Làm chủ cuộc chơi: Tại sao "thắng hay bại cũng được" lại là quyền lực lớn nhất của bạn?

Bài viết này không bàn về những kỹ thuật thao túng hay cách để leo lên đỉnh cao quyền lực theo kiểu tranh quyền đoạt lợi. Thay vào đó, chúng ta sẽ cùng khám phá một góc nhìn khác về sự tự do: Làm thế nào để sống một cuộc đời mà ở đó, bạn không còn là “con tin” của những kết quả may rủi, để dù thế giới có xoay vần ra sao, bạn vẫn giữ được sự bình thản và quyền quyết định hạnh phúc trong tay mình.

Bạn đã bao giờ rơi vào cảm giác “vã” chưa? Cái cảm giác mà bạn khao khát một thứ gì đó đến mức gần như nghẹt thở: một cái gật đầu từ người mình thầm thương, một cuộc điện thoại báo tin trúng tuyển, hay một dự án mà bạn đã dốc hết vốn liếng vào đó. Khi ấy, chúng ta thường tự nhủ: “Chỉ cần việc này thành công thôi, đời mình sẽ sang trang” hoặc “Nếu không có được nó, mình tiêu đời mất”.

Thật ra, tôi đã từng sống trong sự tuyệt vọng đó rất lâu. Tôi từng cần mọi thứ phải diễn ra đúng ý mình, cần thế giới phải vận hành theo cái kịch bản mà tôi đã viết sẵn trong đầu. Và đoán xem chuyện gì đã xảy ra? Tôi đã sống một cuộc đời cực kỳ khổ sở. Việc gắn chặt niềm hạnh phúc của mình vào những “kỳ vọng” chẳng khác nào việc bạn đưa chìa khóa nhà mình cho một người lạ rồi cầu xin họ đừng khóa cửa. Khi chúng ta chơi trò “được ăn cả, ngã về không”, chúng ta thường nhận về phần “ngã” nhiều hơn là phần “được”.

Nhưng dạo gần đây, tôi bắt đầu thử một cách sống khác. Tôi gọi đó là sống từ vị thế chủ động (a position of power).

Nghe thì có vẻ to tát, nhưng thực chất nó giản dị lắm: Tôi tách rời hành động của mình ra khỏi những gì tôi mong đợi từ cuộc đời. Tôi vẫn cố gắng, vẫn làm việc, vẫn sáng tạo, nhưng tôi không còn đặt cược cả mạng sống hay lòng tự trọng của mình vào kết quả nữa. Nếu tôi thất bại? Ồ, buồn một chút đấy, khó khăn một chút đấy, nhưng tôi vẫn sẽ ổn. Tôi vẫn có thể có một cuộc sống tuyệt vời kể cả khi dự án đó đổ bể. Tư duy này chính là thứ trả lại quyền lực về tay bạn. Nó phá bỏ mọi rào cản và mở ra những hướng đi mà trước đây, vì quá sợ hãi, bạn chưa từng nhìn thấy.

Chúng ta thường nghĩ rằng càng khao khát điều gì thì chúng ta càng dễ đạt được nó. Nhưng sự thật đôi khi lại ngược lại. Sự tuyệt vọng hay “vã” là một trạng thái tâm lý cực kỳ tốn kém.

Đầu tiên, nó ngốn sạch khả năng phán đoán của bạn. Khi bạn quá cần một công việc để trả nợ, bạn sẽ nhắm mắt làm ngơ trước những dấu hiệu độc hại của công ty đó. Khi bạn quá cần một người ở bên để khỏa lấp nỗi cô đơn, bạn sẽ tự lừa dối mình về những điểm chưa ổn của đối phương. Bạn chỉ nhìn thấy những gì bạn muốn thấy, vì cái thực tế “không có được nó” nghe quá đỗi kinh khủng.

