NHÌN LẠI POKÉMON VÀ HÀNH TRÌNH 30 NĂM

Nhân kỉ niệm 30 năm thành lập của công ty Pokémon, chúng ta hãy cùng nhìn lại và đắm chìm trong thế giới của cảm xúc, ký ức của tuổi thơ về những quái thú bỏ túi (Pocket Monsters).

Pokémon là sản phẩm được thai nghén và nuôi dưỡng bởi Satoshi Tajiri, một nhà thiết kế game người Nhật Bản. Theo chia sẻ của ông: từ khi còn nhỏ, Satdhi rất thích bắt côn trùng và khám phá thiên nhiên – trải nghiệm ấu thơ này trở thành cảm hứng cho ý tưởng về một thế giới nơi con người có thể thu thập, nuôi dưỡng và trao đổi các sinh vật đặc biệt.

Sau đó, ôngTajiri thành lập công ty Game Freak cùng họa sĩ Ken Sugimori để cung phát triển ý tưởng trò chơi trong nhiều năm và nhận được sự hỗ trợ từ Nintendo. Có thể thấy ý tưởng cốt lõi của thế giới trong Pokémon xoay quanh mô hình: bắt – huấn luyện – trao đổi sinh vật qua cáp kết nối giữa hai máy Game Boy. Điều này đã trở thành điểm đột phá về trải nghiệm xã hội trong game trong bối cảnh lúc bấy giờ. Bởi, trò chơi trên máy Nitendo không còn là thế giới khép kín của những người chơi, trái lại nó đòi hỏi sự tương tác giữa các “trainer thật” để gặp gỡ, trao đổi, thi đấu và hoàn thành Pokedex. Và sự ra đời của của tự game Pokémon Red & Green phát hành tại Nhật Bản ngày 27/2/1996 trên hệ máy Game Boy nhanh chóng bùng nổ nhờ: lối chơi sưu tầm gây nghiện, cơ chế trao đổi giữa người chơi và chiến lược mở rộng sang anime, thẻ bài và đồ chơi đã đánh dấu bước thành công đột phá của Pokémon, khiến từ đây trở thành hiện tượng toàn cầu.

Tập truyện Pokémon Special đầu tiên giới thiệu một huyền thoại trong thế giới Pokémon – Red: được mệnh danh là một Fighter chính hiệu theo lời của Giáo sư Okido. Ở Red và Satoshi có khá nhiều điểm tương đồng, khi đều có một Pokémon quan trọng đồng hành là Pikachu. Nhưng khác với Satoshi, hành trình của Red – Green – Blue sẽ mở đường cho chiến dịch công chiếu Anime cho lần đầu tiên. Nên hành trình của họ có phần gần gũi với series Game, mức độ khó khăn mà các nhân vật phải trải qua cũng tăng cao hơn.

Điều ấn tượng của Pokémon Special, chính là hệ thống cốt truyện vô cùng sâu sắc với hệ thống tình huống luôn được làm mới, các nhân vật chính có chiều sâu từ quá khứ đến hiện tại. Và các nhân vật chính mang những đặc điểm của chính tựa game đó. Nếu ở tựa game đầu tiên: Red mang tính cách bộc trực, nhiệt huyết, quả cảm như tên của chính cậu; thì Gold thể hiện một trái tim lấp lánh bởi tình yêu Pokémon và những người đồng đội,…

Vì thế, Pokémon Special mỗi arc theo từng thế hệ game và có nhân vật chính riêng (Red, Blue, Gold, Ruby, Diamond, Black…) tạo ra nhân vật phát triển rõ rệt theo thời gian, cảm giác câu chuyện thật sự tiến về phía trước, hoàn toàn trái ngược với “trưởng thành mở” của Satoshi. Bên cạnh đó, sắc thái cảm xúc của Pokémon Special có sự đa dạng và tương phản rõ rệt khi truyện tranh sẽ không ngại kể về những góc tối trong thế giới Pokémon như: Pokémon bị thương nặng hoặc chết, xung đột nghiêm túc giữa các tổ chức phản diện hay những áp lực, tổn thương tâm lý của nhân vật. Thế nhưng, các tuyến truyện vẫn giữ được: motif tình bạnm lý tưởng huấn luyện viên và niềm tin vào sự gắn kết với Pokémon

