Dạo trước có một khoảng thời gian mình hay bắt đầu ngày mới bằng cách viết to-do list với rất nhiều đầu việc nối tiếp nhau. Rồi ôm đồm nhiều hoạt động với mong muốn mình tốt lên. Nào là học tiếng anh, làm thêm, mua khóa học, cùng hàng loạt dự định khác. Nhưng thú thật mà nói, mình chả có cảm giác thành tựu gì cả.
Sau này khi bắt gặp câu nói của huyền thoại võ thuật Lý Tiểu Long, mình thay đổi hoàn toàn tư duy sống: “Đừng tích thêm, hãy bỏ bớt. Hãy đẽo gọt những gì không cần thiết” (It’s not the daily increase but daily decrease. Hack away at the unessential). 
Chắc hẳn nhiều bạn cũng giống mình, chúng ta hay mắc kẹt trong lối mòn tư duy muốn phát triển là phải cộng thêm. Nhưng thực tế thường ngược lại. Khi cố ôm đồm quá nhiều, chúng ta vô tình đánh mất phương hướng giữa một biển lựa chọn.
Vì vậy, giữa một cuộc đời đầy rẫy những thứ tàm tạm, bạn có đủ can đảm để cầm dao đẽo gọt chúng đi, giữ lại duy nhất những điều thực sự giá trị không? Nếu câu trả lời là có, thì quy tắc 90% chính là chìa khóa bạn đang tìm kiếm.

Từ triết lý "Less is more" đến quy tắc 90%

Câu nói của Lý Tiểu Long mà mình vừa nhắc đến chính là linh hồn của phong cách sống “Less is more”: Ít đi chính là nhiều hơn.
Cụm từ này vốn cực kỳ nổi tiếng trong giới kiến trúc nhờ ông Ludwig Mies van der Rohe. Thay vì đắp lên những chi tiết rườm rà, ông chọn loại bỏ tất cả để tôn vinh vẻ đẹp cốt lõi nhất. Ngày nay, Less is more không chỉ dừng lại ở kiến trúc hay chuyện chúng ta mặc gì, dùng bao nhiêu món đồ. Nó đã trở thành một hệ tư duy: Loại bỏ những điều thừa thãi để dồn toàn bộ tâm trí cho những gì thực sự quan trọng.
Vậy làm sao để biết cái gì là thừa, cái gì là quan trọng? Đó là lúc chúng ta cần đến Quy tắc 90%.
Đây không phải là một lý thuyết suông từ bàn giấy. Nó được đúc kết từ chính sự hối hận của Greg McKeown, tác giả cuốn sách Essentialism.
Greg McKeown kể rằng, khi con gái ông vừa mới chào đời, thay vì dành trọn thời gian bên vợ và con trong khoảnh khắc thiêng liêng đó, ông lại cảm thấy bị thúc ép bởi một cuộc họp với khách hàng quan trọng.
Một người bạn đồng nghiệp đã nhắn tin nhắc khéo ông nên đi họp. Cuối cùng, Greg đã chọn rời bệnh viện để đến đó. Sau buổi họp, ông nhận ra một sự thật cay đắng: khách hàng không hề coi trọng sự có mặt của ông đến thế, và khoảnh khắc bên con cũng không bao giờ lấy lại được.
Sự hối hận đó giúp ông nhận ra: Nếu bạn không tự ưu tiên cuộc đời mình, người khác sẽ làm hộ bạn.
Từ trải nghiệm đó, ông bắt tay vào nghiên cứu và phát hiện ra, hầu hết các lãnh đạo hàng đầu tại Thung lũng Silicon không bao giờ nói có với những thứ chỉ ở mức khá tốt. Quy tắc 90% chính là như vậy. Nó vận hành như một bộ lọc cực đoan nhưng cực kỳ hiệu quả: Khi đánh giá bất kỳ lựa chọn nào trong đời trên thang điểm từ 0 đến 100, nếu nó dưới 90 điểm, hãy mạnh dạn coi nó là con số 0 và loại bỏ ngay lập tức.
Nghe thì có vẻ khắt khe đúng không? Nhưng hãy thử nghĩ xem, chúng ta là thường chấp nhận những cơ hội điểm 7, những món đồ điểm 8 vì thấy nó cũng tạm ổn, cũng được. Chính những cơ hội tạm ổn đó là cái bẫy bào mòn năng lượng của chúng ta. Với những người theo chủ nghĩa thiết yếu, nếu nó không phải là điểm 9 hay điểm 10, thì nó không xứng đáng để họ đánh đổi thời gian và năng lượng của mình.
Nói cách khác, nếu đó không phải là một sự lựa chọn khiến bạn phải thốt lên là “tuyệt vời”, thì câu trả lời nên là không.

