KHI MƯA TRÚT CÓ MÙI GÌ MÀ LẠ ĐẾN THẾ?
Tóm tắt: Khi những hạt mưa rơi xuống , đất bốc lên mùi thơm do sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm geosmin và petrichor. Các aerosols khí chứa các hợp chất này được giải phóng, tạo ra một mùi thơm quen thuộc. Mùi này cũng bị ảnh hưởng bởi ozone, các hóa chất khác và các chất ô nhiễm trong không khí. 
Mới đầu hè, ông trời đã ban cho vài ngày nắng nôi nóng bức oi ả và nói không với gió.
/ Tháng năm, đường về ngược gió, mắt ta cay xè vì những hạt mưa đầu mùa /
Cuối cùng ngày hôm qua trời cũng đổ cơn mưa rào đầu hè. Khi tiết trời khô ẩm quá lâu, bỗng gặp một cơn mưa bất chợt có thể làm dịu đi cái nắng nóng đến bức bối. Và lúc này một mùi gì đó gì gì đó bốc lên...
Ai đã từng nhận thấy một mùi hương đặc biệt này chưa?  Cái mùi mà Tô Hoài đã miêu tả, vị "ngòn ngọt", mùi "ngai ngái", cảm giác "âm ấm".
Trong tác phẩm "Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ", Tô Hoài miêu tả:
"Mưa như ước ao, mưa như khát khao, mưa như ân ái mà trời ban xuống cho đất. Mưa, những giọt mưa đầu mùa, trong veo, mát lành, mang trong mình vị ngòn ngọt, mùi ngai ngái, cảm giác âm ấm của mùa hạ."
Cái mùi hôi hôi lại thơm thơm, đến độ khó tả này thực ra đến từ sự ẩm ướt của đất, được gọi là "Petrichor".
Petrichor là mùi hương của đất, hay còn được gọi là hơi đất, xuất hiện khi hạt mưa rơi xuống mặt đất khô. Trong tiếng Hy Lạp, từ này có nghĩa là petra, nghĩa là ‘đá’ + ichor, là máu của các vị thần trong thần thoại Hy Lạp
Petrichor - thuật ngữ được tạo ra vào năm 1964 bởi hai nhà khoa học người Úc nghiên cứu chuyên sâu mùi của thời tiết ẩm ướt - bắt nguồn từ một cặp phản ứng hóa học.
Petrichor là sự kết hợp của các hợp chất hóa học chứa mùi thơm. Mùi thơm đặc biệt này được tạo ra khi một số loại dầu trong không khí. Dầu đó từ đâu ra? Một số được làm từ dầu thực vật. Một số cây tiết ra dầu trong thời gian khô, và khi trời mưa, những loại dầu này được giải phóng vào không khí.  
Một sản phẩm phụ của hoạt động này là một hợp chất hữu cơ gọi là geosmin, được tạo ra bởi vi khuẩn sống trên đất gọi là actinomycetes. Khi mưa rơi xuống đất, nó có thể khuấy động những vi khuẩn này và giải phóng geosmin vào không khí, góp phần tạo ra mùi hương của petrichor. Cấu trúc hoá học phức tạp của Geosmin làm cho nó đặc biệt nổi bật đối với con người. Tuy nhiên mũi của chúng ta chỉ có thể phát hiện một vài phần hợp chất này trên một nghìn tỷ phân tử không khí mà thôi. Geosmin cũng được sử dụng trong các sản phẩm hương thực phẩm và mỹ phẩm để tạo ra mùi đất ẩm mượt và tự nhiên. Trong thời gian khô kéo dài khi trời không mưa trong vài ngày, tốc độ phân hủy của vi khuẩn actinobacteria chậm lại. Ngay trước một trận mưa, vốn dĩ không khí trở nên ẩm ướt hơn và mặt đất cũng bắt đầu ẩm ướt. Quá trình này giúp tăng tốc độ hoạt động của vi khuẩn actinobacteria và hình thành nhiều geosmin hơn.
| Khi mưa trút xuống, mũi ta có ngửi thấy mùi gì không? |
Khi những giọt mưa rơi xuống mặt đất, đặc biệt là đối với các bề mặt dạng xốp như đất lỏng hoặc bê tông thô, chúng sẽ văng ra và thải ra các hạt nhỏ gọi là aerosol. Geosmin và các hợp chất petrichor khác có thể tồn tại trên mặt đất hoặc hòa tan trong những giọt mưa được giải phóng dưới dạng aerosol và được gió vận chuyển đến các khu vực xung quanh. Nếu lượng mưa đủ lớn, mùi hương thơm ngát có thể di chuyển nhanh theo hướng gió và cảnh báo mọi người rằng "mưa sắp đến". Mùi hương cuối cùng cũng biến mất sau khi cơn mưa qua đi và mặt đất bắt đầu khô cạn. Điều này để lại vi khuẩn actinobacteria chầu trực trong lòng đất – sẵn sàng giúp chúng ta biết khi nào trời có thể mưa trở lại.
Một yếu tố khác góp phần vào mùi mưa là ozone, được tạo ra khi sét phân chia các phân tử oxy trong khí quyển. Mùi đặc trưng của ozone thường đi kèm với nào là bão, nào là sấm và sét.
Ngoài những yếu tố này, mùi mưa còn có thể bị ảnh hưởng bởi sự hiện diện của các hóa chất và chất gây ô nhiễm khác trong không khí. 
Photo by Minh Triet on Unsplash
Hóa học