Kỳ Nghỉ Hè Của Tôi Ở Bogotá

Tôi luôn dành một sự yêu mến đặc biệt cho Colombia. Cứ như mới hôm qua, khi tôi tạm nghỉ một học kỳ đại học để sang Colombia mua ngọc lục bảo. Đó chính là lý do lớn nhất đưa tôi trở thành một nhà buôn đá quý. Tôi không có quan hệ gia đình trong ngành, cũng chẳng có nền tảng giáo dục chính quy về đá quý. Tôi chỉ đơn giản là yêu những viên emerald và biến tình yêu đó thành một sự nghiệp.

Tôi học về đá quý ngay trên các con phố Bogotá. Với tôi, việc du hành đến Colombia là một cuộc phiêu lưu vĩ đại. Nhưng ngày nay, nghĩ lại những nơi tôi từng đặt chân đến và những chuyện tôi đã làm, làm tôi thật sự thấy rùng mình. Khi tôi có con nhỏ, tôi mới thật sự nhận ra mức độ nguy hiểm của nơi này. Trước kia, tôi thường bay đến Bogotá và xem khoảng 10.000 viên đá chỉ để chọn ra một viên duy nhất cho khách hàng tốt nhất của mình. Chúng tôi thảo luận về màu sắc và độ tinh khiết qua điện thoại vào buổi tối. Mà những cuộc gọi quốc tế khi đó cũng là một dạng “phiêu lưu”: thường xuyên bị rớt cuộc gọi, vang vọng, và chi phí thì cực kỳ đắt đỏ vì phải gọi qua tổng đài quốc tế.

Và ngày nay ai cũng có smartphone với camera.

Cuối cùng, vì phải lo cho con nhỏ, tôi quyết định không dành quá nhiều thời gian ở Colombia nữa. Có lẽ đó lại là một quyết định tốt, bởi sau đó tôi chuyển sang buôn ruby Burma không xử lý nhiệt, sapphire và spinel. Trong khi suốt nhiều thập kỷ gần đây, giá ngọc lục bảo Colombia gần như chỉ đi ngang hoặc giảm, thì đá quý Burma lại tăng giá chóng mặt.

Vấn đề lớn nhất của ngọc lục bảo là gì? Đó chính là xử lý. Đã có nhiều chương trình truyền hình và các vụ kiện lớn khiến emerald trở nên mất uy tín trong mắt công chúng. Cuối cùng, thị trường tự chia đôi: một bên là emerald đã tăng cường độ tinh khiết, và một bên là emerald không xử lý.

Bogotá

Với bối cảnh ấy, tôi quyết định đưa vợ mình đến Bogotá—cô ấy chưa từng đến trước đây! Tất nhiên, chúng tôi phải làm những việc mà du khách nào cũng làm, ví dụ như đi cáp treo lên Monserrate, một địa điểm hành hương nổi tiếng trên dãy Andes, nơi được biết đến với những điều kỳ diệu linh thiêng.

________________________________________

Bảo tàng Vàng – Museo del Oro

Địa điểm yêu thích nhất của tôi luôn là Museo del Oro lừng danh—Bảo tàng Vàng. Bộ sưu tập hiện vật của các nền văn minh bản địa tiền Colombo thật sự ấn tượng. So với lần cuối tôi đến đây hơn 30 năm trước, bảo tàng đã mở thêm một hội trường lớn, các phòng trưng bày mới, một quán cà phê, một nhà hàng và một cửa hàng lưu niệm. Bảo tàng sở hữu 55.000 hiện vật, trong đó khoảng 6.000 được trưng bày.

Báu vật tiêu biểu nhất của bảo tàng là chiếc bè vàng Muisca, được phát hiện năm 1969, vốn là nền tảng cho huyền thoại El Dorado. Truyền thuyết này đã mê hoặc biết bao nhà thám hiểm Tây Ban Nha và các nước khác, khiến họ lên đường tìm kiếm thành phố vàng và ngọc lục bảo bị thất lạc.

Tương truyền, zipa, vị thủ lĩnh thần thoại của người Muisca, sẽ phủ lên người một lớp bụi vàng rồi từ con bè của mình, dâng lễ vật xuống hồ thiêng để tôn vinh nữ thần Guatavita. Người Muisca phát triển không thua kém các nền văn minh Aztec, Inca và Maya.

________________________________________

Bảo tàng Ngọc Lục Bảo Quốc Tế

Từ đó, chúng tôi đến thăm Bảo tàng Ngọc Lục Bảo Quốc Tế, nằm trong Tòa nhà Avianca gần Bảo tàng Vàng. Tiếc rằng nơi này khiến chúng tôi khá thất vọng.

Du khách đi qua một mô phỏng nhỏ của đường hầm khai thác, trưng bày những ổ ngọc trong các dạng địa chất khác nhau. Hướng dẫn viên có chia sẻ một vài thông tin thú vị về ngọc lục bảo trên đường đi.