Tổng quan, nhìn lại cho thấy, các thế hệ Pokémon đều có một mô thức chung, chính là sáng tạo ra một vùng đất mới (có thể phát triển dựa trên nền mống của đất nước Nhật Bản hoặc liên tưởng từ những quốc gia lớn trên thế giới thật); thêm Pokémon mới, đây chính là điểm mấu chốt của thương hiệu khi biết cách khai thác và tạo nên nhiều loại Pokémon mới – luôn mang lại những tò mò, thích thú, thảo luận cho khán giả; giới thiệu thêm cơ chế gameplay riêng để làm mới trải nghiệm, đồng thời phù hợp với thị hiếu thẩm mỹ, nhu cầu người chơi để có thể duy trì sức sống của tựa game suốt nhiều thập kỷ.

Gen I (1996) – Nền móng: giới thiệu 151 Pokémon đầu tiên và vùng Kanto, đặt nền cho toàn bộ công thức: bắt – huấn luyện – chiến đấu – trao đổi. 👉 Đây là “hệ quy chiếu”, nền tảng phát triển cho các Gen sau.

Gen II – Mở rộng chiều sâu hệ thống: thêm 100 Pokémon, hệ Dark & Steel, cơ chế sinh sản (breeding), có chu kỳ ngày/đêm và vật phẩm 👉 Game bắt đầu có chiều sâu chiến thuật và thế giới sống động để tránh trò chơi đi vào lối mòn, đây là hướng đi “chậm nhưng chắc”, đặt trong xu thế giải trí điện tử thì đây là bước đi mang tính chuyển mình.

Gen III – Chuẩn hóa cơ chế thi đấu: thêm Abilities, Natures, cùng Double Battles và chuyển sang hệ máy Game Boy Advance 👉 Đặt nền cho đấu trường cạnh tranh hiện đại và mở ra những trải nghiệm, hành trình mới cho người chơi khi độ khó và phức tạp bắt đầu được nâng cao hơn.

Gen IV – Kết nối online & mở rộng hệ thống: thêm 107 Pokémon, nhiều chiêu thức và Ability mới và Online battle/trade trở thành phần quan trọng 👉 Pokémon bước sang kỷ nguyên kết nối Internet – đây là bước chuyển mình cho thấy so với những tựa game khác, Pokémon thể hiện tính thích nghi với xã hội để không bị rơi vào tình trạng nghèo nàn về cơ chế.

Gen V – Đổi mới cấu trúc chiến đấu & trình bày: có Triple Battle, Rotation Battle, Dream World 👉 Nhấn mạnh tính điện ảnh và đa dạng chiến thuật, nhờ cơ chế này mà tựa game Pokémon đã thu hút thêm những Trainer thực thụ khi trò chơi không chỉ nằm vỏn vẹn trong máy game hay PC. Nó chính thức có khả năng kết nối và hấp dẫn người chơi bằng hệ thống chiến thuật, những trận đấu đòi hỏi tính logic, tư duy.

Gen VI – Bước nhảy công nghệ 3D: chuyển sang đồ họa 3D hoàn toàn, giới thiệu Mega Evolution (tiến hóa Mega) và hệ Fairy 👉 Một trong những bước nhảy lớn nhất về hình ảnh & cơ chế. Tiến hóa Mega đánh dấu sự trở lại rực rỡ của đế chế Pokémon. Khi nhà sản xuất tiếp tục khái thác câu chuyện “bình cũ rượu mới”, khoác áo cho những Pokémon đã nổi bật ở những Gen trước có cơ hội được quay trở lại và “thống trị” những trận đấu.

Gen VII – Cơ chế sức mạnh đặc biệt: Z-Moves và regional forms, thay Gym bằng Trial 👉 Tập trung vào bản sắc vùng đất & trải nghiệm mới lạ. Nếu Mega Evolution, chỉ dành cho một số Pokémon thì đến cơ chế Z-Moves, tất cả các Pokémon đều có cơ hội thể hiện sức mạnh của mỗi loài, dựa trên sự tính toán và chiến thuật của người chơi.

Gen VIII – Quy mô hoành tráng & bán mở: với Dynamax/Gigantamax làm Pokémon khổng lồ, Wild Area cho phép khám phá tự do hơn 👉 Chuyển mình sang console hiện đại, khẳng định sự tiến bộ của nhà sản xuất trong việc đầu tư ở mảng đồ hộ, chất lượng trải nghiệm.

