KHO BÁU ẨN — SƯU TẦM TƯ LIỆU VỀ NGỌC (JADE)

Dr. Alfred Salmony (1890–1958) là một nhà sử học nghệ thuật chuyên về Trung Hoa, khởi nghiệp tại Đức trong giai đoạn đầu thế kỷ XX. Từ năm 1920 đến 1933, ông giữ chức giám tuyển tại Bảo tàng Nghệ thuật Đông Á ở Cologne — một trong những trung tâm nghiên cứu quan trọng về nghệ thuật Á Đông tại châu Âu thời bấy giờ.

Do chính sách đàn áp người Do Thái của chế độ Quốc xã, Salmony buộc phải rời Đức năm 1933 sang Pháp, và năm 1934 di cư sang Hoa Kỳ. Tại đây, ông giảng dạy tại Mills College trước khi được bổ nhiệm làm giáo sư nghệ thuật Trung Hoa tại Institute of Fine Arts, New York University — một trong những trung tâm đào tạo lịch sử nghệ thuật hàng đầu Hoa Kỳ.

Bên cạnh các công trình chuyên khảo, Salmony còn là tổng biên tập của tạp chí học thuật Artibus Asiae, diễn đàn quan trọng cho nghiên cứu nghệ thuật châu Á trong thế kỷ XX.

________________________________________

Salmony được ghi nhận chủ yếu nhờ hai chuyên khảo quan trọng về ngọc cổ Trung Hoa, những tác phẩm đã góp phần định hình phương pháp nghiên cứu ngọc học theo hướng lịch sử nghệ thuật và khảo cổ học hệ thống.

Cuốn sách đầu tiên của Salmony về ngọc Jade là Carved Jade of Ancient China (1938) với những bức ảnh có độ tương phản cao, chất lượng vượt trội so với tiêu chuẩn xuất bản đương thời.

Bản in đầu tiên năm 1938 do Gillick Press xuất bản, có ký tên và đánh số, hiện nay khá hiếm trên thị trường sách cổ. May mắn thay, nhà buôn sách Hanshan Tang ở London đã xuất bản một bản in lại nguyên bản (1000 bản) vào năm 1982.

- Archaic Chinese Jades, from the Collection of Edward and Louise B. Sonnenschein (1952)

Đây được xem là công trình quan trọng nhất và cũng khó tìm nhất của Salmony.

Tác phẩm gồm:

• 107 bảng ảnh đen trắng,

• các trang gập

• trang minh họa màu mở đầu

• ghi chép và phân tích hàng trăm hiện vật.

Cuốn sách tư liệu hóa một trong những bộ sưu tập ngọc cổ xuất sắc nhất tại Hoa Kỳ, ngay trước khi được hiến tặng cho Art Institute of Chicago.

Mặc dù cuốn sách của Salmony (1938) có bao gồm một vài trong số 600 hiện vật ngọc Jade trải dài từ thời Thương (Shang) đến Hán (Han), tạo điều kiện cho Salmony triển khai một khảo cứu hệ thống về:

• niên đại,

• công năng nghi lễ và thế tục,

• kỹ thuật chế tác,

• tiến hóa phong cách

Mặc dù một số giả thuyết của Salmony đã bị điều chỉnh lại bởi nghiên cứu ngọc học hiện đại, phần lớn các kết luận cốt lõi của ông vẫn đứng vững, đặt nền móng vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo.

________________________________________

Ngoài ra Salmony còn thực hiện nhiều công trình biên mục và triển lãm quan trọng:

• 3000 Years of Chinese Jade (Arden Gallery, New York, 1939) — được cho là triển lãm đầu tiên tại Hoa Kỳ dành riêng cho ngọc Trung Hoa.

• Far Eastern Jades: Charles M. Pratt Collection (Vassar College, 1941).

Các công trình này không chỉ mang giá trị trưng bày mà còn góp phần định hình học thuật về ngọc trong bối cảnh Mỹ trước và sau Thế chiến II.

________________________________________

Alfred Salmony thuộc thế hệ học giả phương Tây đầu tiên tiếp cận ngọc Trung Hoa không chỉ như một vật phẩm mỹ thuật, mà như một đối tượng nghiên cứu văn hóa — lịch sử toàn diện. Đóng góp của ông có thể tóm lược ở ba điểm:

1. Chuẩn hóa phương pháp phân tích phong cách và niên đại ngọc cổ.

2. Đưa ngọc Trung Hoa vào hệ thống nghiên cứu nghệ thuật châu Á trong học giới Mỹ.

3. Tư liệu hóa các bộ sưu tập tư nhân lớn trước khi chúng được hiến tặng cho bảo tàng.

Đối với nhà sưu tầm sách chuyên ngành ngọc học, các tác phẩm của Salmony — đặc biệt là bản in đầu năm 1938 và ấn bản 1952 — thuộc nhóm tài liệu cốt lõi của thư viện nghiên cứu nghiêm túc.

1. Salmony, A. (1938) Ngọc bích chạm khắc của Trung Quốc cổ đại . Berkeley, CA: Gillick Press, 85 trang, 72 hình minh họa.

2. Salmony, A. (1952) Ngọc bích cổ Trung Quốc từ bộ sưu tập Edward và Louise B. Sonnenschein . Chicago: Viện Nghệ thuật Chicago, xiv + 279 trang.

3. Salmony, A. (1963) Ngọc bích Trung Quốc xuyên suốt triều đại Ngụy . New York: Nhà xuất bản Ronald Press Co., 287 trang.

Richard W. Hughes và Eric J. Hoffman

Ngày xuất bản đầu tiên: 1 tháng 5 năm 2020

Lược dịch Kira Trần