Tuy nhiên, sau đó bạn được dẫn thẳng vào phòng bán hàng. Về cơ bản, đây giống như một cửa hàng bán đá quý được “ngụy trang” thành bảo tàng.

Khu trung tâm Bogotá những ngày này có thể khiến người ta lo lắng. Tình trạng graffiti và nghèo đói xuất hiện dày đặc ở thành phố từng rất xinh đẹp này. Ngay cạnh những điểm du lịch nổi tiếng như Plaza Bolívar lại tồn tại những khu vực mà người dân địa phương khuyên không nên đặt chân đến. Chúng tôi được cảnh báo không bao giờ sử dụng điện thoại ở nơi công cộng, nhưng khi cần thiết vẫn dùng một cách cẩn trọng và không gặp vấn đề gì.

Hiện nay, có rất nhiều người Venezuela sinh sống tại Colombia do tình hình chính trị bất ổn tại quê hương họ. Có khoảng một phần ba dân số Venezuela đã rời khỏi đất nước kể từ khi ông Maduro lên nắm quyền. Bạn dễ dàng bắt gặp họ trên đường phố kiếm sống bằng đủ mọi cách. Người Colombia mà chúng tôi trò chuyện dường như có phần không hài lòng, vì những người nhập cư này chấp nhận làm việc với mức lương thấp hơn, kéo mặt bằng thu nhập xuống.

Khi đi lên phía Bắc, đến các khu mua sắm và khu dân cư cao cấp, Bogotá có thể so sánh với Polanco của Mexico City hay Beverly Hills thời hoàng kim. Những căn nhà sang trọng, được chăm sóc tỉ mỉ, những xe ngoại chạy trên đường, cùng các nhà hàng, câu lạc bộ cao cấp và trung tâm mua sắm xa xỉ xuất hiện dày đặc.

Phải mất vài ngày để làm quen với tiền tệ Colombia. Đơn vị tiền tệ của họ là Peso, nhưng khác hoàn toàn với đồng peso Mexico mà nhiều người quen thuộc. Thay vì 17 peso đổi 1 USD, tại Colombia, 1 USD tương đương khoảng 4.000 peso. Vì vậy, mọi thứ ngoài đường đều có giá trong hàng nghìn peso. Còn khi xem đá quý, con số dễ dàng vượt lên hàng triệu. Colombia thật sự là nơi giúp bạn “nâng cao kỹ năng tính toán”.

Ẩm thực tại Colombia rất xuất sắc. Quốc gia này nổi tiếng với thịt bò Argentina và Colombia, và bạn có thể gọi những món ăn mà người Mỹ đã không còn phục vụ từ lâu, như Chateaubriand. Đây đúng nghĩa là thiên đường cho những người yêu thịt. Và đừng quên món empanada—vốn du nhập từ Argentina—với nhân thịt, rau củ hoặc kem tráng miệng. Nhờ đồng USD mạnh và đồng Peso Colombia yếu, giá cả mọi thứ đều rất rẻ ngoại trừ ngọc lục bảo.

________________________________________

Chúng tôi dành một khoảng thời gian tại khu buôn bán emerald, xem lại những nơi quen thuộc và xem đá. Tất cả những viên đá mà chúng tôi xem đều đã được xử lý, bất kể lời khẳng định của các thương nhân Colombia. Chúng tôi chưa bao giờ cảm thấy thực sự tin tưởng vào các giấy giám định của họ. Không một ai cho phép chúng tôi dùng acetone để kiểm tra xem đá có qua xử lý tăng cường độ tinh khiết hay không!

Điều đó dẫn tới một cuộc thảo luận lớn hơn về xử lý ngọc lục bảo. Một khách hàng gần đây nói với tôi rằng anh ta ghét emerald Colombia không xử lý, vì chúng quá nhiều bao thể; anh ta thích loại đã xử lý vì trông sạch hơn. Điều này khiến tôi phải suy nghĩ lại. Điều chúng ta thấy trên thị trường là một số thương nhân đang cố gắng định hướng thị trường vì họ biết rằng emerald không xử lý có giá cao hơn 300–500% so với loại đã xử lý. Những gì họ cần làm chỉ là ngâm đá đã qua xử lý trong acetone, gửi đi giám định, rồi bán với danh nghĩa “no clarity enhancement”.

Và kết quả là gì? Là một thị trường tràn ngập những viên emerald không xử lý theo giấy tờ—nhưng lại quá nhiều bao thể đến mức chúng thực sự nên được xử lý. Bạn thường thấy những viên như thế tại các hội chợ đá quý hoặc trong các cuộc đấu giá với mức giá cao ngất. Theo tôi, đá đẹp và đã xử lý vẫn hơn là không xử lý nhưng quá nhiều bao thể. Tôi hy vọng vị khách hàng đó đọc được điều này—vì anh nói đúng.

Đây là mối quan tâm quan trọng nhất của người mua emerald. Khi tôi mới đến Colombia, các thương nhân thường gọi emerald Colombia là jardins (“khu vườn”—ám chỉ các bao thể trong đá). Đó là một cách nói lãng mạn cho thực tế rằng emerald Colombia thường nhiều bao thể, do điều kiện địa chất đặc thù của quá trình hình thành trên dãy Andes.

