Kim loại quý được in 3D với độ chi tiết tinh xảo, thủy tinh có khả năng lưu trữ âm thanh của đại dương, và những chân trời mới cho đá quý tổng hợp – đó là những đột phá đang định hình tương lai của ngành chế tác trang sức.
Các công nghệ này không chỉ mở rộng giới hạn sáng tạo của nghệ nhân mà còn mang lại những khả năng hoàn toàn mới cho người yêu trang sức ở khắp nơi trên thế giới.
Hãy thử lục lọi trong hộp trang sức của những thế hệ trước, bạn sẽ thấy những viên đá quý thiên nhiên được cắt tay, vàng 18K, chuỗi ngọc trai tự nhiên, và có thể là một chiếc trâm khảm thủ công hay mảnh ghép siêu nhỏ (micromosaic). Còn những món "báu vật truyền đời" của thế hệ hôm nay? Có thể sẽ là đá quý cắt laser trong cấu trúc in 3D, titan sắc màu rực rỡ hay đá tổng hợp gắn trong hợp kim hiện đại. Trong một ngành công nghiệp mà kỹ năng chuyên môn có thể thúc đẩy giá trị đặc biệt, công nghệ đang mở ra những phương thức thủ công mới.
________________________________________
Nghệ thuật in 3D – khi kỹ thuật trở thành ngôn ngữ sáng tạo
In kim loại trực tiếp (direct metal printing) đã trở thành một kỹ thuật phổ biến trong ngành trang sức. Đây là một hình thức sản xuất đắp lớp (additive manufacturing – AM), trong đó vật thể được tạo nên từng lớp mỏng thay vì cắt gọt từ khối vật liệu lớn. Phương pháp này sử dụng kim loại ở dạng bột và tia laser để nung chảy từng lớp, tạo thành cấu trúc rắn. Tuy nhiên, sản xuất theo phương pháp AM hiện có chi phí cao hơn 20–30% so với kỹ thuật truyền thống và đòi hỏi tay nghề chuyên môn cao.
Dù các thương hiệu cao cấp thường không công khai sử dụng công nghệ này, thì nhà thiết kế độc lập Marie Boltenstern lại biến nó thành bản sắc riêng. Với xuất thân là kiến trúc sư, Boltenstern sáng tạo ra các thuật toán in 3D dựa trên hình học lấy cảm hứng từ thiên nhiên. “Mục tiêu là tạo ra những thiết kế độc bản, phản ánh vẻ đẹp tự nhiên”, cô chia sẻ. Kỹ thuật này không nhằm thay thế tay nghề thủ công mà mở ra hướng đi mới, nơi thiết kế chỉ có thể tồn tại nhờ công nghệ.
Dòng Fabnora làm từ vật liệu polyamide của cô – đã giành giải "Trang sức thời trang của năm" tại triển lãm Inhorgenta 2023. Với dòng Embrace, mỗi viên đá được bọc trong mạng lưới vàng in 3D, tạo nên món trang sức hoàn chỉnh ngay từ máy in. Sau khi hợp tác chặt chẽ với các nhà phát triển máy in trong hơn một thập kỷ, Boltenstern gần đây đã chứng minh được khả năng mở rộng sản phẩm của mình bằng cách cung cấp cho một nhà bán lẻ tại Hồng Kông 6.000 sản phẩm.
________________________________________
Bạch kim và titan – hai cực sáng tạo mới
Nhà thiết kế người Scotland – Mỹ Maeve Gillies mới đây ra mắt bộ sưu tập Tùsaire, kết hợp giữa bạch kim và titan, in 3D bởi hãng luyện kim Progold và hỗ trợ bởi tổ chức Platinum Guild International (PGI), bộ sưu tập Tùsaire gồm 30 món đồ nhằm mục đích giới thiệu khả năng thiết kế của kỹ thuật này.
Tai Wong , giám đốc đổi mới toàn cầu của PGI cho biết: "Chúng tôi muốn thử nghiệm công nghệ in 3D trên bạch kim với hy vọng đẩy nhanh ứng dụng công nghệ này vào đồ trang sức" . Công nghệ cũng hỗ trợ việc gắn đá vào tác phẩm chính, một chiếc vòng cổ mô-men xoắn có gắn một viên thạch anh Renfrewshire. Người thợ kim hoàn đã quét trước viên đá để có thể in chiếc vòng cổ cho vừa vặn.
