Lạm phát ơi, Chào Mi

Từ 1913 đến hiện tại, đồng USD đã mất giá 95% giá trị do lạm phát hay Venezuela được Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo đến cuối 2025 , lạm phát hàng năm của nước này sẽ lên tới 270%

Chúng ta đã, vẫn và sẽ đối mặt với lạm phát khi vẫn còn sử dụng tiền tệ. Nhưng lạm phát thật ra là gì?

Lạm phát chỉ là một chỉ số theo dõi sự thay đổi giá cả của một tập hợp các hàng hóa cụ thể. Đầu năm, chúng ta quan sát và ghi lại giá thịt heo, giá gạo, giá điện sinh hoạt đầu năm, đến cuối năm ta lại giá các hàng hóa tăng hay giảm bao nhiêu so với đầu năm.

- Giá hàng hóa được quy đổi thành chỉ số CPI, thể hiện bức tranh giá tại một thời điểm - Sự tăng giảm của giá hàng hóa được biểu hiện thành lạm phát, thể hiện biến động giá theo thời kỳ giữa 2 thời điểm

Như đã nói ở trên, lạm phát chỉ là sự thay đổi của giá hàng hóa vậy có gì đáng sợ? Giá gạo đã tăng 30% so với đầu năm nhưng sẽ không đáng sợ bằng việc mọi người cùng kỳ vọng giá gạo tiếp tục tăng 30 - 50% trong năm sắp tới, mọi sẽ bắt đầu tích trữ gạo làm giá tiếp tục tăng tại thời điểm. Lạm phát kỳ vọng hình thành nên các loại lãi suất cho nền kinh tế và ổn định giá chính ra là trò chơi niềm tin về việc kiểm soát lạm phát kỳ vọng của nền kinh tế.

Ngày 21/7/2008 giá xăng A92 đã tăng 30% trong 1 đêm lên mức 19.000 đồng/lít vào ngày 21/7. Các công ty vận tải bắt đầu tăng giá cước để bù đắp chi phí nhiên liệu kéo theo hàng loạt các sản phẩm từ nông nghiệp như rau xanh, sản phẩm, dịch vụ khác đồng loạt tăng giá. Hệ lụy là người dân phải thắt lưng buộc bụng, giảm chi tiêu mua sắm và trú ẩn vào vàng hay USD.

Một điều thú vị khác về lạm phát là chúng ta luôn nghe thấy lạm phát qua các năm, điều này đồng nghĩa là giá hàng hóa và dịch vụ tăng dần qua các năm. Giờ tìm dĩa cơm tấm full-topping 5k như thời 2000 thì gần như không còn.

Xác định lạm phát kỳ vọng (expected inflation) là một trong những nhiệm vụ khó nhất của kinh tế học và ngân hàng trung ương.
Thông thường, lạm phát kỳ vọng được xác định bằng hành vi người dùng và doanh nghiệp, người dân và doanh nghiệp sẽ chọn đi vay nhiều thay vì tiết kiệm, đầu tư vào các tài sản chống lạm phát như vàng hay ngoại tệ. Doanh nghiệp tăng giá bán và dữ trữ nhiều hàng tồn kho hơn.

Một cách khác là neo vào cam kết của ngân hàng trung ương như Fed sẽ cam kết giữ lạm phát ở mức 2% và sẽ hành động để kiểm soát lạm phát. Ngoài ra, cần xác định hiệu quả và dư địa các chính sách kinh tế trong việc ổn định giá.

Giảm phát thật ra là gì? Giảm phát có thể hiểu đơn giản là giá hàng hóa và dịch vụ suy giảm theo thời gian, giá thịt bò ngày mai sẽ rẻ hơn giá ngày hôm nay. Người mua sẽ trì hoãn việc chi tiêu mua thịt bò vào hôm nay để có được giá tốt hơn vào ngày mai, nhưng lại là điều bất lợi với người nuôi bò. Giá thịt bò suy giảm liên tục, lợi nhuận hay tỷ suất sinh lời từ việc kinh doanh thịt bò không còn hấp dẫn và khi giá thành nuôi bò cao hơn giá bán sẽ dẫn đến không ai muốn bán thịt bò nữa.