Thực tế là: nếu 99% emerald không được xử lý, chúng ta sẽ chẳng có thị trường emerald quốc tế nào cả. Do đó, xử lý là một phần tất yếu của ngành—dù chúng ta thích hay không.

Thông thường, các nhà sưu tập muốn tìm emerald sạch và xanh, lại không xử lý tăng cường độ tinh khiết. Đây là phân khúc hiếm nhất của thị trường—crème de la crème. Mẫu đá 2,86 ct kia là điều mọi người theo đuổi. Hãy chuẩn bị chi trả vài chục nghìn USD mỗi carat cho những viên ngọc cực kỳ hiếm này.

Còn viên 3,92 ct được đấu giá tại Sotheby's kia? Giá hơn 49.500 USD mỗi carat, tổng cộng 194.000 USD. Có thể thấy rõ mức phí cộng thêm cho việc “không xử lý”. Nhưng thật ra viên đá này nên được xử lý để che bớt bao thể, và giá cũng nên giảm mạnh.

Điều đó dẫn đến một điểm quan trọng khác: khi 99% emerald được xử lý, chúng ta không thể gạt bỏ chúng chỉ vì chúng không thuộc nhóm “no enhancement”. Nhiều emerald xử lý rất đẹp và đáng sở hữu. Điều tôi thật sự muốn là tính minh bạch và công bố rõ ràng. Miễn là người mua biết viên đá đã được xử lý, tôi hoàn toàn không có vấn đề gì.

Như độc giả biết, không lâu trước đây chúng tôi gửi lại một viên emerald cho AGL—viên đá từng được ghi nhận “không xử lý”. Kết quả kiểm định lại cho thấy viên đá đã được xử lý ở đâu đó trên hành trình. Điều tương tự từng xảy ra với tourmaline Paraiba (vốn là loại nhiều bao thể). Vì vậy, nếu ai đó quảng bá cho bạn một viên emerald “không xử lý”, hãy yêu cầu một giấy giám định AGL hoàn toàn mới.

Các phòng giám định ngày nay đều thận trọng hơn, thường ghi các câu như: “Tại thời điểm kiểm tra, không phát hiện xử lý tăng cường độ tinh khiết” Họ để mở khả năng và ngầm khuyên người mua kiểm định lại trước khi giao dịch.

Đây là khoản đầu tư nhỏ nhưng giúp bạn có thông tin chính xác nhất. Hãy nhớ rằng: xử lý emerald bằng dầu hoặc keo… đơn giản hơn rất nhiều so với xử lý bằng nhiệt ở các loại đá khác.

________________________________________

Thông thường, yếu tố quan trọng nhất quyết định giá trị của một viên đá màu là màu sắc, chiếm khoảng một nửa giá trị tổng. Một số thương nhân còn cho rằng màu sắc chiếm hơn 50%. Độ tinh khiết cũng là yếu tố quan trọng, thường chiếm 20–30%.

Khi tôi lần đầu đến Colombia, tôi nhận thấy những viên đá màu nhạt nhưng sạch lại đắt hơn nhiều so với những viên xanh hơn nhưng nhiều bao thể. Tôi khi ấy cho rằng điều này vô lý và không bao giờ mua loại màu nhạt. Nhưng sau nhiều năm, tôi bắt đầu nghĩ… có thể người Colombia đã đúng?

Emerald sạch, không xử lý lại cực kỳ hiếm. Vì vậy, có lẽ chúng xứng đáng có giá cao hơn dù màu nhạt hơn. Có lẽ trong emerald, độ tinh khiết nên chiếm 50% giá trị và màu chỉ 20–30%? Người Colombia, dù vô tình hay cố ý, đã đảo ngược tỷ lệ này. Thật đáng suy ngẫm.

________________________________________

Thị trường ngọc lục bảo đầy rủi ro. Tuy nhiên, với một nhà buôn hiểu biết và một giấy giám định mới, đáng tin cậy, bạn có thể bảo vệ bản thân—dù là nhà sưu tập giữ đá trong két hay một thợ kim hoàn dự định gắn đá vào trang sức. Quy tắc tương tự cũng đúng cho các thương nhân: “Tin, nhưng phải kiểm chứng.”

Còn về Bogotá? Bất chấp các khuyến cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ, chúng tôi thấy Colombia là một nơi an toàn và thú vị để du lịch. Bạn phải cẩn thận, giống như bất kỳ thành phố lớn nào—Chicago hay San Francisco cũng vậy thôi. Người dân nơi đây thì duyên dáng và thân thiện. Dĩ nhiên, nếu không biết tiếng Tây Ban Nha, việc đi lại sẽ khó khăn hơn.

Cứ đến đây nếu bạn luôn bị cuốn hút bởi…

Tác giả: Robert Genis

Lược dịch Kira Trần