Thứ hai, nó đánh cắp sự can đảm của bạn. Bạn không dám trình bày một ý tưởng táo bạo vì sợ bị từ chối. Bạn không dám bắt đầu một dự án riêng vì sợ thất bại sẽ là dấu chấm hết. Và cuối cùng, nó cướp đi sự hiện diện của bạn ở hiện tại. Bạn dành phần lớn thời gian để “tập dượt” cho một tương lai thành công hoặc lo sợ một tương lai thảm bại.

Hầu hết mọi người đều buộc tâm trạng của mình vào kết quả. “Nếu việc này ổn, tôi mới thấy mình ổn; nếu nó hỏng, tôi là kẻ bỏ đi.” Cách sống này sẽ hủy hoại bạn. Mỗi rủi ro bỗng chốc trở thành một mối đe dọa sinh tồn. Bạn bám chặt lấy kết quả như người sắp chết đuối bám vào cọng rơm, và từ đó, bạn bắt đầu thương lượng với cuộc đời từ một vị thế yếu thế hoàn toàn.

Mà bạn biết đấy, ở vị thế của một người đi xin xỏ, bạn chẳng có quyền lực gì cả.

Có một câu nói của Naval Ravikant mà tôi rất tâm đắc: “Ham muốn là một bản hợp đồng mà bạn ký với chính mình để không hạnh phúc cho đến khi bạn có được thứ mình muốn.”

Mỗi khi bạn nói “Mình phải đạt được cái này thì mới vui được”, bạn vừa ký vào một bản cam kết tự đày đọa bản thân. Bạn tự nguyện từ bỏ quyền được hạnh phúc ngay lúc này để đổi lấy một lời hứa hẹn mong manh ở tương lai.

Cách duy nhất để giữ lại quyền lực cho mình là xé bỏ bản hợp đồng đó. Quyền lực thực sự bắt đầu khi bạn tách biệt giữa Việc bạn làm và Thứ bạn nhận.

Bạn cứ hành động đi. Cứ làm những gì phải làm. Cứ thử sức, cứ xây dựng, cứ sáng tạo. Nhưng đồng thời, hãy luôn giữ vững niềm tin rằng bạn vẫn có thể sống tốt ngay cả khi mọi thứ không diễn ra như ý. Bạn từ chối để một kết quả duy nhất định đoạt toàn bộ giá trị con người mình. Thay vì coi mỗi lần thử sức là một trận chiến sinh tử, hãy coi đó như một buổi tập luyện. Khi bạn hạ thấp mức độ rủi ro tâm lý xuống, bạn sẽ thấy mình có nhiều lựa chọn hơn hẳn. Bạn dám chấp nhận những rủi ro thông minh hơn vì đơn giản là lòng tự tôn của bạn không nằm trên bàn cân đó. Đó mới chính là sức mạnh.

Làm sao để có được tư duy đó mà không phải là đang “diễn” hay cố tỏ ra ổn?

Câu trả lời nằm ở việc bạn đầu tư vào những thứ mà không ai có thể lấy đi được: những thói quen tốt, những kỹ năng thực thụ và một lịch trình sống lành mạnh. Đây chính là những thứ đưa bạn trở về với chính mình mỗi khi “bão” đến.

Hãy tưởng tượng cuộc đời bạn như một ngôi nhà. Nếu bạn xây nhà trên cát (tức là dựa trên những thứ bên ngoài như danh tiếng, tiền bạc hay sự công nhận của người khác), thì chỉ cần một đợt sóng nhẹ là cả ngôi nhà sụp đổ. Nhưng nếu bạn xây nó trên một nền móng vững chắc bằng những kỹ năng tự thân và sự ổn định nội tâm, thì dù cửa sổ có vỡ hay mái nhà có dột, cái nền của bạn vẫn ở đó.

