đưa vào các chương trình nghị sự quốc tế như Mục tiêu Thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc. 

Như đã nói ở trên, mục tiêu của nữ quyền là giải phóng phụ nữ và tiến tới bình đẳng giới. Những niềm tin cố hữu từ hệ thống phụ hệ không chỉ là dây trói, là hòn đá ghìm chặt khả năng, tương lai và sự phát triển của phụ nữ mà nó còn đặt lên vai nam giới những gánh nặng không tưởng, ví như: đàn ông phải mạnh mẽ, là trụ cột gia đình; nam giới mà khóc là yếu đuối, hèn nhát; hay cả định kiến về thời trang: nam giới không nên mặc áo màu hồng! Chính vì lẽ đó, nữ quyền không phải là đối thủ của bình đẳng giới, mà là động lực không thể thiếu để biến lý tưởng thành hiện thực, mang lại lợi ích cho toàn xã hội.

Thực tế cho thấy, không ít nhà hoạt động về nữ quyền đã và đang đấu tranh không chỉ cho quyền lợi của phụ nữ mà còn lên tiếng vì quyền lợi của nam giới. UN Women Việt Nam là văn phòng đại diện tại Việt Nam của Cơ quan Liên Hợp Quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ (UN Women) đã triển khai nhiều hoạt động nhằm khuyến khích nam giới tham gia vào việc thúc đẩy bình đẳng giới, tiêu biểu là chiến dịch HeForShe cùng các buổi đối thoại để nam giới chia sẻ về áp lực và định kiến giới.

Chủ nghĩa nữ quyền không phải là phong trào của riêng phụ nữ. Từ những ngày đầu, đã có nhiều người đàn ông trên khắp thế giới tự hào đứng về phía nữ quyền, nhận ra rằng việc đấu tranh cho bình đẳng giới không hề mâu thuẫn với bản sắc nam tính của họ. Trong bài luận năm 2011 cho The Root, Byron đã đưa ra lý do tại sao nên có thêm nhiều hơn đàn ông da đen ủng hộ chủ nghĩa nữ quyền: “Nữ quyền không chỉ mang lại tiếng nói cho phụ nữ mà còn mở đường cho nam giới giải phóng bản thân khỏi sự kìm kẹp của chuẩn mực nam tính truyền thống.” Từ lịch sử đến hiện tại, các ví dụ đều cho thấy phong trào nữ quyền không phải là của riêng phụ nữ. Đó là một hành trình chung cho tất cả mọi người, nơi nam giới có thể trở thành đồng minh để thúc đẩy bình đẳng và đồng thời, giải phóng chính mình khỏi những khuôn mẫu xã hội cứng nhắc.

Tóm lại, nữ quyền không chỉ là cuộc đấu tranh của riêng phụ nữ mà là hành trình chung cho tất cả mọi người, hướng đến một xã hội nơi ai cũng được sống đúng với bản thân. Mỗi chúng ta đều có thể trở thành một phần của hành trình này. Từ việc nâng cao nhận thức, tham gia các chiến dịch, cho đến việc dũng cảm phản đối những định kiến lỗi thời, mỗi hành động nhỏ đều góp phần xây dựng một xã hội công bằng hơn, nơi tất cả mọi người - bất kể giới tính, xu hướng tính dục, sắc tộc, màu da, tôn giáo,... đều có cơ hội phát triển và thể hiện trọn vẹn bản thân.