Tại sao quy tắc 90% lại là điều nên thử?

Nghe thì hay đấy, nhưng tại sao chúng ta lại phải khắt khe với bản thân như vậy? Tại sao cứ phải là 90% mà không phải là thoải mái đi? Sự thật là, tư duy tối giản không phải là để hành hạ bản thân, mà là để cứu lấy chính mình ở bốn khía cạnh cực kỳ thực tế này:

Giải phóng bộ não khỏi áp lực

Bạn có bao giờ kẹt lại ở màn hình Netflix nửa tiếng đồng hồ vì không biết chọn phim gì để xem, hay đứng trước một thực đơn dài dằng dặc và mất 15 phút chỉ để chọn một món ăn chưa? Đây chính là hiện tượng mà các nhà tâm lý học gọi là nghịch lý của sự lựa chọn. Càng nhiều phương án, não bộ càng lo âu và mệt mỏi. 
Sống tối giản giúp bạn dọn dẹp mớ hỗn độn đó, để bạn dành năng lượng cho những quyết định thực sự quan trọng thay vì lãng phí nó vào những việc vụn vặt hàng ngày.

Làm ít hơn nhưng đạt được nhiều hơn

Chúng ta hay bị mắc cái bẫy là cứ bận rộn mới là năng suất. Nhưng thử nhìn lại xem, một ngày bạn ngồi văn phòng 8 tiếng, cứ vài phút điện thoại lại ting một tiếng tin nhắn zalo, rồi lát lại ngó qua Facebook. Cuối ngày bạn thấy kiệt sức còn công việc thì chẳng có cái nào hoàn thành trọn vẹn cả. Đó là bận rộn giả tạo. Quy tắc 90% ở đây là gì? Là dám tắt hết thông báo, từ chối những hành động vô thưởng vô phạt để dồn 100% pin cho một bản báo cáo quan trọng nhất. Thà làm xong xuất sắc một việc trong 2 tiếng, còn hơn dây dưa cả ngày với 10 việc lặt vặt. Đó chính là nền tảng của Deep Work - làm việc sâu để tạo ra những tác động đột phá.

Cắt đứt vòng xoáy tài chính vô nghĩa

Về tiền bạc, vấn đề khá đau đầu với giới trẻ chúng mình, thì tối giản chính là cách bảo vệ túi tiền thông minh nhất.
Bạn biết cảm giác này không, mua được một chiếc váy mới, xong thấy mình phải mua thêm đôi giày cho hợp, rồi lại thêm cái túi xách cho đồng bộ? Đó là một cái vòng xoáy không hồi kết khiến tiền cứ thế đội nón ra đi.
Chưa hết đâu, còn một cái bẫy nữa là ham rẻ. Tối giản không có nghĩa là ki bo, mà là biết tiêu tiền vào đâu cho đáng. Mình từng canh sale trên shopee mua liền 5-7 cái áo phông giá rẻ, tưởng là hời. Nhưng mặc vài lần là hỏng, vải thì nóng, cuối cùng lại vứt xó. Tính ra còn tốn kém hơn. Giờ thì số tiền đó mình dồn lại mua đúng một cái áo chất lượng, form dáng đẹp, mặc 3 năm vẫn sang.
Tư duy Less is more này giúp bạn tỉnh táo hẳn ra. Bạn sẽ không bị xé nhỏ số tiền vất vả làm ra vào những món đồ vô dụng hay những lần mua sắm bốc đồng nữa. Thay vào đó, bạn gom được một cục vốn lớn để đầu tư vào bản thân, hoặc cho những trải nghiệm đắt giá thực sự như một chuyến đi mở mang tầm mắt chẳng hạn.