Gen IX – Thế giới mở: hướng đến tương lai: open-world thật sự với nhiều tuyến truyện song song cùng cơ chế Terastalization đổi hệ Pokémon trong trận 👉 Bước tiến lớn nhất về tự do khám phá & thiết kế thế giới. ĐIều này đã cho thấy Pokémon không đổi mới bằng một cú nhảy duy nhất, mà bằng chuỗi thay đổi, “tiến hóa” nhỏ nhưng liên tục qua từng thế hệ giống chính cách Pokémon… tiến hóa.

Mặc dù Satoshi đã trở thành nhà vô định và khép lại những chuyến hành trình dể trở thành một nhà huấn luyện bậc thầy, nhưng những câu chuyện của cậu cùng nhóm bạn đã trở thành một ký ức tuổi thơ không thể quên cho rất nhiều thế hệ trẻ em trên toàn thế giới. Vậy điều gì khiến cho một câu bé 10 tuổi lại giàu sức hút đến như vậy?

Mở đầu câu chuyện, Satoshi đã được khái quát là một câu bé có phần hấp tấp, nóng vội và có phần vụng về khi liên tiếp gặp phải những rắc rối nhưng hài hước: dậy muộn nên không được chọn Pokémon, buộc phải chọn Pikachu cứng đầu không chịu nghe lời, làm hư hại xe đạp của Kasumi,… Những tình huống oái oăm liên tục xảy đến với câu bé mới vừa bắt đầu chuyến hành trình xa rời vòng tay của gia đình đã hé lộ, gởi mở những nén tính cách thú vị của cậu. Những đặc điểm của Satoshi không khiến khán giả (đặc biệt là thiếu nhi) cảm thấy ngợp hay xa lạ, trái lại là rất gần gũi vì có lẽ ai trong chúng ta đều có lúc như cậu bé 11 tuổi ấy. Và việc tác giả chọn độ tuổi cho Satoshi hay các nhân vật trong series Pokémon Special cũng mang nhiều ngụ ý, nó gieo vào nhận thức của những khán giả nhỏ rằng: một ngày nào đó khi đủ 11 tuổi, các bạn cũng có sẽ có một chuyến du hành lôi cuốn như vậy…

Satoshi dẫu hậu đậu, bộp chộp nhưng cậu lại giàu lòng trắc ẩn và luôn sẵn sàng bảo vệ những Pokémon, dẫu đó không phải là những người bạn của cậu. Trong suốt chuyến hành trình, tác giả đã xây dựng những hệ thống nhân vật đối nghịch (Rival) với Satoshi để trở thành đối thủ cạnh tranh, giúp cho chuyến hành trình của cậu từ Zero to Hero. Từ đó, nhân vật chính có cơ hội trải nghiệm, va chạm nhiều hơn để chứng minh một chân lý: từ không có gì cả (khi phải resert game ở mỗi vùng đất) bạn vẫn có thể học hỏi để trở thành anh hùng của chân lý và cái thiện.

Cậu bé Satoshi luôn dũng cảm bảo vệ những Pokémon yếu thế: từ một con Hitokage bị bỏ rơi trong một đêm mưa bão, dành thời gian và tâm ý cho một Pokémon cứng đầu,… bởi cậu bé đấy luôn tin tưởng vào Pokémon của mình, kể cả khi chúng yếu hơn đối thủ. Bởi họ xem nhau như những người bạn đồng hành chứ không phải là công cụ chiến đấu cho bản thân người huấn luyện. Lòng tốt của Satoshi không mang tính phe phái mà là lòng trắc ẩn của tâm hồn tử tế. Mặc dù Team Rocket (Đội Hỏa Tiễn/ Đội Tên Lửa,…) luôn hăm he ăn cắp Pokémon của nhóm bạn Satoshi và Pikachu, nhưng sâu thẳm Satoshi luôn tin tưởng họ là những người tốt và sẵn sàng giúp đỡ kẻ thù của mình khi họ gặp những khó khăn, trắc trở.

Thông thường trong các câu chuyện phổ biến, các nhân vật lớn lên theo thời gian theo mô thức: trải qua biến cố → thay đổi → kết thúc hành trình. Nhưng Satoshi thì khác, tác giả dã mờ hóa lai lịch, xuất thân của nhân vật: tuổi gần như không đổi suốt hơn 25 năm, hành trình không có điểm kết thúc cố định, mỗi vùng đất là một vòng lặp khởi đầu mới, là một kiểu open-ended growth (trưởng thành không đóng khung bởi thời gian hay cái kết).