Các tác phẩm trong bộ sưu tập tôn vinh nguồn gốc của Gillies, với các họa tiết lấy cảm hứng từ Celtic xen kẽ các lớp bạch kim được đánh bóng và không được đánh bóng. Các hình dạng rỗng phức tạp, sự tương phản về kết cấu và các cấu trúc lồng vào nhau đã tạo nên sân chơi lý tưởng cho một nhà thiết kế thích kết hợp quá khứ và tương lai. Gillies say mê nói rằng "In trực tiếp bằng kim loại quý là cánh cổng dẫn đến một thế giới mới đầy thú vị ".
Tạo mẫu nhanh, giảm thiểu chất thải và khả năng tạo ra các thiết kế phức tạp hơn là một số lợi thế của AM. NanoParticle Jetting (NPJ) — một phương pháp được đăng ký nhãn hiệu của công ty AM XJet — tạo ra các lớp in mỏng hơn nhiều, cho phép thiết kế có độ phân giải cao và các hiệu ứng mới với hỗn hợp kim loại.
Chủ tịch Progold Damiano Zito tin rằng NPJ “có tiềm năng cách mạng hóa sản xuất trang sức cao cấp, mang đến những cơ hội sáng tạo mới cho các nhà thiết kế đồng thời đảm bảo tính bền vững và hiệu quả về chi phí”. Bằng cách hỗ trợ khách hàng áp dụng NPJ, ông hy vọng sẽ biến nó thành “phương pháp sản xuất tiêu chuẩn, thay vì chỉ là một quy trình thử nghiệm”.
________________________________________
Sáng tạo bền vững với hợp kim và kỹ thuật tiên tiến
Cùng với sự ra đời những kim loại tương đối mới trong ngành trang sức như nhôm dẻo và titan siêu nhẹ, hợp kim tùy chỉnh đang trở nên phổ biến hơn khi giá vàng tăng vọt.
PGI cũng đứng sau Inoveo, một hợp kim bạch kim mà công ty này đã phát triển cùng với nhà sáng tạo kim loại Alloyed. Với nhu cầu về bạch kim ngày càng tăng, mục tiêu là tạo ra một phiên bản dễ gia công hơn. Hỗn hợp Inoveo cứng hơn tới 40% và ít xốp hơn bốn lần so với hợp kim bạch kim tiêu chuẩn.
Một tiến bộ gần đây khác trong ngành luyện kim đến từ thợ kim hoàn người Áo Thomas Hauser , người đã tạo ra Niellium — một hợp kim đen sẫm, không bị oxy hóa của bạch kim, palladium và bạc.
________________________________________
Đá quý tổng hợp và hướng đi sáng tạo chưa được khai thác hết
Đá quý nhân tạo đang dần khẳng định vị thế riêng. Giờ đây, người ta có thể tạo ra cả món trang sức nguyên khối từ một viên kim cương tổng hợp – như chiếc nhẫn kim cương nguyên khối mà GIA đánh giá năm 2023, hay mặt dây chuyền Solitaire Cross của thương hiệu Vrai.
Nhà thiết kế kiêm nhà nghiên cứu Sofie Boons tin rằng tiềm năng sáng tạo từ đá tổng hợp vẫn chưa được ngành khai thác đúng mức. Bà đã nghiên cứu sâu rộng về các tinh thể nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, mà bà tin là “bị đánh giá thấp”.
Với sự hỗ trợ của học bổng nghiên cứu của Hội đồng Thủ công Anh, bà đã làm việc với một nhà sản xuất tinh thể công nghiệp để phát triển các sáng kiến như mẫu vật phát quang và nghiên cứu các cách tái sử dụng chất thải tinh thể. Bà từng tạo tiếng vang khi nuôi thành công một viên ruby ngay trong lòng ổ nhẫn bạch kim, dùng chính vụn ruby làm mầm kết tinh – một bước đi đột phá về “tái tưởng tượng quy trình gắn đá”.
Boons cũng đề xuất nên đổi cách gọi: thay vì “lab-grown”, hãy gọi đây là “neo-gemstones” – một phân khúc độc lập, đại diện cho tư duy sáng tạo mới trong ngành đá quý.
________________________________________
Trí tuệ nhân tạo và thiết kế trang sức thế hệ mới
Boons cho rằng AI sẽ sớm trở thành công cụ quan trọng trong thiết kế trang sức. Các phần mềm như Dzine.ai hay Meshy.ai có thể tạo mẫu thiết kế từ lời mô tả hoặc hình ảnh, hỗ trợ quá trình “brainstorm”. Một số thương hiệu còn tính đến việc số hóa toàn bộ kho lưu trữ để AI gợi ý thiết kế kế thừa.