Mối quan hệ: Một người tri kỷ hơn vạn người quen sơ

Khoa học nói não mình chỉ chăm sóc tốt được khoảng 150 người thôi. Có bao giờ bạn đi cafe hay đi tiệc tùng về, cười nói suốt mấy tiếng đồng hồ nhưng bước chân vào phòng lại thấy mệt mỏi và thở dài không? Đó là cái giá của những mối quan hệ xã giao. Chúng ta phải gồng mình lên, phải lựa lời nói cho vừa lòng nhau để xã giao cho phải phép. Nó rút cạn pin của bạn cực nhanh. 
Tối giản mối quan hệ là gì? Là bạn chấp nhận rằng mình không cần phải thân thiện với cả thế giới. Hãy lọc bớt bạn bè dưới 90 điểm để dành trọn vẹn thời gian cho những người thật sự thân quen.
Lý thuyết là vậy, nhưng để thực sự dọn dẹp lại cuộc đời mình, bạn cần dùng quy tắc 90% làm cái lưới lọc cho mọi quyết định. Từ việc chọn một dự án để làm, một cuốn sách để đọc, cho đến việc dùng 24 giờ mỗi ngày ra sao.
Và để dễ hình dung, hãy cùng mình đặt cái lọc này lên 3 lĩnh vực đang ngốn nhiều năng lượng và thời gian của chúng ta nhất hiện nay.

Cách áp dụng thực tế

Trong mua sắm và vật chất: Đừng để tài chính bị bào mòn vô ích

Thay vì cứ thấy món nào hay hay, đang giảm giá là chốt đơn, bạn hãy thử khắt khe hơn một chút với ví tiền của mình.
Bước 1: Hình dung sở hữu. Đừng nhìn món đồ trên kệ hay ảnh lung linh trên mạng. Hãy tưởng tượng nó đang nằm trong phòng của bạn ngay lúc này. Và tự hỏi: “Nếu mua nó về, mình sẽ dùng nó để tạo ra giá trị ngay ngày mai chứ? Hay nó sẽ nằm im lìm một chỗ?” 
Khi nhìn thấy quảng cáo về một máy ép chậm, bạn sẽ mua vì nghĩ mình sẽ tập thói quen sống healthy đúng không? Hãy nghĩ tới cảnh sáng mai phải hì hục cắt gọt, rồi sau đó là 15 phút đứng rửa đống phụ kiện lỉnh kỉnh. Có thể là sau một tuần, nó sẽ nằm im lìm bám bụi cạnh cái máy chạy bộ mà bạn từng thề thốt sẽ tập mỗi sáng?
Bước 2: Chấm điểm khắt khe. Nếu món đồ khiến bạn thấy phấn khích kiểu: Tuyệt vời, đây đúng là chiếc tai nghe chống ồn mình cần để tập trung làm việc, đó là 90 điểm, hãy mua nó. Nhưng nếu bạn định mua chỉ vì nó đang sale 50%, không mua thì phí, thì tin mình đi, nó chỉ được 60 điểm thôi. Đừng biến nhà mình thành kho chứa của những món đồ tàm tạm.
Bước 3: Quy luật 72 giờ. Để đảm bảo con số 90 đó không phải là sự hưng phấn nhất thời do dopamine mang lại, hãy áp dụng thêm Quy luật 72 giờ. Nếu sau ba ngày, món đồ ấy vẫn khiến bạn thốt lên Tuyệt vời, đó mới chính là điểm 90 thực thụ. Còn nếu bạn quên béng mất nó, chúc mừng, bạn vừa bảo vệ được túi tiền của mình khỏi một quyết định nhất thời.