Vậy một câu bé vẫn cứ 11 tuổi sẽ thay đổi những gì? Càng qua những vùng đất mới, những Pokémon mà câu chọn cách thể hiện sự trưởng thành và tinh tế. Qua từng mùa, Satoshi kiên nhẫn, biết lắng nghe Pokémon thay vì chỉ ra lệnh vs hiểu rằng nểu thất bại không còn là điều đáng xấu hổ. Như vậy, sự lớn lên hay trưởng thành của Satoshi diễn ra bên trong, không phải hình thức, phát triển về chất chứ không phải về lượng.

Có thể với nhiều khán giả, khi khép lại một chuyến đi họ sẽ nghẹn ngào và nuối tiếc khi phải chia tay với những Pokémon và người bạn đồng hành. Nhưng rõ ràng, có sự chia tay mới kiến tạo nên những điều mới mẻ. Mỗi người bạn đều phản chiếu một khía cạnh mới của Satoshi buộc cậu học cách quan tâm, dẫn dắt, buông tay. Ví dụ: ở vùng đất Kanto và Johto, Kasmi và Takeshi đã hoàn thành vai trò người dẫn dắt Satoshi trên những bước đầu của một người huấn luyện Pokémon, bởi cả hai đều là những Gym Leader mẫu mực, nhiều tiềm năng. Đến những cuộc hành trình sau ở Sinoh, Unova và Kalos, nhân vật đạt đến độ gần hoàn thiện, có kinh nghiệm chiến đấu và phiêu lưu và bắt đầu chia sẻ, giúp đỡ những newbie như Hikari, Serena,… Tất cả đều có sự tính toán và xây dựng hình tượng nhân vật chính từ tính cách đến hành động, cho thấy nhân vật phát triển thông qua kết nối, không phải thời gian.

Từ đó, cho thấy đây là một thiết kế này cực kỳ thông minh về mặt thương hiệu khi cho phép nhân vật tồn tại qua nhiều thế hệ khán giả, chứ không chỉ một nhóm người xem cố định vì nếu Satoshi lớn lên thì câu chuyện sẽ kết thúc và trẻ em thế hệ mới khó đồng cảm. Đồng thời giữ cậu mãi ở ngưỡng khởi đầu giúp: mỗi đứa trẻ đều có thể bắt đầu hành trình cùng Satoshi (ở thị trường Việt Nam ở cuối thập niên 90 và đầu những năm 2000, băng đĩa vẫn còn là hạn chế của nhiều trẻ em, nên việc đầu tư vào một bộ phim hoạt hình từ những cuốn băng đầu tiên vẫn là một mức giới hạn khó được cho phép. Vì thế, điểm này vô tình sẽ giúp người xem có thể dễ dàng bắt đầu cuộc hành trình với nhân vật ở bất kỳ khía cạnh, thời điểm nào.

Để chạm tay đến chiếc vô địch, Satoshi đã thất bại vô số lần. Có những cuộc tranh tài nảy lửa, gần chạm tay đến chiến thắng nhưng vì nhiều lý do: Pokémon không nghe lời, đối thủ quá mạnh, chưa đủ kinh nghiệm,… nên cậu phải ngậm nguồi ngập lấy quả đắng. Thế nhưng, không bao giờ chúng ta thấy cậu bỏ cuộc hay nản lóng, vì Satoshi có những người bạn đồng hành luôn khích lệ, thôi thúc cậu tiếp tục chuyến hành trình mới. Và thua thiệt đôi khi cũng chính là cách để nhà sản xuất, tác giả tiếp tục “tái sinh” nhân vật để chuẩn bị cho nhiều hành trình phía sau hơn. Đấy chính là cách tác giả tiếp tục kể câu chuyện của mình, khi nhân vật vẫn chưa thực hiện được các chặng trên hành trình chinh phục ước mơ.

30 năm là một hành trình dài của một thương hiệu với lý tưởng tập trung vào trải nghiệm giải trí tuổi thơ của trẻ em trên toàn thế giới. Pokémon đã đạt được những thành tựu để có thể tự hào rằng: ở một khía cạnh nào đó những quái thú bỏ túi có thể tồn tại vượt thời gian. Còn bạn, trải nghiệm đáng nhớ và yêu thích của bạn về Pokémon là gì?