MẠNG XÃ HỘI CÓ THỰC SỰ VUI?

Ngồi rảnh quá không có gì làm, tui bỗng nảy ra một câu hỏi hơi quái đản: "Mạng Xã Hội (MXH) được tạo ra vì mục đích gì?" Tui thử quăng câu này lên Google, các tiêu đề báo nhanh chóng hiện lên. Thật thú vị là nội dung những bài báo ấy thường tập trung vào mặt tiêu cực của MXH nhiều hơn phần còn lại.

Tui không bất ngờ. Nếu trong đầu bạn đã nảy ra dạng câu hỏi về mục đich tồn tại của thứ gì đó, ví dụ như "Thứ ABC được tạo ra vì mục đích gì?" thì chắc hẳn bạn đang nghi ngờ giá trị của chúng. Cũng giống như việc tự hỏi "Vì sao mình lại viết truyện?", có phải bạn (và tui) đang nghi ngờ lựa chọn của mình không?

MXH không xấu. Ngồi viết những dòng này với ý định đăng lên Facebook, tui hiểu rằng MXH vẫn có những lợi ích nhất định của nó. Nhưng theo tui, cái hại nó mang lại quá vượt trội so với cái lợi.

Facebook nói riêng và MXH nói chung đang điều khiển cảm xúc của chúng ta. Phải khẳng định rằng, MXH không tạo ra để "gây phẫn nộ", nhưng cấu trúc vận hành của nó đang tán thưởng cho nội dung gây phẫn nộ nhiều hơn những nội dung trung tính. Một video đánh ghen có view cao gấp nhiều lần so với video chia sẻ cách ăn uống lành mạnh.

Thuật toán của MXH giúp tối ưu hóa "tương tác" chứ không phải "chất lượng". Các nền tảng hoạt động trên mô hình quảng cáo, do đó để tăng doanh thu, họ phải tìm cách giữ chân bạn lâu nhất có thể.

Nội dung gây sốc => Kích thích cảm xúc mạnh => Bình luận, chia sẻ, tranh cãi => Tăng thời gian sử dụng nền tảng => Bán được nhiều quảng cáo => Tăng doanh thu => Nội dung gây sốc.

Cứ như vậy, chúng diễn ra theo một vòng tuần hoàn không lối thoát. Chúng chỉ kết thúc (hoặc thay đổi) khi chúng ta phá vỡ một trong các chuỗi mắt xích đó.

Trang của tui, của bạn, hay của bất kì ai đi nữa cũng đều xuất hiện những thứ tốt đẹp nhất. Có một chiếc áo mới? Chụp ảnh đăng lên. Lấy được bằng tốt nghiệp? Chụp ảnh đăng lên. Được nắm tay với bồ? Phải viết một dòng trạng thái thật chí lí. Nhưng có ai đăng lên mạng rằng mình vừa cãi nhau với ba mẹ? Có ai đăng ảnh hai con mắt thâm quầng sau những ngày chạy deadline? Cũng có đấy, nhưng hiếm lắm!

Một trong những lý do tui không còn ưu tiên chọn MXH để giải trí nữa là vì cảm giác thua kém. Khi nhìn vào những hình ảnh lung linh của bạn bè trên MXH, tui ngay lập tức so sánh với bản thân và không khỏi chạnh lòng khi nhận ra mình chẳng bằng một góc của họ. Họ đi du lịch đủ thứ nơi, chụp quá trời ảnh đẹp, trong khi tui còn chưa bước chân ra khỏi cái Đà Nẵng. Họ nhận bằng C1, C2, còn mình thì vẫn còn chụp ảnh và gửi cho AI dịch. Họ lên chức này chức nọ, còn mình thì sao, một nhân viên quèn?Mình không có gì bằng người ta cả!

Tuy vậy, khi ngồi lại và nghe họ kể chuyện, tui biết được họ vẫn có những khó khăn riêng. Gia đình của họ không hòa thuận, các mối quan hệ bị đổ vỡ, áp lực tài chính và hình ảnh gia đình đè nặng lên họ. Còn mình, dù là một người làm công ăn lương thông thường nhưng gia đình mình tạm ổn, các mối quan hệ nhìn chung tốt đẹp, hình ảnh gia đình cũng chẳng có gì nặng nề. Tính ra mình cũng hơn được vài thứ đó chứ?

Dường như chúng ta đã quen đánh giá một người chỉ qua một chiếc màn hình rộng vài inch. MXH giúp ta tự tin thể hiện bản thân nhưng đồng thời cũng tạo cho ta nhiều áp lực hơn. Hiện tại tui ít dùng MXH để giải trí mà đã chuyển qua đọc sách. Tui chấp nhận bỏ lỡ những sự kiện được nhiều người quan tâm để có một tâm trí yên ổn, một điều kiện không thể thiếu với một người viết lách.

Tui nhận ra một điều, "ý kiến cá nhân" trên MXH chỉ là một thứ viễn vông. Khi bạn đang buồn mà quyết định viết một dòng trạng thái ngắn "Tôi không thích phim ABC", bạn sẽ càng rơi vào buồn thảm. Để tui giả dụ nhé:

Khi không phải chịu trách nhiệm trước lời nói, người ta có xu hướng hung hăng hơn. Không chỉ muốn bảo vệ quan điểm, đôi khi người ta buông ra những lời ác ý chỉ vì muốn hạ thấp người khác nhằm nâng cao vị thế bản thân. Những câu giả dụ bên trên không phải tưởng tượng ra, tui lấy chúng từ những bài viết tui đã đăng trên các hội nhóm viết lách (dĩ nhiên chỉ lấy ý nghĩa của chúng chứ thực tế nội dung khác).

Như đã trình bày ở trên, MXH ưu tiên những nội dung phẫn nộ để tăng tương tác. Vì không có nhu cầu tiếp thu thêm sự phẫn nộ nên tui đành gạt MXH qua một bên, chỉ sử dụng những lúc cần thiết. Nhờ quyết định như vậy tui mới có thêm nhiều thời gian đọc sách và viết lách.