Trong thông tin và mạng xã hội: Lấy lại quyền kiểm soát sự chú ý

Newsfeed không chỉ là nơi giải trí, nó là môi trường sống thứ hai của bạn. Nếu không chọn lọc, chúng ta sẽ dễ dàng rơi vào trạng thái kiệt sức ảo bởi những luồng tin tiêu cực và hời hợt.
Mình từng có những đêm nằm vật xuống giường sau một ngày dài mệt mỏi, tay vô thức mở điện thoại ra với ý định chỉ lướt 5 phút thôi cho đỡ căng thẳng. Nhưng rồi, như một cơn nghiện, mình bị cuốn vào những video ngắn về một vụ drama showbiz đang hot, rồi lại mải mê đọc những bình luận tranh cãi nảy lửa dưới một bài đăng tiêu cực.
Vèo một cái, đồng hồ đã chỉ 2 giờ sáng. Lúc buông cái điện thoại xuống để đi ngủ, mình không hề thấy thoải mái hơn. Đó chính là lúc mình nhận ra, mình đã để những nội dung kém chất lượng ngốn hết cả buổi tối.
Thế là mình quyết định thực hiện một cuộc thanh trừng cho chiếc điện thoại theo quy tắc 90%.
Mình dành đúng 10 phút vào mục đang theo dõi. Lướt qua từng cái tên và tự hỏi: Kênh này có giúp mình giỏi lên, hay thực sự mang lại một tiếng cười lành mạnh nào không?
Những trang tin giật gân, những người bạn xã giao cả năm không nói một câu nhưng ngày nào cũng đăng bài than vãn, mình unfollow hết. Kể cả những kênh triệu follow nhưng chỉ mang lại sự tiêu cực, mình cũng không tiếc.
Sau đợt dọn dẹp đó, bảng tin của mình sạch bong. Giờ đây, mỗi khi mở điện thoại, mình chỉ thấy những kiến thức khiến mình sáng ra, hoặc những niềm cảm hứng thực sự. Việc lướt điện thoại không còn là một thói quen gây kiệt sức, mà đã trở thành một trải nghiệm có giá trị.
Đó chính là lý do vì sao bộ lọc 90% lại quan trọng đến thế. Chúng ta không chỉ unfollow một vài trang mạng, mà là đang thiết lập lại tiêu chuẩn cho những gì được phép bước vào đầu mình.

Trong công việc và mối quan hệ: Bảo vệ năng lượng quý giá

Đây mới là nơi Quy tắc 90% thể hiện sức mạnh lớn nhất, giúp bạn thoát khỏi cái bẫy mang tên bận rộn giả tạo.
Mình từng là một người cực kỳ sợ nói không. Có lần, một người quen cũ nhắn tin rủ mình đi cà phê vào đúng tối thứ 6, lúc mình đã lên kế hoạch để nghỉ ngơi sau một tuần cày ải. Dù trong lòng thấy cực kỳ nặng nề và mệt mỏi, nhưng vì nể, vì sợ người ta đánh giá, mình vẫn gật đầu. Kết quả là mình ngồi ở quán suốt 2 tiếng đồng hồ, mắt cứ dán vào đồng hồ và trong lòng thì khó chịu không vui. Đó là một quyết định dưới 90 điểm điển hình, mình đã đánh đổi 100% năng lượng quý giá chỉ để lấy một cuộc vui vô nghĩa.
Để không gặp sai lầm giống mình, hãy cùng thực hiện bộ lọc này:
Nhận diện phản ứng cơ thể. Khi nhận được một lời mời đi sự kiện, một dự án mới hay một lời nhờ vả xã giao, bạn đừng vội đồng ý ngay. Hãy dành vài giây để chú ý phản ứng đầu tiên của mình.
Lắng nghe tiếng nói bên trong. Nếu bạn cảm thấy hào hứng, muốn bắt tay vào làm ngay, đó là 90 điểm. Nhưng nếu bạn bắt đầu phải vắt óc tìm lý do để bào chữa cho việc mình không muốn đi, hay cảm thấy không thoải mái, chắc chắn nó dưới 90 điểm, và bạn biết phải làm gì rồi đấy.
Lúc này, hãy can đảm nói lời từ chối lịch sự. Hãy học cách nói không với những cơ hội tàm tạm để dành trọn vẹn tâm trí cho những việc thực sự tạo ra tác động lớn. Một dự án xuất sắc luôn giá trị hơn mười việc làm dở dang.

Cầm cây đục lên và đẽo gọt thôi

Bạn thấy đấy, quy tắc 90% thực chất là một sự cam kết với chính bản thân mình, rằng bạn xứng đáng với những điều tốt đẹp nhất, thay vì chỉ chấp nhận những thứ tàm tạm.
Cuộc đời mỗi người chúng ta giống như một khối đá thô, và những thứ 70, 80 điểm chính là những mảng bám xù xì đang che lấp đi vẻ đẹp thực sự bên trong. Nếu không can đảm cầm cây đục lên để đẽo gọt, chúng ta sẽ mãi chỉ là một khối đá nặng nề và mờ nhạt.
Việc nói không với một lời mời xã giao, hủy theo dõi một trang tin độc hại hay từ bỏ một món đồ giảm giá  không phải là chúng ta đang đánh mất đi cơ hội. Mà đó là lúc chúng ta đang dành chỗ cho những giá trị 10 điểm thực sự xuất hiện.