Hầu như, tất cả mọi người đặc biệt là các bạn Gen Z ngày nay, không ai là không biết về mạng xã hội hoặc ít nhất là đã từng nghe qua. Mạng xã hội là nơi mà chúng ta cập nhật tin tức hàng ngày, nhắn tin chat chít với bạn bè, người thân,... Thể hiện quan điểm, tranh luận một vấn đề gì đó hay đăng một vài tấm hình, xem những thứ hài hước sau ngày đi học, đi làm mệt mỏi,... Nó đang dần là một thứ không thể tách rời trong cuộc sống của chúng ta. Với những lợi ích to lớn đã nêu trên, nhưng mạng xã hội cũng đang là kẻ gây nghiện, giết chết đi khả năng tập trung của chúng ta, tại sao?
Chúng ta dành cả hàng tiếng đồng hồ chỉ để lướt Facebook, Instagram, TikTok,... đến 1 2 giờ sáng và sau khi lướt xong, nhìn đồng hồ lại tự trách: "Tại sao mình lại bỏ phí thời gian vào việc này?" nhưng ngày hôm sau lại tiếp tục lặp lại một cách vô thức mà không thể dừng được? Các bạn muốn bỏ thói quen xấu này nhưng không thể nào bỏ được và lại tiếp tục cho dù bản thân nhận thức được rằng đang "Nghiện mạng xã hội" và cần phải hạn chế lại. Để giải thích cho việc trên, Thì chúng ta cần biết một điều là các công ty mạng xã hội như Meta, TikTok,... đã thuê các chuyên gia tâm lý học hành vi về để có thiết kế ứng dụng tối ưu hóa nhất để khiến chúng ta "Nghiện".
Các bạn có bao giờ tự hỏi rằng: "Tại sao khi tiếng thông báo Messenger vang lên, cho dù đang làm việc thì bản thân vẫn vô thức cầm điện thoại lên kiểm tra?" Màu đỏ của thông báo và tiếng chuông thông báo mỗi khi chúng ta nhận được giống như tiếng chuông gọi thức ăn của chó Pavlov, điều này tạo ra những phản xạ có điều kiện và đó cũng là lý do tại sao khi nghe tiếng thông báo, chúng ta liền cầm điện thoại kiểm tra. Hoặc như nổi sợ bỏ lỡ điều gì đó, Khi đi làm, mọi người trong văn phòng đang bàn tán một vấn đề trên mạng mà mình không biết, não bộ lập tức bắt chúng ta cần phải hỏi rõ để bản thân không có cảm giác "Lạc loài" và vô thức mở mạng xã hội lên để tìm hiểu mặc dù bản thân không cần, và câu chuyện đó cũng không liên quan gì. Những nhà tâm lý học hành vi hiểu rất rõ cách não bộ ảnh hưởng đến hành vi của con người và họ biến việc sử dụng "Mãng xã hội" trở thành một phản xạ có điều kiện. Khiến chúng ta vô thức "Nghiện" mà không thể kiểm soát được.
Dạo thời gian gần đây, xu hướng Video ngắn đang nổi lên và trở thành trào lưu được rất nhiều người yêu thích, mỗi lần lướt được một video ngắn làm chúng ta cảm thấy thích thú, não luôn trong trạng thái rằng: "Không biết điều gì thú vị đang chờ mình tiếp theo nhỉ?", và mỗi lần thấy được một đoạn Reel làm chúng ta vui, não chúng ta sẽ tiết ra Dopamine - Đây là một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác khoái lạc, động lực và học hỏi, kết hợp với thiết kế cuộn vô tận (Infinite Scroll) tạo ra những kỳ vọng rằng cứ vuốt màn hình đi sẽ có điều gì thú vị sắp tới, và chúng ta lại cứ vô thức lướt, lặp lại và duy trì hành vi này, dần dần nó trở thành một thói quen vô thức. "Vuốt màn hình = Dễ thấy cái hay -----> Tiếp tục vuốt". Việc Dopamine tiết ra thường xuyên khi lướt xem những video ngắn sẽ khiến chúng ta dần mất hứng thú với những thứ không nhanh như đọc sách, giao tiếp sâu,... Sự tập trung suy giảm khi não chúng ta quen với việc đổi cảnh liên tục.
Các bạn đi học hay đi làm, sẽ thấy có những người họ không thể tập trung đọc sách được, không thể tập trung vào máy tính liên tục để làm việc được mà họ thường xuyên liếc ngang liếc dọc, hoặc làm cái gì đó để khiến bản thân họ cảm thấy thoải mái, tôi có thử quan sát ở một vài người bạn khi đi uống cà phê với họ, tôi đưa họ cuốn sách và nói họ đọc thử thì khả năng tập trung chỉ còn khoảng từ 10 - 15 giây và sau đó mắt họ không còn tập trung vào trang sách nữa, họ vô thức làm những hành động như kiểm tra điện thoại hoặc phải nhìn đi đâu đó.
Có thể nói, mọi người ngày nay đang lạm dụng mạng xã hội như một cách để kích thích não bộ tiết ra Dopamine. Thực tế, chúng ta không hẳn lướt mạng xã hội vì thích nội dung trên đó, mà vì cảm giác “trống Dopamine”. Việc này giống như người hút thuốc, họ có thể không còn thích mùi vị hay cảm giác hút thuốc nữa, nhưng vẫn phải hút vì cơ thể đã quen với việc Nicotine kích thích sản sinh Dopamine. Tương tự, mỗi lần chúng ta nhận được lượt thích, bình luận hay lướt được một đoạn Reels khiến ta cảm thấy thích thú, não bộ sẽ tiết ra một lượng nhỏ Dopamine, khiến ta cảm thấy hài lòng trong chốc lát. Tuy nhiên, cảm giác này không kéo dài, và khi Dopamine hạ xuống, chúng ta lại cảm thấy trống rỗng, dẫn đến việc tiếp tục quay lại mạng xã hội để tìm kiếm liều Dopamine tiếp theo. Đây là một vòng lặp rất dễ gây nghiện, dần dần khiến chúng ta mất khả năng tập trung và ngày càng phụ thuộc vào mạng xã hội.
Tôi đã xóa TikTok, và giờ chỉ còn sử dụng Zalo để phục vụ cho công việc và Messenger để nhắn tin với bạn bè và người thân, còn Facebook, tôi tắt hết thông báo và xóa hết mọi thông tin về tôi, không đăng gì, không like dạo, không bình luận dạo, giới hạn bản thân lướt khoảng 5 - 8 tin, rồi dừng lại để đọc sách hoặc làm việc khác. Tôi không muốn dành hàng giờ lãng phí để đi tranh luận một vấn đề nào đó trên mạng, rồi lại phải để tâm vào những dòng bình luận vô nghĩa, thay vì chờ đợi một thứ gì đó có ý nghĩa thì lại chờ đợi thông báo bình luận hoặc 1 lượt like từ một người mà chúng ta không quen biết? Hãy để thời gian làm những việc thật sự có ý nghĩa cho cuộc sống của chúng ta, thay vì lãng phí hàng tiếng đồng hồ trên những ứng dụng mạng xã hội chỉ để đổi lại 1 thứ: Vô nghĩa.