Các nước trên thế giới đều đối mặt với lạm phát và chính phủ chủ động sử dụng lạm phát như một công cụ kích thích nền kinh tế hiện tại. Vì theo lý thuyết kinh tế học hiện đại, lạm phát vừa giúp duy trì động lực chi tiêu, khuyến khích đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng.

Trong một vài trường hợp đặt thù, giá một số lĩnh vực có thể giảm dựa vào sự phát triển của khoa học và công nghệ, như máy tính cá nhân hay điện thoại thông minh. Nhưng xét trên tổng cầu của nền kinh tế, lạm phát vẫn xuất hiện qua năm.

Thực tế cho thấy cả lạm phát và giảm phát đều gây thiệt hại, nhưng theo hai cách khác nhau. Nhật Bản những năm 1990–2010 là minh chứng điển hình cho tác động tiêu cực của giảm phát. Sau khi bong bóng tài sản vỡ năm 1990, Nhật rơi vào tình trạng giá giảm kéo dài: CPI trung bình chỉ dao động từ -0,2% đến 0,3%/năm trong gần hai thập kỷ. Người dân trì hoãn tiêu dùng, doanh nghiệp ngừng mở rộng đầu tư. Ngân hàng trung ương hạ lãi suất về 0% vẫn không kích thích được tăng trưởng. GDP Nhật chỉ tăng trung bình khoảng 0,8%/năm trong giai đoạn 1991–2010, trong khi nợ công từ khoảng 60% GDP năm 1990 tăng lên hơn 200% GDP vào năm 2010. Niềm tin người dẫn bị suy giảm giảm, tăng trưởng gần như bị tê liệt, thu nhập đình trệ và cơ hội việc làm biến mất.

Ngược lại, Brazil cho thấy lạm phát cao phá hủy túi tiền mỗi cá nhân nhanh như thế nào. chính phủ thâm hụt ngân sách trong thời gian dài và lựa chọn phát hành tiền để tài trợ thâm hụt, lạm phát ở Brazil leo thang suốt thập niên 1980–1990. Quốc gia này rơi vào tình trạng lạm phát phi mã vào năm 1989 với mức khoảng 600%. Mức lạm phát đạt đỉnh là 84% /tháng vào năm 1990. Giá cả thay đổi theo tuần, thậm chí theo giờ, người dân phải nhận lương nhiều lần trong tháng để tiêu ngay trước khi tiền mất giá. Tiền gửi tiết kiệm bốc hơi, thu nhập thực giảm mạnh, đặc biệt đối với tầng lớp có thu nhập thấp.

Ngân hàng trung ương có sẽ sẽ là ứng cử viên đầu tiên cho vị trí này với khá nhiều công cụ chính sách tiền tệ thông qua việc điều hành lãi suất, cung tiền tỷ giá hay điều tiết tín dụng. Chính phủ và chi tiêu công không hiệu quả sẽ một trong những nguyên nhân gây ra lạm phát và siêu lạm phát cho nền kinh tế.

Lạm phát à kỳ vọng của mọi người về tương lai. Khi kỳ vọng được ổn định, lạm phát trở thành “chi phí tất yếu” của tăng trưởng. Còn khi kỳ vọng mất kiểm soát, lạm phát trở thành kẻ thù.

Mọi người sẽ hành động hợp lý với kỳ vọng của họ. Giữ tiền mặt trong môi trường lạm phát đồng nghĩa với suy giảm sức mua sau mỗi năm. Một danh mục tài sản cân bằng giúp bảo toàn tài sản và tăng trưởng giá trị thực.