Dù vậy, AI cũng đặt ra các câu hỏi lớn về quyền sở hữu trí tuệ, tính minh bạch và nguy cơ đơn điệu hóa thiết kế. “Giới học thuật và người dùng cần nhìn nhận nghiêm túc các mặt trái của AI”, Boons nhấn mạnh.
________________________________________
Khi công nghệ phục vụ sáng tạo con người
Trong điều kiện lý tưởng, những tiến bộ trong công nghệ có thể giải phóng người thợ thủ công để họ có thể thực hiện nhiều sáng kiến mang tính con người hơn.
Bằng cách tự động hóa việc chế tác và gắn kim hoàn đơn giản, nghệ nhân kim hoàn Cindy Chao đã có thể giải phóng nhóm của mình để khám phá những vật liệu mới như gỗ quý và sừng bò.
Một trong những ví dụ công nghệ độc đáo nhất gần đây đến từ Boucheron. Lấy cảm hứng từ kỷ niệm bên bờ biển, giám đốc sáng tạo Claire Choisne đã dùng công nghệ khắc nano 5D để ghi âm thanh đại dương vào thủy tinh – tạo nên chiếc nhẫn Quatre đặc biệt, mang âm thanh bất tận trong lòng một món trang sức.
Thiết kế âm thanh:Để thu được âm thanh của đại dương cho chiếc nhẫn Quatre 5D Memory, Boucheron đã hợp tác với Viện Nghiên cứu và Điều phối Âm học/Âm nhạc Pháp (IRCAM). Sau khi thu được âm thanh, thợ kim hoàn đã sử dụng kỹ thuật nanostructuring siêu nhanh để nhúng nó vào chiếc nhẫn.Kỹ thuật này, được gọi là 5D, mã hóa thông tin trong một loại kính bao gồm các cấu trúc vi mô lưỡng chiết. Nói một cách đơn giản, điều đó có nghĩa là người ta có thể khắc văn bản, hình ảnh, video và âm thanh vào — thay vì khắc lên — kính dưới dạng mã nhị phân thông qua tia laser xung quang. Boucheron đã sử dụng kính silica Glassomer điêu khắc để tạo ra chiếc nhẫn 5D Memory, đặt bản ghi âm vào một trong những ô vuông Clou de Paris trong thiết kế Quatre xếp chồng của nó, có các dải kính xung quanh một dải kim cương ở giữa.Chiếc nhẫn có thể chứa tới 100 megabyte dữ liệu, kính hiển vi chiếu sáng phân cực có thể đọc và dịch ngược lại thành định dạng ban đầu — khiến đây thực sự trở thành vật gia truyền công nghệ cao
Thiết kế âm thanh:Để thu được âm thanh của đại dương cho chiếc nhẫn Quatre 5D Memory, Boucheron đã hợp tác với Viện Nghiên cứu và Điều phối Âm học/Âm nhạc Pháp (IRCAM). Sau khi thu được âm thanh, thợ kim hoàn đã sử dụng kỹ thuật nanostructuring siêu nhanh để nhúng nó vào chiếc nhẫn.Kỹ thuật này, được gọi là 5D, mã hóa thông tin trong một loại kính bao gồm các cấu trúc vi mô lưỡng chiết. Nói một cách đơn giản, điều đó có nghĩa là người ta có thể khắc văn bản, hình ảnh, video và âm thanh vào — thay vì khắc lên — kính dưới dạng mã nhị phân thông qua tia laser xung quang. Boucheron đã sử dụng kính silica Glassomer điêu khắc để tạo ra chiếc nhẫn 5D Memory, đặt bản ghi âm vào một trong những ô vuông Clou de Paris trong thiết kế Quatre xếp chồng của nó, có các dải kính xung quanh một dải kim cương ở giữa.Chiếc nhẫn có thể chứa tới 100 megabyte dữ liệu, kính hiển vi chiếu sáng phân cực có thể đọc và dịch ngược lại thành định dạng ban đầu — khiến đây thực sự trở thành vật gia truyền công nghệ cao
________________________________________
“Tôi muốn lưu giữ ký ức – trong hàng tỷ năm”, Choisne nói. “Chiếc nhẫn này chứng minh rằng ranh giới của ngành trang sức vẫn chưa hề được xác lập, và chúng ta sẽ còn tiếp tục mở rộng nó.”
• Ngày 3 tháng 4 năm 2025
• By Kate Matthams
• Lược dịch Kira Trần
Công nghệ mới