Nếu tiêu đề bài viết này khiến bạn dừng lại và đọc, có lẽ bạn cũng từng ít nhất một lần tự hỏi: “Nếu ngoài kia có hàng tỷ vì sao, vậy vì sao chúng ta lại chưa bao giờ nhận được lời chào nào từ một nền văn minh khác?”
Câu hỏi ấy chạm vào Nghịch lý Fermi – một trong những bí ẩn sâu sắc nhất của thiên văn học hiện đại. Vũ trụ mà chúng ta đang sống rộng lớn đến mức gần như vô hạn, với hàng trăm tỷ thiên hà, mỗi thiên hà lại chứa hàng nghìn tỷ hành tinh – phần lớn trong số đó có thể hội đủ điều kiện cho sự sống. Vậy mà, chúng ta vẫn cô đơn. Không một tín hiệu, không một dấu vết rõ ràng nào cho thấy có trí tuệ ngoài Trái Đất từng hiện hữu hay lên tiếng.
Để lý giải cho sự im lặng đó, Thuyết Khu Rừng Tối (The Dark Forest) được nhà văn Lưu Từ Hân đưa ra trong bộ tiểu thuyết Tam Thể đã gợi ra một viễn cảnh đáng sợ nhưng đầy tính logic.
Theo thuyết này, Vũ trụ là một khu rừng tối tăm. Mỗi nền văn minh là một tay thợ săn lặng lẽ bước đi trong bóng đêm, tay đặt trên cò súng, cảnh giác tuyệt đối. Bởi vì trong bóng tối đó, mọi âm thanh phát ra đều có thể là dấu chấm hết.
Lý thuyết này dựa trên hai tiên đề cơ bản:
1. Mọi nền văn minh đều có khát vọng sinh tồn.
2. Tài nguyên trong Vũ trụ là hữu hạn. Sự phát triển của một nền văn minh có thể đe dọa đến sự tồn tại của các nền văn minh khác.

Từ Trái Đất nhìn ra: Bài học từ lịch sử nhân loại

Hãy nhìn lại lịch sử chính chúng ta. Trong Thế chiến thứ nhất, các cường quốc – Anh, Pháp, Đức, Nga, Áo-Hung, Ottoman – cuốn vào một cuộc chiến không chỉ vì tham vọng, mà còn vì nỗi lo rằng sự lớn mạnh của bên kia có thể là mối đe dọa sống còn.
Chúng ta từng tranh giành lãnh thổ, nguồn lực, quyền lực. Trong một thế giới hữu hạn, sự phát triển của một bên gần như luôn đi kèm với sự thu hẹp không gian sống của bên còn lại.
Và điều đó cũng phản ánh đúng tiên đề thứ hai của Thuyết Khu Rừng Tối.

Chuỗi ngờ vực: Lựa chọn nào cũng dẫn đến nguy cơ

Hãy tưởng tượng: nền văn minh A phát hiện ra nền văn minh B – kém phát triển hơn, chưa từng biết tới sự tồn tại của A. Khi đó, A có ba lựa chọn:
(a) Liên lạc với B, xây dựng quan hệ.
(b) Giữ im lặng, không can thiệp.
(c) Hủy diệt B ngay lập tức.
Lựa chọn (a) nghe có vẻ nhân văn, nhưng cũng đồng nghĩa với việc trao cho B cơ hội học hỏi, phát triển và cuối cùng… có thể quay lại tấn công A.
Lựa chọn (b) – im lặng – cũng chẳng đảm bảo an toàn. Theo thời gian, B có thể tiến hóa, phát hiện ra A và bắt đầu chính “chuỗi ngờ vực” ấy:
“Tôi không biết liệu bạn có tấn công tôi hay không. Nhưng nếu bạn có thể – và tôi không biết chắc – thì tôi không thể mạo hiểm.”
Đó là logic khiến Chiến tranh Lạnh suýt trở thành chiến tranh hạt nhân. Và đó cũng là logic khiến một nền văn minh – nếu đủ thực dụng – có thể chọn ngay phương án (c): Tiêu diệt để tránh rủi ro.

Im lặng không phải vì không tồn tại

Trong Khu Rừng Tối, không ai muốn làm người lên tiếng trước. Một nền văn minh phát tín hiệu ra Vũ trụ chẳng khác gì đứa trẻ cất tiếng hát giữa rừng thẳm, trong khi không hề biết có bao nhiêu họng súng đang giương sẵn quanh mình.
Chỉ cần một "thợ săn" quyết định bóp cò – dù vì sợ hãi hay vì tính toán – cũng đủ để dấu hiệu mong manh ấy bị dập tắt mãi mãi.
Thế nên, nếu có một nền văn minh thực sự thông minh, có lẽ họ đã học được cách im lặng từ rất sớm: Không phát tín hiệu. Không phản hồi. Không để lại dấu vết. Chỉ lặng lẽ tồn tại trong bóng tối – như cách mà những loài động vật sống sót trong rừng nguyên sinh suốt hàng triệu năm.
Vậy, câu hỏi thực sự không phải là “Có ai ngoài kia không?” Mà là: “Chúng ta có dám lên tiếng trước không – nếu cái giá phải trả là chính sự tồn tại của mình?”
Liệu chúng ta sẽ tiếp tục lắng nghe – trong hy vọng và im lặng? Hay sẽ là kẻ đầu tiên lên tiếng giữa khu rừng tối mịt này, chấp nhận rủi ro bị tiêu diệt – nhưng cũng là hy vọng duy nhất để không còn cô đơn?
Sách