Khi cuộc sống tự thân nó đã tốt, bạn sẽ không còn phải thương lượng từ con số không nữa. Một nhà văn vẫn tiếp tục viết và gửi bản thảo đi, biết rằng dù bị từ chối thì đó cũng không phải là ngày tận thế. Một người dám yêu hết mình, biết rằng dù có chia tay thì nỗi đau đó cũng không thể hủy hoại họ hoàn toàn. Đây chính là điều mà triết gia khắc kỷ Epictetus muốn nói: “Hãy tận dụng tốt nhất những gì nằm trong quyền kiểm soát của bạn, và đón nhận những phần còn lại theo cách nó xảy ra.”

Bạn cho đi những gì tốt nhất. Bạn mong muốn kết quả tốt đẹp. Nhưng rồi bạn buông tay khỏi cái kết quả đó. Vì bạn hiểu rằng, bạn quan trọng hơn bất kỳ thắng bại nào.

Đừng dành cả đời để mặc cả với vũ trụ. Đừng đòi hỏi những kết quả cụ thể để đổi lấy hạnh phúc của mình. Đừng buộc giá trị bản thân vào một lần thăng tiến, một mối quan hệ hay một dự án thành công. Nếu làm vậy, bạn đang sống trong tình trạng “vay nợ” cảm xúc. Bạn luôn đi vay mượn sự bình yên từ một tương lai mà bạn không hề có quyền kiểm soát.

Để vượt qua điều này, bạn phải kiến tạo một cuộc sống mà bản thân nó đã đủ ổn rồi. Hãy neo giữ niềm vui của mình vào hiện tại. Tự do, mục tiêu cao quý nhất của đời người, chỉ đạt được khi chúng ta biết lờ đi những thứ nằm ngoài tầm tay.

Quyền lực thực sự là sự ổn định nội tâm. Đó là khi bạn nhận ra rằng dù bạn rất muốn thành công, nhưng bạn không cần nó để có một cuộc sống tuyệt vời. Khi cái nền tảng hay cái “sàn nhà” mà bạn đang đứng lên đã đủ vững, thì mỗi thành công từ bên ngoài chỉ là món quà tặng thêm (bonus), chứ không phải là cái phao cứu sinh để bạn bám víu vào.

Khả năng bước tiếp khi mọi thứ rời bỏ mình mới là quyền lực tối thượng.

Kết quả là những biến số. Chúng phụ thuộc vào thời điểm, vào sự may mắn và vào hành động của những người khác. Nếu bạn buộc định danh của mình vào đó, đời bạn sẽ là một chuyến tàu lượn siêu tốc của những cung bậc cảm xúc lên xuống thất thường.

Hãy giành lại quyền chủ động bằng cách nhận ra bạn là hằng số duy nhất trong cuộc đời mình. Nếu bạn thử và thất bại, bộ não đã nghĩ ra ý tưởng đó vẫn còn đó. Nếu một cánh cửa khép lại, trí tuệ của bạn vẫn đủ sức để tìm ra một lối đi mới. Sống ở thế chủ động giúp loại bỏ những xiềng xích vô hình của nỗi sợ. Nó cho phép bạn chơi những cuộc chơi lớn hơn, vì cái “kịch bản tệ nhất” thực ra chỉ là quay về với một cuộc sống mà bạn đã dày công làm cho nó trở nên tốt đẹp từ trước rồi.

Bạn quan trọng hơn bất kỳ trận thắng hay trận thua nào.

Hãy tập sống tốt ngay hôm nay, ngay trong chính hoàn cảnh hiện tại của mình. Đó là cách bạn đặt quyền lực trở lại nơi nó thuộc về: đôi bàn tay của chính bạn. Hãy sở hữu trọn vẹn nỗ lực của mình, nhưng hãy gửi trả kết quả lại cho vũ trụ.

Đúng như Michel de Montaigne từng nói: “Điều vĩ đại nhất trên thế giới này là biết cách thuộc về chính mình.” Khi bạn đã thuộc về chính mình trước tiên, thì chẳng có sự mất mát công việc, dự án hay người tình nào có thể cướp đi sự bình yên sâu thẳm trong tâm hồn bạn.