Trong thời đại công nghệ số phát triển mạnh mẽ như hiện nay, mạng xã hội như TikTok, Facebook, YouTube đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày. Chúng mang lại nhiều lợi ích, giúp người dùng học hỏi và phát triển kiến thức, nhưng phần lớn vẫn tập trung vào mục đích giải trí. Giống như trẻ con thường thích được cho kẹo hơn là sách vở, người dùng MXH cũng thường thích “được thưởng” hơn là phải đối mặt với những khó khăn, thử thách. Thứ mà MXH mang lại chính là một lượng dopamine liên tục, khiến não bộ dần chai lì và dễ rơi vào tình trạng nghiện.
Ví dụ, khi xem một bộ phim, chúng ta bị cuốn hút vào cảm xúc vui, buồn, tức giận của nhân vật và mải mê theo dõi câu chuyện. Cá nhân tôi từng trải qua cảm giác đó khi dành hàng giờ liền xem phim tu tiên và thức khuya liên tục. Tu tiên là một thế giới giả tưởng, nơi các nhân vật có thể mạnh lên nhờ hệ thống sức mạnh được tác giả sắp đặt. Người xem thích thú vì có thể “sống thay” nhân vật, trải nghiệm những điều họ mong muốn thực hiện trong đời thật. Tuy nhiên, thực chất đây là cách để né tránh những cảm xúc thật ngoài đời: buồn bã, thất vọng, áp lực hay mặc cảm. Tôi từng là một ví dụ rõ ràng – ngoài đời là trò cười trong lớp vì không chú tâm học tập, nhưng trong thế giới ảo, tôi tìm được sự thỏa mãn mà cuộc sống thật khó mang lại.
Việc sử dụng MXH và phim giải trí một cách quá mức lâu dài có thể dẫn đến nhiều tác hại nghiêm trọng. Nó khiến ta lệ thuộc vào dopamine nhân tạo, giảm khả năng chịu đựng và đối mặt với cảm xúc thật, dễ trở nên lười biếng, mất tập trung và thậm chí phải đối mặt với các vấn đề tâm lý như lo âu, căng thẳng hay trầm cảm. Theo thời gian, người dùng sẽ mất phương hướng, xa rời thực tế và không còn phát triển bản thân đúng nghĩa.
Tuy vậy, mạng xã hội không hoàn toàn tiêu cực nếu biết cách sử dụng đúng đắn và khoa học. Vấn đề nằm ở chỗ mỗi người cần tự biết giới hạn thời gian sử dụng – ví dụ chỉ dành 1–2 giờ mỗi ngày – và tích cực tham gia các hoạt động ngoài đời như tập thể dục, đọc sách, học nhạc hoặc giao tiếp trực tiếp với bạn bè. Khi cảm thấy buồn bã hay căng thẳng, thay vì tìm đến MXH để trốn tránh, chúng ta có thể chọn cách viết nhật ký, chia sẻ với người thân hoặc tìm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý.
Điều quan trọng nhất là mỗi người phải tự ý thức và rèn luyện khả năng cân bằng trong cuộc sống. Hãy biến MXH thành một công cụ nhỏ hỗ trợ sự phát triển bản thân thay vì để nó chi phối cảm xúc và kiểm soát cuộc sống của mình.
Yêu Phát_triển_bản_thân Tâm_lý_học Giáo_dục Mối quan hệ độc hại Kỹ năng nghề nghiệp